Ik heb met veel plezier het boek ‘Overleef de kredietcrisis’ van Willem Middelkoop gelezen. Ik hoef gelukkig niet mijn eigen uitgebreide analyse van de kredietcrisis onder de titel: De overheid heeft meer schuld aan de kredietcrisis dan bankiers aan te passen. Dat neemt niet weg dat ik een aantal interessante punten heb gelezen die ik hier graag weergeef:
1. Middelkoop opent met: Niemand lijkt te beseffen dat we een kredietcrisis, ontstaan door te veel schulden, per definitie niet kunnen oplossen met het creëren van nog meer schulden. Dat klinkt logisch, maar dat is het niet. Het is juist de taak van de overheid om de economie te stimuleren als de markt het laat afweten. Dat is er gebeurd en dat is verstandig beleid geweest. In de loop van 2010 moet de wereldhandel weer flink op stoom raken. Dan kunnen de overheden de schulden weer langzaam gaan verkleinen door lagere kosten en meer inkomsten.
2. Al in zijn boek ‘Als de dollar valt’ ziet hij de ondergang van de Verenigde Staten door de grote schuldpositie. China houdt de VS nog in de ring. Ik ben het met Middelkoop eens dat als China als grote schuldeiser de VS kapot kan maken, maar dan zal China zelf ook bloeden. De wederzijdse afhankelijkheid dwingt de grootmachten om met elkaar verbonden te blijven. Dan kan weleens heel nuttig zijn voor de wereldvrede. Dat de VS langzaam terrein aan China gaat verliezen behoeft geen betoog. Kwestie van de wet van de grote getallen!
3. De minister van Financiën van de VS eind 2008 was Henry Paulson. Hij heeft Lehman Brothers laten omvallen. Daarmee is de grootste concurrent van Goldman Sachs verdwenen. Middelkoop vindt dat Paulson als oud-directeur van Goldman Sachs de belangen van de oud-werkgever verdacht veel heeft bediend.
4. Al in 2004 werd de regering van George Busch geadviseerd om iets te doen aan de subprimehypotheken. Busch heeft dat bewust niet gedaan.
5. Het rentebeleid in de VS is een belangrijke oorzaak van de ontwrichting in de economie.
6. De kredietcrisis heeft wereldwijd 12.000 miljard dollar gekost.
7. De uitspraak van Titus Maccius Plautus (Romeins toneelschrijver): Ik ben een rijk man zolang ik mijn schulden niet betaal.
8. In 2007 zagen we nog de sterkste groei van de wereldeconomie ooit, In de eerste helft van 2009 liet de zwaarste wereldwijde recessie zien.
9. Volgens Middelkoop maakte Wouter Bos een grap toen hij de Nederlandse belastingbetaler vertelde dat de investering in de ING uiteindelijk winst zal gaan opleveren. Dat is helemaal geen grap. De kans is zeer groot dat Bos het aandelenpakket weer verkoopt voor een hogere prijs dan hij het gekocht heeft.
10. In Nederland is het bankwezen 390% van de totale economie. Waar een klein land groot in kan zijn!
11. Middelkoop verbaast zich erover dat Aegon met dubieuze aandelenleaseproducten en woekerpolissen zo fors is gesteund.
12. Uitspraak van Willem de Kooning (Nederlands schrijver): De ellende aan arm zijn, is dat het al je tijd in beslag neemt.
13. Vlak voor de kredietcrisis stond er voor 600.000 miljard dollar aan derivaten (de samengestelde pakketjes waardepapieren) uit. Warren Buffet noemde derivaten al in 2003: weapons of massdestruction.
14. Er was ooit een boekhoudregel in de VS die bepaalde dat aan derivaten een marktwaarde toegekend moet worden. Dat levert inzicht op in waardeposities. De Amerikaanse overheid heeft die boekhoudregel geschrapt om de handel in derivaten vrij baan te geven!
15. De 5 grootste banken in de VS beheersten vlak voor de kredietcrisis 96% van de derivatenhandel. Totaal bedrag: 193.000 miljard dollar.
16. Een bank is verplicht zo’n 10% aan eigen vermogen hebben tegenover de leningportefeuille. Dat betekent een hefboom van 10 (10x zoveel lenen ten opzichte van het eigen geld). Maar omdat banken de pakketten aan leningen buiten de boeken konden houden, kon een bank ineens wel 40x het eigen vermogen aan leningen uitzetten.
17. Aangeraden om te lezen: ‘F.I.A.S.C.O.’ en ‘Infections greed’ van Frank Portnay.
18. Nout Wellink van DNB heeft veel fouten gemaakt en het getuigt van ‘zonnekoningengedrag’ dat hij nog een volgende periode op z’n post wil blijven zitten. Middelkoop onderbouwt zijn aantijgingen tegen Wellink uitgebreid.
19. Middelkoop zou een wereldwijde nationalisering van het banksysteem toejuichen. Of anders een duidelijke ontkoppeling van de gewone bank van de zakenbank. Deze oplossing vind ik niet zo sterk. De uitwassen van de banken zijn vooral in de hand gewerkt door de overheid. Betere regelgeving en meer toezicht zou al heel veel helpen!
20. Interessante cijfers: in 2008 maakte Goldman Sachs 2,3 miljard winst en gaf 4,8 miljard uit aan bonussen. De City Group maakte een verlies van 27 miljard en gaf toch 5,3 miljard aan bonussen uit.
21. De bedenkers van slimme constructies voor banken leveren de bank een veelvoud op van hun bonussen.
22. In Nederland kennen we niet van die wilde NINJA-hypotheken. Er wordt voorzichtiger geleend. Desalniettemin zijn de hypothecaire leningen fors gestegen. Van 160 miljard euro in 1996 tot 540 miljard in 2006.
23. Goldman Sachs is de grootste bank in de VS. To big to fall! De bank heeft alle crisissen goed doorstaan. Middelkoop noemt twee Goldman methoden: laddering en spinning. Bij laddering wordt een bedrijf geholpen in de beursgang. Goede klanten krijgen de mogelijkheden om aandelen te kopen tegen een lage prijs met de belofte om later tegen de marktprijs bij te kopen. Spinning is een vorm van simpele omkoping. De top van de naar de beurs te brengen bedrijven verkopen hun aandelen tegen een lagere prijs in ruil voor toekomstige business.
24. Duitsland heeft niet veel last van de huizenbubbel, omdat zijn de aftrek van hypotheekrente niet kennen.
25. Middelkoop vindt zichzelf niet pessimistisch, maar realistisch. Hij ziet niet waar een wereldwijd herstel van de economie vandaan moet komen. Ik wel: de overheden hebben er voor gezorgd dat landen niet in een depressie zijn gezakt. Langzaam aan zal de economie van 2007 weer terugkeren, maar dan kleiner in omvang.
24 december 2009
