De economie is in het eerste kwartaal van 2013 verder gekrompen. En het aantal werklozen neemt toe. Steeds meer mensen merken in hun directe omgeving dat het niet goed gaat. En wat doet de regering? Te weinig, veel te weinig! Wat moet er gebeuren? Banken saneren, verdergaande hervormingen, en de overheid moet investeringen in duurzaamheid uitlokken.
De export is een beetje gegroeid, maar vooral door de wederuitvoer (goederen die in Nederland binnenkomen en weer uitgevoerd worden). Dus niet door de uitvoer van Nederlandse goederen. De bouw is ten opzichte van een jaar geleden met 11,6% gedaald. Het aantal banen is afgenomen en de werkloosheid is toegenomen. Nederland is door de open economie voor een groot deel afhankelijk van de export. Maar ons land lijkt nog niet goed te profiteren van de economische groei in de Verenigde Staten, China en andere opkomende landen. In Nederland woedt de discussie tussen de aanhangers van stimuleren tegenover de aanhangers van bezuinigen door de overheid en hervormingen van de economie. Het vervelende van de huidige tijd is dat je geen krachtige beweging in gang kan zetten met één maatregel. Het stimuleren van de economie bijvoorbeeld door een koopkrachtimpuls zal niet veel soelaas bieden. Een groot deel zal wegvloeien naar het buitenland door de aankoop van goederen, dat in het buitenland worden gemaakt. Er zal een uitgekiend pakket van maatregelen moeten worden samengesteld en er zal langjarig perspectief geboden moeten worden. Geen sprintje, maar een krachtige start van een marathon!
Hervormingen
De economie kan zich op termijn gaan verbeteren door het nu doorvoeren van hervormingen. Echter van de hervormingen van het kabinet Rutte/Asscher hoeven we niet teveel te verwachten. Het woonakkoord van minister Blok heeft geen enkele beweging in de woonmarkt teweeggebracht. Het zorgakkoord zal geen dempend effect hebben op de zorguitgaven. De grote decentralisaties van Rijk naar gemeenten van minister Schippers en staatssecretaris van Rijn kunnen dat wel tot gevolg hebben, maar de resultaten daarvan zien we pas over een jaar of 3. Het Sociaal Akkoord zal niet leiden tot het verbeteren van de arbeidsmarkt met als gevolg sneller aannemen van mensen. De hervormingen van Rutte/Asscher zijn weliswaar op de juiste onderwerpen, maar allemaal te beperkt.
Herkapitalisatie van de banken
De banken in Nederland en een groot deel van Europa zijn nog steeds niet hersteld van de crisis van 2008. In Amerika zijn in 2008 en 2009 onmiddellijk de banken gesaneerd. Alle giftige bezittingen zijn bij elkaar gebracht in een ‘bad bank’. De overheid heeft een forse herkapitalisatie van de banken ondersteund met als gevolg dat de banken weer snel hun werk als uitlener konden oppakken. In Europa hebben waarschijnlijk nog heel veel banken giftige bezittingen. De waarde van hun bezit is dus erg verlaagd. Het gevolg daarvan is dat de banken onvoldoende eigen vermogen hebben staan tegenover de uitleningen. De winsten die banken maken worden ingezet om de buffer tegenover de uitleningen op niveau te krijgen. Daarom willen Nederlandse banken de renten op hypotheken niet verlagen. Die winsten hebben ze nodig voor de voorziening van giftige bezittingen. Het op orde krijgen van de buffers wordt ook bemoeilijkt door de hogere eisen uit het zogenaamde Basel 3 akkoord. De banken kunnen momenteel te weinig doen voor de reële economie. Terwijl die reële economie geld nodig heeft om in beweging te komen. De Nationale banken in Europa moeten samen met de ECB (Europese Centrale Bank) dit probleem oplossen. En dat kan. Laat de ECB een groot deel van de slechte bezittingen opkopen. Op die manier krijgen de banken weer ruimte om geld uit te lenen. En daarmee kunnen we een zwengel geven aan de economie.
Woningmarkt
Het kabinet moet het voortouw nemen om een flinkere stap te nemen op het gebied van de hervorming van de woonmarkt en de arbeidsmarkt. Het kabinet moet aankondigen dat de hypotheekrenteaftrek volledig wordt afgeschaft en volledig wordt gecompenseerd via verlaging van de loon- en inkomstenbelasting. Woningcorporaties worden gewone bedrijven en moeten gaan concurreren op een vrije markt met spelregels. Die spelregels worden bepaald door de overheid als marktmeester. Huren worden bewaakt door een huurpuntensysteem. De huur van een woning kan getoetst worden op basis van het huurpuntensysteem. Een matige woning levert weinig punten op en zal daardoor een lage maximale huur dragen. De huurtoeslag en de zorgtoeslag verdwijnen. Er komt een geïntegreerd systeem via de belastingen. Mensen met een laag inkomen en betrekkelijk hoge kosten kunnen in aanmerking komen van een uitkering als negatieve inkomstenbelasting.
Arbeidsmarkt
Een bedrijf of instelling moet eenvoudig mensen kunnen aannemen en ontslaan. Dat ontslaan moet kunnen als de bedrijvigheid tegenvalt, maar ook als het bedrijf om andere redenen de koers wil verleggen. Een bedrijf moet altijd de mogelijkheid krijgen om zelf een keuze te maken wie ze willen laten gaan. Dus niet altijd degene die het laatst is binnengekomen. De keuze van personeel moet bepaald kunnen worden op basis van wat goed is voor het bedrijf. Deze ruimte voor de werkgever heeft een keerzijde voor de werknemer. De werknemer kan immers veel makkelijker worden ontslagen. Daar moet iets tegenover staan. Dat kan prima de kantonrechtersformule zijn. Als een werkgever iemand kwijt wil dan moet dat kunnen, maar de degene die ontslagen wordt krijgt dan een bedrag mee om de tijd tussen banen te overbruggen of te gebruiken voor omscholing of ondersteuning bij het vinden van een nieuwe baan. De uitkering volgens de kantonrechtersformule komt bovenop een normale ww-uitkering. Die zou beperkt moeten worden tot maximaal 1 jaar. Als we dit op een goede manier uitvoeren kunnen er ook veel weinig kansrijke plannen uit het sociaal akkoord worden geschrapt.
Pensioenen
Het kabinet Rutte/Asscher hervormt de pensioenregeling door de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen naar 67 jaar. Dit gebeurt door de pensioengerechtigde leeftijd ieder jaar met een maand te vertragen. Op die manier geschiedt de latere pensionering heel geleidelijk.
Afstappen van de 3% en 60% normen
Het kabinet Rutte/Asscher moet in Europa zwaar inzetten om de huidige normen van maximaal 3% begrotingstekort en 60% staatsschuld af te schaffen en te komen tot nieuwe afspraken. De economie van Nederland stagneert en zou vanuit de overheid moeten worden aangezwengeld. Door ons hoge begrotingstekort en de hoge staatsschuld kan de Nederlandse overheid niet veel doen. Maar de Nederlandse economie zou meer moeten kunnen doen. De Nederlandse overheid zou tijdelijk meer schuld kunnen accepteren. Niet door zelf veel meer geld uit te geven, maar door lagere lasten. De Nederlandse economie heeft een pensioenspaarpot van zo’n 1000 miljard euro. Daar staat tegenover een hypotheekschuld van meer dan 600 miljard euro en een begrotingstekort van meer dan 400 miljard. In het grote geheel houden deze drie onderdelen elkaar redelijk in evenwicht. Als vierde grote pot is de pot van de gezamenlijke gewone spaartegoeden (naast de verplichte pensioenspaartegoeden). Die zijn ruim 300 miljard euro. Vanuit dat grote macroperspectief is het niet onverantwoord als overheid om de staatsschuld nog iets verder te laten oplopen. Nodig om middelen vrij te maken om de economie aan te zwengelen.
Duurzame economie
De Nederlandse regering moet grote stappen nemen op het gebied van duurzaamheid. In Nederland zelf en in Europa. De overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame herwinbare bronnen gaat veel te langzaam. De overheden in Europa moeten hier een belangrijke stimulerende rol spelen. Ze hoeven niet zelf in van alles te investeren, maar ze moeten een perspectief bieden voor een lange periode en vergaande belastingvoordelen in het vooruitzicht stellen aan bedrijven. Die zekerheid voor bedrijven moet bedrijven uitlokken om zelf te investeren. Maar ook particulieren moeten mogelijkheden krijgen om de eigen woningen duurzamer te maken. En het moet nu eindelijk eens heel aantrekkelijk worden voor particulieren om zonnepanelen op het dak te plaatsen. Met koop, huur en leasemogelijkheden. Voor een particulier moet het aantrekkelijker worden om te investeren in de verduurzaming van het eigen huis met besparingsmaatregelen en zonnepanelen, dan een spaartegoed voor 2,5% rente op de bank te zetten!
Michiel Verbeek, 18 mei 2013
