Zaterdag 21 mei 2016 was ondernemer Philip Wagner de hoofdspreker op het Noordelijk Congres van D66 in Leeuwarden. Het is een ras verteller en zei rake dingen over de economie.
--afbeelding verwijderd--
Philip Wagner sprak over de 4de economische golf. De overheid wordt daarin minder belangrijk. Die nieuwe golf wordt gekenmerkt door: big data, robotica en bio-genetica. Om de nieuwe tijd goed tegemoet te treden moeten we afrekenen met het socialisme en het liberalisme. En we moeten de economie beter leren begrijpen. Doen we dat niet, dan is het niet vreemd dat we verkeerde keuzes maken. Wagner gaf als voorbeeld: de lage rente. Dat wordt door velen gezien als oorzaak van veel problemen. Nee, zegt Wagner, het is niet de oorzaak, het is het gevolg van een lage economische groei!
Meer maatschappelijke waarde, maar ook een grotere kloof tussen rijk en arm
In de nieuwe economie is veel meer aandacht voor het creëren van maatschappelijke waarde. We hebben wel een aantal lastige problemen. Mensen die gedwongen zzp’er zijn geworden, terwijl ze veel liever een gewoon dienstverband willen hebben. Het komt steeds meer voor dat mensen periodes van een dienstverband afwisselen met periode van eigen ondernemerschap. De kloof tussen arm en rijk wordt weer groter, maar kent ook een andere samenstelling. Vroeger werden rijken ook al steeds rijker, maar profiteerden armen ook mee. Die gingen er ook op vooruit. Maar dat is nu vaak niet het geval. Het economische spel is anders geworden. Natuurlijk de globalisering is al een tijdje aan de gang, maar de mogelijkheden voor internationaal opererende bedrijven worden steeds makkelijker om winsten op de plekken te laten neerdalen waar nauwelijks of geen belasting betaald hoeft te worden. Maar dat is maar één aspect. De aanwezigheid van een bedrijf voor de omgeving is ook niet altijd meer een voordeel. Denk aan de vele bedrijven die op grote schaal saneren en mensen eruit gooien. De kans op blijvende structurele werkloosheid groeit!
Achterstand in ondernemendheid
Het leren van ondernemendheid gebeurt in verschillende levensfasen. Dat even aanleren op latere leeftijd als je werkloos bent geraakt is niet zo eenvoudig. Ondernemende vaardigheden heb je steeds meer nodig in de nieuwe economie. Dan helpt het niet om tegen mensen in de bijstand te zeggen dat ze niet een paar uren in de week hun diensten tegen betaling mogen aanbieden voor iets wat ze heel leuk vinden om te doen. Dat kan niet, want dan ben je niet fulltime beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Dan helpt het niet om mensen aan te sporen om netwerkgesprekken te laten voeren op zoek naar iets dat ze leuk vinden en goed kunnen. Als ze iets hebben bedacht mogen ze niet direct beginnen, want dan zijn ze niet meer fulltime beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Philip Wagner sprak hier over de ‘uitkeringsparadox’. Ondernemend gedrag wordt in onze systemen niet gestimuleerd, maar gefrustreerd. Het onvoldoende stimuleren van ondernemend gedrag zien we ook terug in afnemende investeringen in start-ups. Er komen wel steeds meer start-ups , maar de omvang van investeringen neemt af. Geldt ook voor de grown-up bedrijven.
Onderwijs kan wat betekenen
Onderwijs is de emancipatiemotor. Ondernemingsvaardigheden zouden op school veel meer aandacht moeten krijgen. Maar als we weten uit onderzoek dat de ondernemende houding in fasen aangeleerd wordt, moet er vooral geïnvesteerd worden in het primair onderwijs. Wat Wagner betreft mag er fors geld verschoven worden van hoger onderwijs naar primair onderwijs. En stop met eenzijdige focus op excellentie en talentontwikkeling. We moeten echt meer aan investeren in de basis! Trouwens bij het onderwijs wees Wagner nog op een ander saillant punt. Op school haal je je diploma in je eentje. Als ondernemer weet je dat je in je eentje niets klaarkrijgt. Daar is samen nodig voor succes. Misschien moet er nagedacht worden aan diploma’s voor het collectief.
De makkelijkste belasting
Veel bedrijven zijn ‘ footloose’. Niet alleen grote bedrijven, maar ook steeds meer midden- en kleinbedrijf die over de landsgrenzen gaan. Als overheid wordt het lastig om de winstbelasting binnen te slepen als die bedrijven er steeds handiger in zijn om de winst in belastingparadijzen te laten neerdalen. Er is één belasting waar de bedrijven niet om heen kunnen: de BTW. De belasting op producten en diensten.
De postindustriële burger
De postindustriële burger kent vele hoedanigheden. Niet alleen leverancier van arbeid, maar ook procument (combinatie consument en producent), belegger, investeerder, kennis en informatie deler, ondernemer, wereldburger, mantelzorg en soms crimineel. Wagner schetste het beeld dat voor sommigen de weg naar een beetje geld om leuk te leven soms het makkelijkst is via criminaliteit. Hij slingerde in dit verband nog even een gevoelig D66 puntje de zaal in: hoe meer aandacht voor privacy, hoe meer ruimte er komt voor criminaliteit!
Waar de markt werkt hoeft de overheid niet te zijn
Dat is zeker waar, maar de ellende is dat we niet zoveel perfecte marktwerking hebben. Daar waar de markt niet perfect is, moet de overheid optreden. Soms regulerend en soms door zelf te ondernemen. We hebben een ‘activistische overheid’ nodig! Werk aan de winkel voor D66. De partij van radicale innovatie. Hou daarbij in het achterhoofd dat slechts 20% van de innovatie technologisch is en 80% sociale innovatie.
Basisinkomen in onvermijdelijk
Het economische spelletje loopt anders. Het streven van volledige werkgelegenheid is geen haalbare toestand meer met de ontwikkelingen van internet, robotisering, big data en bio-genetica. En daarom is een basisinkomen onontkoombaar, volgens Philip Wagner.
Een grote opruimbeurt
Als het aan Phlip Wagner ligt gaan we in Noord-Nederland een flinke opruimactie houden. De NAM en de Economic Board kunnen weg. We hebben geen behoefte aan een goede relatie met de NAM. We zijn in conflict met de NAM! Dat levert financiële ruimte op die we anders gaan inzetten. In een Blue Economy. Wagner verwees daarvoor naar Gunther Pauli. Noord Nederland moet 1 regio worden waarin ketenondernemerschap wordt gefaciliteerd. Grote ondernemingen, start-ups en publieke organisaties slaan de handen in elkaar.
Michiel Verbeek, 21 mei 2016
