Twee jaar Dualisme

Het was een prestatie van formaat van het tweede paarse kabinet om in één regeerperiode: de discussie te starten, een staatscommissie een rapport te laten maken, een wetsontwerp voor te bereiden en de invoering in alle gemeenten van Nederland te regelen. Er zijn weinig grote projecten waarbij dat is gelukt. Na 2 jaar Dualisme is het goed moment om achteruit en vooruit te kijken. Om te beginnen een aantal observaties die ik baseer op gesprekken en artikelen van direct betrokkenen. 1. Het aantal sceptici neemt toe. Velen ervaren geen verbeteringen. 2. Er zijn geen natuurlijke leiders in het proces van Dualisering. 3. De noodzakelijke aandacht voor het samenwerken aan de ontwikkeling van de gemeente wordt vertroebeld door de strijd om de macht tussen Raad en College. 4. Raadsleden zijn erg intern gericht. 5. De volksvertegenwoordigende rol van de Raad wordt nog niet met verve ingevuld. 6. Raden maken de rol van kadersteller niet goed waar, omdat raden het kaderstellen moeilijk onder de knie krijgen. 7. Raadsleden hebben hun controlerende rol aangescherpt met controle van collegeleden op tijd en geld. Raadsleden zitten collegeleden op de huid bij niet op tijd nakomen van toezeggingen en bij budgetoverschrijdingen. 8. Colleges doen onvoldoende hun best om de Raad de mogelijkheid te bieden om de nieuwe rol goed te spelen. 9. Met de lange termijn agenda krijgt de Raad meer vat op de eigen agenda. 10. Fracties operen veel losser van de eigen geestverwanten in het College. 11. Wethouders raken meer intern gericht met als gevolg meer spanning tussen de politieke bestuurders en de ambtelijke top. 12. Niet zelden is er sprake van enig 'duellisme' tussen raad en college. 13. Veel gemeenten experimenteren met wijzigingen in de commissiestructuur. 14. Raadsgriffiers krijgen een beetje de rol opgedrongen van 'trekker' van het dualisme. 15. De Raadsgriffiers in Groningen en Drenthe zoeken elkaar op en delen ervaringen. 16. Burgemeesters verzuimen een leidende rol te nemen in het proces van dualisering. 17. In de zoektocht naar de nieuwe rollen maken raadsleden zich vaak schuldig aan incidentenpolitiek. Het is zinvol om na deze observaties weer even terug te gaan naar het oorspronkelijk probleem. Volgens de staatscommissie onder leiding van professor Elzinga waren er vier hoofdproblemen: 1. De beperkte representativiteit van politieke partijen. 2. De wet- en regelgeving loopt achter bij de praktijk. 3. De gebrekkige herkenbaarheid van het lokale bestuur. 4. De collegialiteit binnen het college van burgemeester en wethouders laat te wensen over. En wat waren vervolgens de belangrijkste aanbevelingen van de commissie Elzinga? 1. Meer gemeentelijke beleidsvrijheid. 2. Verbetering van de publieke verantwoording (benchmarking, kwaliteitshandvesten en visitatie). 3. Wethouders zijn geen raadslid meer en kunnen zowel binnen de Raad als daarbuiten worden gerekruteerd. 4. Meer bestuurlijke bevoegdheden naar het College. 5. Verbeteringen van de financiële functie (bijvoorbeeld door doelmatigheids-, doeltreffendheids- en rechtmatigheidsonderzoek door een lokale rekenkamer). 6. Versterking verordende bevoegdheid. 7. Aanscherpen van controlemogelijkheden. 8. Versterking van het collegiaal bestuur. 9. Verbeteren kwaliteit van dienstverlening en participatie. Wat is er gerealiseerd van deze 9 aanbevelingen? 1. De wethouders zijn geen raadslid meer en komen vaker van buiten de Raad. 2. De ontvlechting van bestuurlijke bevoegdheden heeft plaatsgevonden. 3. Heel veel gemeenten zijn bezig met de lokale rekenkamer. 4. Door de duale houding van de Raad ten opzichte van het College is de collegialiteit binnen het College toegenomen. 5. De Raad is zeer actief met de controlerende taak. Eigenlijk is dat nog helemaal niet zo'n gek resultaat na 2 jaar. Het is per slot van rekening niet eenvoudig een systeem en vooral een cultuur van vele decennia ingrijpend en duurzaam te veranderen. Dat alles neemt niet weg dat in de volgende fase hard getrokken moet worden aan de aanbevelingen waar nog niet zoveel vorderingen op gemaakt zijn: 1. Systematisch verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening en de participatie van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. 2. Systematisch verbeteren van de publieke verantwoording. In 2006 moet gemeenteland Nederland er op deze twee punten aanzienlijk beter voor staan dan anno 2004. Michiel Verbeek, regionaal consulent Dualisme voor de provincies Drenthe en Groningen. 27 maart 2004