Op het symposium van Lokaal 13 pleiten Marcel Thijssen, Bas Denters en Jan Lunsing voor een grotere rol van burgers bij herindeling.
--afbeelding verwijderd--
Marcel Thijssen en het demystificeren van schaalvergroting****
Vrijdag 23 september 2016 hield Lokaal 13 een symposium over herindelingen en de casussen van Haren en Hoeksche Waard. Ruim 70 belangstellenden uit het hele land waren naar het gemeentehuis van de gemeente Tynaarlo in Vries gekomen. Burgemeester Marcel Thijssen van Tynaarlo deed de opening met een aantal observaties. Hij pleitte voor het demystificeren van schaalvergroting. Eind jaren 80 en begin jaren 90 kwam de schaalvergroting opzetten in heel veel sectoren. De kwaliteit zou omhooggaan en het zou kosten efficiënt zijn. Dat is lang niet overal bewaarheid geworden. In de discussie over schaalvergroting hebben we last van geloof. ‘Meningen zonder feiten worden vanzelf geloof, zei Thijssen’. En daar is zo vreselijk lastig tegen te argumenteren. Het geloof steekt ook de kop op als het gaat om de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen. Door de gelovigen van schaalvergroting worden die als niet democratisch weggezet. Maar gemeenschappelijke regelingen die op een specifiek terrein ingezet wordt voor de uitvoering raken de democratische legitimatie helemaal niet. Het is gewoon verlengd lokaal bestuur. Het democratisch gelegitimeerde bestuur bepaalt en de gemeenschappelijke regeling voert uit. Tijssen liet vervolgens een paar praktijkvoorbeelden de revue passeren. De herindeling van Rismalen bij Den Bosch heeft Thijssen gadegeslagen met schaamte. Een gedwongen herindeling, tegen de wil van de inwoners van Rosmalen. Bij de eerste verkiezingen na herindeling werd Rosmalens Belang de grootste partij en was de stad Den Bosch 12 jaar lang onbestuurbaar. De Tweede Kamer heeft toen een harde les geleerd: geen herindeling meer van bovenaf opleggen. Mook en Middelaar was zijn tweede voorbeeld. Kleine meerderheid wilde fuseren met Gennep, terwijl een groot deel van de gemeente gericht is op Gelderland. Na verkiezingen bleek met 1 zetel verschil een meerderheid tegen herindeling. Er gingen 3300 bezwaarschriften (nu zienswijzen) naar de Tweede Kamer. Die heeft de herindeling afgeschoten. De provincie Limburg was woest en Mook & Middelaar is nog gewoon zelfstandig. Het derde voorbeeld was Ravesteijn en Oss. Oss wilde eerst niet, maar Ravesteijn is uiteindelijk samengevoegd bij Oss om financiële redenen. Oss heeft zich heel positief opgesteld naar de nieuwe inwoners en heeft een intensief kernenbeleid opgezet. Marcel Thijssen vind het van belang dat de omvang van de gemeente afgestemd is op de gemeenschap. Thijssen vindt dat de provincies Limburg en Groningen erg sturend zijn. De provincie Brabant en Gelderland doen het heel anders. In de gemeente Tynaarlo wil Thijssen aan de slag om delen van de gemeente meer autonomie te geven, want er zijn flinke verschillen. Eelde en Paterswolde zijn gericht op Groningen. Eelderwolde is zo goed als Groningen en Vries is meer gericht op Assen. De uitsmijter van Thijssen was: als de bevolking niet overtuigd kan worden, dan geen herindeling!
--afbeelding verwijderd--
Bas Denters en zijn internationaal vergelijkend onderzoek
Na de observaties van Marcel Thijssen werd de focus verlegd naar het wetenschappelijk onderzoek door professor dr. Bas Denters. De decentralisaties van jeugdzorg, participatiewet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning hebben de discussie over schaalgrootte opnieuw aangezwengeld. In 2006 en 2007 kwamen een tweetal belangrijke rapporten uit: __[Wil tot Verschil](/uploads/docs/Wil tot Verschil_2006.pdf) in 2006 en __[Eerste Overheid ](/uploads/docs/Eerste Overheid_2007.pdf)in 2007. Tegenover elkaar stonden: Small is beautiful en Big is beautiful. Bij de eerste veel burgerkracht en bij de schaalvergroting zal de politiek leuker worden, meer divers en zal de politiek over meer onderwerpen gaan. Het tegenstrijdige is dat de decentralisaties leidt tot een discussie over schaalgrootte en dat juist kleinschaligheid van nut is voor de uitvoering. Denters wees op het werk van Dahl & Tufte voor een tussenpositie. Je moet een afweging maken. Op hoog niveau presteren betekent minder burger beïnvloeding. Wil je de burger nadrukkelijk betrekken dan kan dat leiden tot een lager prestatieniveau. Je kunt volgens Dahl & Tufte niet the best of both worlds krijgen.
Nederland kent internationaal gezien al een hele grote schaal. Het gemiddelde in de Europese Gemeenschap ligt veel lager. In de lijst naar grootte staan alleen Litouwen en Denemarken in de EU boven Nederland. Wat hebben de schaalvergrotingen ons gebracht? Meer gespecialiseerde ambtelijke organisaties, minder bestuurlijke drukte en schaal voordelen. Zijn er ook nadelen? Ja die zijn er volgens Denters: meer middle-management, potverteren vlak voor een herindeling, minder dienstverlening en minder politieke- en maatschappelijke betrokkenheid. De prijs van zelfstandigheid is inhuur van specialismen of intergemeentelijke samenwerking of diensten inkopen bij een grote buurgemeente. Dit betekent hoge eisen aan lokaal opdrachtgeverschap. Daarbij kan goed gebruik gemaakt worden van het sociaal kapitaal in je gemeente. Denters constateert een voortdurende richting naar schaalvergroting. Net als Marcel Thijssen zal bij de beoordeling wel of geen schaalvergroting de burgers een doorslaggevende stem moeten hebben.
--afbeelding verwijderd--
Jan Lunsing sprak over de rapportenoorlog in Haren
Jan Lunsing is gepromoveerd op De Kloof tussen burger en bestuur. In het concluderende hoofdstuk van zijn boek staat dat interventies van de overheid vruchten kunnen afwerpen voor het verkleinen van de kloof. Dit kan door het organiseren van regelmatige kleinschalige en bij voorkeur structurele contacten tussen overheidsdienaren en burgers over onderwerpen die burgers raken. De Kloof zegt iets over de afstand tussen overheid en burger. Wordt de burger positief of negatief verrast. Jan Lunsing heeft het herindelingsontwerp geschreven voor de gemeenten Vlagtwedde en Bellingwedde en hij heeft de eindredactie gevoerd van het verbeterprogramma in Haren: Beterr Haren. Lunsing sprak uitgebreid over de casus Haren. In Haren woedt een rapportenoorlog. Partijen slaan elkaar om de oren met rapporten. Lunsing sprak in navolging van Thijssen en Denters ook over de democratische legitimatie. Ondanks verkiezingen, een burgerraadpleging en handtekeningen krijgen de burgers voorlopig nog niet hun zin. Het gevaar daarvan zijn afgehaakte burgers. Later in de workshop wist de vertegenwoordiger van het Burgercomité te vertellen dat burgers in Haren hun geloof in de politiek waren verloren en niet meer gaan stemmen. Een groot aantal deelnemers van de workshop waren geschokt over de gang van zaken in Haren. De Harenaars kregen ook nog een paar tips mee: blijf investeren in de leden van Provinciale Staten, mobiliseer je inwoners voor een optocht naar de Martinikerkhof, organiseer weer een referendum en organiseer een grote steunbetuiging op het plein voor het gemeentehuis. Laat statenleden en Kamerleden weten hoe de burgers van Haren erover denken. Medeorganisator van het symposium en oud-griffier van Groningen, Dick Vrieling, herinnerde aan een onderzoek van de griffie waaruit bleek dat burgers het nog belangrijker vonden dat ze serieus genomen werden dan dat ze gelijk kregen.
--afbeelding verwijderd--
De Hoeksche Waard gemeenten willen niet fuseren, maar goed samenwerken
De vierde spreker op het symposium was Peter van Loo, fractievoorzitter van het CDA in Binnenmaas. Hij vertelde over de strijd van 5 Hoeksche Waard gemeenten tegen herindeling. Zij hebben gekozen voor een samenwerkingsmodel met doorzettingsmacht. Alles wat prima op gemeenteniveau kan, blijft daar, maar voor 17 dossiers hebben ze gekozen voor de gezamenlijkheid. Fractievoorzitters uit de 5 gemeenten vormen een raad voor deze 17 dossiers. Het lijkt een beetje op de aanpak in de Drechtsteden. Net als bij Haren is hier ook een provincie die van mening is dat er een herindeling moet komen. En daarom heeft Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland een herindelingsontwerp vastgesteld. Ook daar zal geknokt moeten worden voor een eigen gewenste bestuurlijke organisatie!
--afbeelding verwijderd--
Michiel Verbeek, 24 september 2016
