De gemeenteraad van Haren heeft op basis van het Coelo-rapport het overleg over herindeling stopgezet. In dit artikel schets ik wat er gebeurd is, wat de gevolgen zijn en de noodzaak van een doorbraak van de in beton gegoten standpunten.
Besluit gemeenteraad
Maandag 5 september 2016 heeft de gemeenteraad van Haren een debat gevoerd over het rapport van het Coelo. Voor de coalitiepartijen D66, Gezond Verstand Haren en CDA, is dit een ‘gamechanger’. Volgens deze partijen geeft Coelo duidelijk aan dat de financiën geen reden kan zijn voor herindeling. En aangezien de financiën altijd voor gedeputeerde Patrick Brouns het belangrijkste punt is geweest, valt de bodem weg onder de gedwongen herindeling. Reden voor de coalitiepartijen om het college opdracht te geven om de provincie te verzoeken het herindelingstraject voor Haren te stoppen.
--afbeelding verwijderd--
Stoppen met het herindelingstraject betekent dus niet starten met een nadere concretisering richting een bestuursovereenkomst
De gemeente Haren heeft in het bestuurlijk overleg in alle toonaarden aangeven dat ze tegen een gedwongen fusie is. Tegelijkertijd heeft ze verantwoordelijkheid genomen door coöperatief deel te nemen aan de gesprekken over het herindelingsontwerp. Een delegatie van het college (burgemeester Pieter van Veen, wethouder Michiel Verbeek en gemeentesecretaris Madelon de Wilde) heeft meegedacht over de contouren van de nieuwe gemeente Groningen. Het herindelingsontwerp kent twee grote onderdelen: de reden van de herindeling volgens de provincie en de schets van de nieuwe gemeente. De delegatie van gemeente Haren heeft aangegeven het oneens te zijn met de duiding van de diverse rapporten en de conclusie (Het Coelo-rapport is niet betrokken in de concepten van het herindelingsontwerp. Het ging alleen om een rapport van Berenschot uit 2014, 2 rapporten van B&A en 2 rapporten van Deloitte uit 2016). Aanvankelijk zou in het herindelingsontwerp over de positie van Haren alleen opgenomen worden dat Haren de voorkeur geeft aan zelfstandigheid. Dat vonden wij veel te summier. Wij hebben toen de volgende tekst aangeleverd: De gemeente Haren geeft de voorkeur aan zelfstandigheid en vindt dat de uitkomsten van de diverse rapporten geen reden zijn om Haren op te heffen en gedwongen te laten fuseren met Groningen en Ten Boer. De knelpunten uit de diverse rapporten zijn prima oplosbaar als zelfstandige gemeente. De gemeente Haren zal gedurende de procedure van herindeling in een protestspoor de voorkeurskeuze voor zelfstandigheid bepleiten en beargumenteren. Maar de gemeente Haren neemt ook tegelijkertijd verantwoordelijkheid voor het geval de herindeling onafwendbaar blijkt te zijn. Daarom doet Haren coöperatief mee aan het open overleg en zal Haren samen met Groningen en Ten Boer een nadere concretisering uitwerken van de uitgangspunten van de nieuwe gemeente Groningen in dit herindelingsontwerp. Of de contour van de nieuwe gemeente Groningen gerealiseerd wordt hangt af van de besluitvorming in de Tweede en Eerste Kamer.
Na enig heen en weer gepraat is de tekst iets aangepast. In de concepttekst van 5 september was opgenomen: De gemeente Haren geeft de voorkeur aan zelfstandigheid en is het oneens met de opgelegde fusie met Groningen en Ten Boer. De gemeente Haren is van mening dat de diverse geconstateerde knelpunten oplosbaar zijn als zelfstandige gemeente en dat zelfstandigheid kan en gewenst wordt door een meerderheid van de Harense bevolking. Haren zal in een protestspoor blijven pleiten voor zelfstandigheid als eerste voorkeur. In geval zelfstandigheid niet mogelijk is als gevolg van besluitvorming in de Tweede- en Eerste Kamer, dan vindt de gemeente Haren het belangrijk dat er een goede basis ligt voor een nieuwe gemeente. De gemeente Haren heeft daarom samen met de gemeenten Groningen en Ten Boer meegewerkt aan het opstellen van het voorliggende herindelingsontwerp.
Bestuurlijk overleg 5 september
In de ochtend van 5 september 2016 heb ik in het bestuurlijk overleg aangegeven dat de Harense delegatie geen stukken zal accorderen, omdat er ’s avonds een spoeddebat in de gemeenteraad zou plaatsvinden. De kans was aanwezig dat er een motie zou worden ingediend met verstrekkende gevolgen. De gesprekspartners waren verbaasd. Alleen Patrick Brouns was al goed geïnformeerd. De voorzitter wilde weten wat de houding was van de Harense delegatie ten aanzien van het herindelingsontwerp. De delegatie van Haren was akkoord met de schets van de nieuwe gemeente Groningen, al was de schets nog wat mager. Als de juiste tekst over de positie van Haren in het herindelingsontwerp wordt opgenomen, dan zijn wij tevreden. Het Herindelingsontwerp is uiteindelijk een document van alleen de provincie.
Afweging van de raadsmeerderheid
De meerderheid in de gemeenteraad (12 tegen 6, 1 raadslid afwezig) heeft maandag 5 september 2016 in een motie de koers van de gemeente Haren gewijzigd. Op basis van de uitkomst van het Coelo-rapport werd het college verzocht Gedeputeerde Staten schriftelijk te verzoeken om het herindelingstraject te staken. Daarmee is verder overleg voor een bestuursovereenkomst niet meer aan de orde. De coalitie wil volledige aandacht op de uitwerking van Beterr Haren. Doorgaan met het voorbereiden van herindeling levert een onheldere, dubbele boodschap op. De belangrijkste beslisser in het herindelingsdossier is de Tweede Kamer. Als die de bezwaren van Haren tegen de gedwongen herindeling moet gaan beoordelen en tegelijkertijd ziet dat Haren volledig meegedaan heeft aan de voorbereidingen van een herindeling, dan zal het protest niet sterk overkomen, is de vrees van de coalitie. ****
Positie van het college na de motie
In de raadsvergadering van 5 september was er enig consternatie, omdat het college niet op één lijn zat. De burgemeester is van mening dat het onverstandig is om nu niet verder door te praten met Groningen en Ten Boer. Die wil graag doorgaan met spoor 2.
Ik vind het volstrekt ten onrechte dat Haren gedwongen wordt om te fuseren. Ik hoop dat de tegenargumenten, begin 2018 zullen zegevieren bij de meerderheid in de nieuwe Tweede Kamer. Maar ik merk dat de druk erg hoog is. Het machtsblok voor herindeling is erg sterk en lijkt niet voor andere rede vatbaar. De vraag die daaruit voortvloeit is wanneer en in hoeverre moet je je voorbereiden op de uitkomst van herindeling? Mijn beide collega-wethouders waren al langer overtuigd van de noodzaak om te stoppen met de dubbele boodschap van twee sporen. Alle aspecten afwegende heb ik gekozen om de coalitie te volgen. Het college zal de motie uitvoeren. De eerste stap van de brief naar Gedeputeerde Staten is gezet.
--afbeelding verwijderd--
Grote bezorgdheid bij het personeel in Haren
Dinsdag 6 september hebben we een bijeenkomst gehad met het personeel. Er was een grote opkomst en er was grote bezorgdheid. Er is momenteel redelijk wat verloop. Het tweesporenbeleid gaf de organisatie een bepaalde rust. De samenwerking met Groningen was geïntensiveerd voor praktische oplossingen. Door de uitspraak van de raad vreesde medewerkers dat dat weer op losse schroeven zou komen te staan. Directeur/gemeentesecretaris Madelon de Wilde heeft helder uiteengezet wat er is gebeurd en wat daarvan de directe gevolgen zijn en waar nog twijfel over is. Burgemeester Pieter van Veen en ik hebben vervolgens vragen beantwoord. Ik vond het een heftige bijeenkomst, maar het was wel zeer nuttig om meer te weten van elkaars standpunten en gevoelens.
--afbeelding verwijderd--
Patrick Brouns in het debat in Provinciale Staten
Ik heb het debat over het Coelo-rapport en de gedwongen herindeling van Haren in Provinciale Staten van woensdag 7 september 2016 via de webcast gezien. De Partij van het Noorden, de PVV, Groninger Belang en de Partij van de Dieren deden een moedige poging tot discussie en probeerden Haren de kans te geven om de eigen verbeterplannen eerst uit te werken. Maar rondom gedeputeerde Brouns was een muur van steun opgetrokken van de coalitiepartijen in de Staten (SP, CDA, D66, Groen Links en Christen Unie) en de twee grote oppositiepartijen (PvdA en VVD). De woordvoerders van de 4 hadden zich goed voorbereid, dat kon je niet zeggen van alle andere woordvoerders. Die anderen hoefden natuurlijk ook niemand te overtuigen, de meerderheid was al bekend. Met veel aandacht heb ik geluisterd naar de bijdrage van gedeputeerde Brouns. In alle debatten, interviews en rechtstreekse overleggen met mij heeft Patrick Brouns voortdurend de financieel kwetsbare positie van Haren als hoofdargument genoemd. Na het uitkomen van het Coelo-rapport, werd dat lastig voor Brouns en werden bestuurskracht en de regio als belangrijke argumenten wat meer naar voren geschoven. Vanaf 2007 was het al niet goed met de bestuurskracht van Haren, volgens Brouns. Dat bleek uit het rapport van BMC. Niemand in de zaal corrigeerde Brouns door erop te wijzen dat in het BMC-rapport juist staat dat Haren niet opgeschaald hoeft te worden. Brouns noemde vervolgens de kwetsbaarheden van de ambtelijke organisatie in Haren. Dat zou blijken uit twee door Haren zelf uitgevoerde sterkte/zwakte analyses van de ambtelijke organisatie. De problemen die toen werden geconstateerd zijn nog steeds niet opgelost. Verbetering nu wordt ernstig belemmerd door gebrek aan geld, aldus Brouns. Ankie Voerman van de Partij voor de Dieren vroeg aan Brouns waar de bottom-up gedachte van dit college was gebleven? ‘Die is er nog steeds, maar in de tijd van de burgerraadpleging in 2014 hadden burgers van Haren nog geen kennis van de latere rapporten. Haren heeft de kans gehad om te verbeteren in de afgelopen jaren, maar hebben dat niet gedaan!’, aldus Brouns. De kernboodschap die ik uit de bijdrage van Patrick Brouns heb gehaald zou ik als volgt willen samenvatten: De gemeente Haren moet flink snijden in de voorzieningen en moet de lasten fors verhogen. Burgers in Haren krijgen minder voor meer lasten. Door het gebrek aan financiële armslag kunnen de noodzakelijke investeringen in organisatiekracht niet plaatsvinden. Als het ombuigingsplan van Haren niet lukt, vindt er alsnog herindeling plaats. Dan zijn de burgers van Haren twee keer de dupe. Daarom grijpen we nu in! Na het debat moest SP-fractievoorzitter, Sandra Beckerman, toegeven aan een groepje Harenaars dat het college van Gedeputeerde Staten haar eerste belofte heeft gebroken. De belofte van geen gedwongen herindeling, maar alleen van onderop!
Onder curatele
‘Onder curatele’ klinkt ernstig, maar het is goed om precies aan te geven wat het wel betekent en wat niet. Na vaststelling van het herindelingsontwerp op 13 september 2016 geldt de situatie van verscherpt toezicht of curatele. Als de drie gemeenten met elkaar aan tafel zitten vindt de provincie het genoeg dat de gemeenten alleen bij onverwachte uitgaven met langjarige gevolgen elkaar informeren. Nu Haren niet meer aan tafel zit, zal het toezicht scherper zijn, maar dat betekent niet dat we voor iedere euro eerst langs het Marktinikerkhof moeten. Alles binnen een goedgekeurde begroting kan worden uitgegeven. Voor uitgaven daarbuiten zal de provincie toestemming moeten geven.
Handtekeningen Burgercomité
In het mediageweld over het besluit van de gemeenteraad en het afwijkende standpunt van de burgermeester is er nauwelijks aandacht geweest in de media voor de handtekeningen van het Burgercomité. De eerste, bijna 1000 handtekeningen, heeft Gustaaf Biezeveld overhandigd aan gedeputeerde Henk Staghouwer. De handtekeningen stonden onder een brief aan de commissaris van de Koning, René Paas.
--afbeelding verwijderd--
Discussie vanuit loopgraven
De standpunten in het herindelingsdossier verharden. De oppositie en de coalitie in de gemeenteraad raken elkaar niet meer met argumenten. Patrick Brouns past zijn argumentatie soepel aan, aan nieuwe omstandigheden, maar weet zich gesterkt door een hele grote meerderheid in de Provinciale Staten. In Groningen wachten ze rustig af wat er gebeurd. Wat ze achter de schermen gebeurd weet ik niet. In de stad leeft het thema nauwelijks of niet. Vorige week gaf een wethouder in Groningen nog aan dat het hem ‘geen moer kan schelen’ of Haren er nu wel of niet bij komt. Intern in het gemeentehuis en onder de bewoners slaat het dossier wonden. De activisten voor zelfstandigheid krijgen veel energie van de bijeenkomst in Postillion op 31 augustus, van de niet aflatende inspanningen van het Burgercomité en van spontane nieuwe acties. De voorstanders van herindeling voelen zich soms geïntimideerd door het verbale geweld van de tegenstanders van herindeling. Er is een groep dat het gevoel heeft dat het vechten tegen de bierkaai is. Tegen een machtsblok van provincie en Rijk ga je het niet redden. Gooi de handdoek maar in de ring. En er is een groep die het helemaal niets uitmaakt wat er gebeurd. Althans nu niet. Als mensen meer geïnformeerd raken, zie je standpunten nogal eens veranderen. Ik kijk ook zelf regelmatig in de spiegel en stel me de vraag of ik ook al met oogkleppen op in het debat zit. Dat is volgens mij niet zo. Ik weeg iedere keer de argumenten van anderen. Ik heb alle rapporten van alle kanten bekeken en van commentaar voorzien. Over alle aspecten ben ik de discussie aangegaan. Ik ben er wel vast van overtuigd dat Haren het zelfstandig kan als de politieke wil er is! En ik zie dat de provincie halsstarrig vasthoud aan herindeling om het hele plaatje van herindeling voor de provincie Groningen door te zetten. Met welk doel? Ik vind dat lastig te doorgronden.
Zie mijn bijdragen in het debat:
http://www.michielverbeek.nl/de-bevindingen-van-deloitte-en-een-reactie/
http://www.michielverbeek.nl/de-zelfstandigheid-van-haren-op-basis-van-het-b-a-rapport/
http://www.michielverbeek.nl/andere-kijk-op-de-overall-uitkomsten-van-het-rapport-van-de-b-a-groep/
http://www.michielverbeek.nl/nieuws/patrick-brouns-beweert-veel-over-haren-maar-onderbouwt-weinig/
http://www.michielverbeek.nl/nieuws/wat-houdt-het-nieuwe-tweesporenbeleid-van-haren-in/
http://www.michielverbeek.nl/nieuws/groningen-respecteert-de-keuze-voor-zelfstandigheid-van-haren/
http://www.michielverbeek.nl/nieuws/werken-aan-haren-of-groot-groningen/
Tom Poes, verzin een list!
Op basis van de motie gaat het college zich volledig werpen op Beterr Haren. De provincie zal een zaakgelastigde aanwijzen voor Haren om mee te doen aan de gesprekken met Groningen en Ten Boer. Die zal input moeten leveren over Haren. Misschien moet er tot de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2017 rust in de tent komen. Als er een nieuwe Tweede Kamer is, kan iedereen snel inschatten hoe de kansen liggen voor de uitkomst zelfstandigheid of herindeling. Voor de Eerste Kamer lijkt het pleit beslecht te zijn voor herindeling.
We zullen de komende weken zien welke gevolgen de heldere lijn van de gemeenteraad van Haren zal hebben. Wat de consequenties zullen zijn in de ambtelijke samenwerking met Groningen en hoe de bestuurlijke reacties worden in de regio. Ik hoop op een zakelijke en professionele houding. Ondertussen blijf ik zoeken naar oplossingen om de gepolariseerde situatie op vele fronten te doorbreken en de burgers van Haren in de positie te krijgen om een oordeel te geven over hoe nu verder.
Michiel Verbeek, 10 september 2016
