Mijn Amerikareis is nog niet helemaal voorbij, maar toch hier alvast verslag van zaterdag 3 november t/m donderdag 8 november. Komend weekeinde komt de rest en een aantal foto's.
‘Political rally’ van de Democraten
Het programma van de eerste dag werd direct gewijzigd na een tip van journalist Michiel Vos over een ‘political rally’ van Barack Obama in de staat Virginia. Na een rustige reis gingen we naar het hotel, even opfrissen en snel weer de bus in. Een uurtje in de file en daarna een uur in de rij. Heel gedisciplineerd stonden de enthousiaste Democraten in de rij. Langzaam schuifelde de rij naar de controlepoortjes en aanvullende persoonscontrole. De rally was deels in open veld. Dat hebben we gemerkt toen het steeds kouder werd. De rally was speciaal omdat Bill Clinton en Barack Obama zouden spreken. Clinton is nog steeds ongekend populair in de VS. In deze campagne is Clinton de man van ‘explaning plans’. Hij was bijna zijn stem kwijt, maar was energiek, scherp en geestig. Daarna kwam Barack Obama zelf. Het was weer een prachtige speech met een verantwoording over de afgelopen 4 jaar en over de plannen voor de komende 4 jaar. Speerpunten voor de komende jaren zijn: investeren in onderwijs en innovatie, minder afhankelijk worden van olie door massief in te zetten op duurzame energie, aanpakken van de te grote staatsschuld, hervormen van het belastingsysteem en het immigratiesysteem. Zowel Clinton als Obama kritiseerde het banenplan van Mitt Romney. Clinton hield het enthousiaste publiek voor dat Romney nergens overtuigend aan geeft hoe zijn 12 miljoen banen gecreëerd moeten worden. ‘Mitt Romney denkt dat die banen gewoon vanzelf komen als mensen op hem stemmen’, schimpte Bill Clinton.
Michiel Vos
Michiel Vos is journalist en de schoonzoon van Nancy Pelosi, de vorige voorzitter van de Huis van Afgevaardigden (Tweede Kamer). Vos is inmiddels zelf Amerikaan geworden. Vos verzorgde de eerste lezing op de tweede dag. Vos vertelde over het ‘transactionele’ aspect in de Amerikaanse politiek. Je doet iets voor iemand, dan verwacht je iets terug. Vos illustreerde dat met zijn ontmoeting met Barack Obama. Met wat hulp van schoonmoeder wist hij eenkort gesprekje te hebben en een fotosessie met Barack Obama. Na de foto zei Obama: ‘Now I want your vote’. Het is volkomen logisch in de Amerikaanse politiek om het gevecht om macht hard te spelen. Daarom wordt er niet van opgekeken dat de Republikeinen alles in het werk stellen om het stemmen moeilijker te maken voor potentiële Democratische kiezers.
Guus Valk
Guus Valk is de Amerika correspondent van NRC en NRC Next. Hij verzorgde de tweede lezing. Hij vertelde over het diepe gevoel van goed en kwaad bij Amerikanen. Hij vond dat het enthousiasme voor Obama 4 jaar geleden veel sterker was dan nu. Hij vond Obama nu weinig toekomstgericht.
Rudolf Bekink
Na de eerste twee lezingen op dag 2 hadden we een gezamenlijk buffet, dat werd voorafgegaan van een korte toespraak van deambassadeur van Nederland in de Verenigde Staten, Rudolf Bekink.
Lewis Paul Bremer
De oud-ambassadeur in Nederland en kwartiermaker in Irak zorgde voor een onversneden rechts geluid. De overgang van een dictatuur naar een democratie is lastig. In een dictatuur is alles in de politiek zwart of wit, goed of kwaad. In de democratie is grijs de hoofdtint. In de dictatuur is er geen middenklasse. Daardoor mis je ook iets van een civil society. Na een overgang blijkt het organiseren van politiek lastig. Je ziet dat bijvoorbeeld in Egypte. Daar waren veel activisten, maar na de omwenteling leverden derebellen geen mensen. ‘De mannen met macht na de omwenteling zitten om 4 uur ’s nachts om tafel’, volgens Bremer. In Egypte waren dat de leden van de Moslimbroederschap van Morsi. In Libië is het zelfde aan de hand. Bremer toonde zich ‘havik’ toen hij sprak over Iran en over streng buitenlands beleid. Het stellen van eengrens moet serieus genomen worden. Als je zegt dat Iran geen nucleaire wapensmag hebben dan moet je tot het gaatje gaan om dat te voorkomen. Tot oorlog toe!Als Iran voor Israel te ver gaat is het niet ondenkbaar dat Israel ingrijpt. Wat Bremer betreft neemt de VS dan als speciale vriend van Israel de leiding. ‘We krijgen als Amerika toch de schuld’, aldus Bremer.
Alexander Rinnooy Kan
Alexander Rinnooy Kan sprak over concurrentiekracht, het gevaar van ongelijkheid en de werkloosheid bij de middenklasse. De concurrentiekracht van Amerika neemt af. Dat is zorgelijk. In de index voor concurrentiekracht staat Nederland op een prachtige vijfde plaats achter: Singapore, Zweden, Zwitserland en Finland. Allemaal landen met geen grote ongelijkheid! In Amerika verdient de top 1% meer dan 20% van het totale inkomenin de VS. En nog zo’ n interessant weetje: de familie Walmart (de grootsteretailketen van de wereld) heeft meer vermogen dan de onderste 30% van de Amerikaansebevolking. Zekerheden in de VS waren: huis, pensioen en werk. Dat is niet meer zo. De huizenmarkt is in elkaar gestort, veel werkloosheid, veel tijdelijk werk,veel gezinnen met meer dan 1 baan om de eindjes aan elkaar te krijgen. De maakindustrie erodeert. De innovatieketen loopt schade op. En de opwaartse mobiliteit van mensen wordt minder. Vroeger wilden jongeren van buiten de VS in de VS studeren en dan blijven, maar nu blijven ze weg of ze gaan na de studie terug. Rinnooy Kan ziet private rijkdom en publieke armoede. Er zal gefocust moeten worden op eenaantal sectoren en de middenklasse moet weer sterker worden. De maakindustriezal gerevitaliseerd moeten worden. En het doel van energie onafhankelijkheidkan een goede bijdrage leveren. Rinnooy Kan ziet graag een grote inzet opduurzame energiebronnen, maar vreest dat eerst de enorme hoeveelheden schaliegas gewonnen zullen worden!
Maarten van Rossem
Maarten van Rossem verzorgde als bedenker van de NRC Amerikareis meerdere lezingen. Nou ja, lezingen? Het was een combinatie van een lezing en een conference. Alle keren interessant en geestig. Van Rossem vond de stellingname van Bremer volstrektverwerpelijk. ‘Na Irak en Afganistan zitten we echt te wachten op een oorlog met Iran!’ Hij had er veel meer van willen zeggen maar hield zich in. In zijn eerste bijdrage sprak hij over ‘de waas van teleurstelling’ over Obama. Menigeen heeft het gevoel dat Barack Obama in de afgelopen 4 jaar niet heeft waargemaakt wat hij heeft beloofd. Bekijk je dat in de context van de kredietcrisis en de permanente sabotage van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden en in de Senaat, dan zijn de presentaties van Obama helemaal niet zo raar. Integendeel. Heeft Obama iets fout gedaan vroeg van Rossem? Obama is niet geslaagd in zijn wens van post-partisan-politics. Hij heeft er erg lang over gedaan om dat verlies te nemen! Een partisan is iemand die heel strak vasthoudt aan de eigen opvattingen en het eigen geloof. Obama wilde dat doorbreken met een politiek van samenwerking tussen Democraten en Republikeinen. Het proces van radicalisering bij de Republikeinse partij is alleen maar sterker geworden. ‘De liberale Republikeinen’ zijn volgens van Rossem volledig uitgewied’. De Republikeinen hebben al hun acties afgestemd op 1 termijn Obama. Er vielen daarom geen bruggen te slaan. De kredietcrisis van 2008 zijn we nog altijd niet te boven. En dat kan nog wel een aantal jaren duren. In de gezondheidszorg heeft Obama een grote stap gezet. De 50 miljoen onverzekerden zijn teruggebracht naar 10 miljoen. De banken en de financiële wereld zijn aangepakt met de Dodd-Frank Act. Daarmee is het speculeren met spaargelden fors teruggedrongen. Maarten van Rossem vindt het fout van Obama dat hij in de financiële hoek Tim Geithner en Larry Summers heeft laten zitten. Zij hebben beide in andere rollen bijgedragen aan het ontstaan van de kredietcrisis.
De verkiezingsavond
Het eerste deel van de verkiezingsbijeenkomst heb ik met eenklein groepje gevolgd in een kroeg met dichters, schrijvers, activisten en andere alternatievelingen. Heel veel van de aanwezigen had een laptop, tablet of mobieltje op tafel liggen. Gezamenlijk naar de televisie kijken, maar ondertussen ook alle sociale media volgen. Wij werden al enigszins benauwd van de eerste uitslagen, die gunstig waren voor Romney. Wij werden gerustgesteld. ‘Zegt nog niets’, zeiden onze vrienden in de kroeg. Zij waren aardig zeker dat Obamazou winnen. Een jonge ondernemer vertelde mij dat hij het meeste van Obama hadte verwachten. Maar Romney is toch ook voor het midden- en kleinbedrijf?, legde ik hem voor. Maar Romney geeft bedrijven de kans om hier winsten te maken en buiten Amerika werkgelegenheid. Daar hebben we niets aan’. Ik had het wel leuk gevonden om daar de uitslag af te wachten, maar we vreesden dat het laat zou kunnen worden. En in het hotel was Maarten van Rossem beschikbaar voor commentaar. Daarom toch maar terug naar het hotel. De uitslag kwam eerder dan verwacht. Het was een prachtige uitslag. Een dag later bleek: 50% van de ‘popularvotes’ voor Obama en 48% voor Romney, maar 337 Kiesmannen voor Obama tegenover 206 voor Romney. Van 5 is het nog niet duidelijk. De uitslag heeft op veel plekken voor feest gezorgd. Zo ook bij het Witte Huis. Veel jongeren vierden uitgebreid feest op straat!
Duiding verkiezingsuitslag
Tijdens de verkiezingsuitslagen was Maarten van Rossem aanwezig voor commentaar en de dag erna tijdens een boottocht gaf hij eenduiding van de verkiezingsuitslag. De Democraten hebben gewonnen vanwege ingrijpende demografische veranderingen! 70% van de blanke mannen hebben op Romney gestemd. Maar bijde vrouwen, bij de zwarte mannen en bij de groeiende groep Hispanics heeft Obama gewonnen. Als de Republikeinen onverdroten doorgaan op het pad waarop ze nu zitten zal de aanhang vanzelf steeds kleiner worden. Ze hebben twee keuzes:verder radicaliseren of op een aantal onderwerpen meer rekening houden met de nieuwe groepen. Van Rossem sluit niet uit dat ze kiezen voor verdere radicalisering. Maar dat leidt tot minimalisering van de partij. Het lijkt me logischer dat ze gaan opschuiven naar de Democraten.
Juleanne Glover
Juleanne Glover kwam donderdag vertellen hoe zij aankeek tegen de campagne, de uitslag en de toekomst. Zij is persvoorlichter geweest van Dick Cheney en van John Mc Cain en voor de verkiezingen een ferventaanhanger van Mitt Romney. In de voorverkiezingen moest Romney vechten tegen het beeld van een ‘mean evil capitalist’ . Vooral van partijgenoot Newt Gingrinch kwamen de aanvallen. Op de conventie voor de nominatie zou de omslag bewerkstelligd moeten worden. Dat feestje werd verstoord door het pijnlijke optreden van Clint Eastwood met een lege stoel, waarop Barack Obama zou zitten. Toen kwam Chris Christie, de dikke gouverneur die we nu kennen van de storm Sandy. Christie had wel een goede speech, maar noemde niet een keer Mitt Romney. De speech van Romney zelf moest het in persaandacht afleggen tegen het optreden van Clint Eastwood. Toen kwamen de debatten. Die heeft Romney erg goedgedaan. De Republikeinen raakten ‘in de mood’. En toen vlak voor de verkiezingen gooide orkaan Sandy roet in het eten. Heel veel media aandacht voor Barack Obama. Chris Christie was in de media lovend over het optreden van de president en had geen tijd meer om steun te leveren aan Romney. Voor Romney allemaal heel spijtig. En dan de overtuigende uitslag. Na de uitslag gaf Obama in zijn overwinningsspeech dathij in gesprek wil met Romney over samenwerking in de toekomst. Volgens Juleanna Glover weet Obama heel goed, dat Romney afgevoerd zal worden en niet meer de Republikeinen zal vertegenwoordigen. Voor Glover is het duidelijk dat de Republikeinen een meer pro-vrouw beleid moeten voeren, ze moeten een minder radicaal standpunt innemen op het gebied van belastingen en de immigratiepolitiek zal gewijzigd moeten worden. Volgens Glover moet de Republikeinse partij dus niet radicaliseren en een beetje liberaler worden op een aantal dossiers.
De fiscal cliff
Zowel Maarten van Rossem als Juleanne Glover spraken over de fiscal cliff. Als op 1 januari 2013 de staatsschuld door het wettelijke plafond schiet, dan worden er automatische ingrijpende bezuinigingen (50% in Defensie) doorgevoerd en worden alle belastingverlagingen vanaf 2001 ingetrokken. De fiscal cliff zalde Democraten en de Republikeinen dwingen om een pakket maatregelen overeen tekomen om de automatische acties te voorkomen. Dat doemscenario is voor beide partijen een nachtmerrie. De post-partisan-politics wordt waarschijnlijk afgedwongen door een wettelijke bepaling!
Washington DC en excursies
Washington is de stad van de macht met alle grote overheidsinstellingen. Een bezoek aan het Witte Huis was helaas niet mogelijk. Volgeboekt. Het Lincolnmemorial is prachtig met dat grote beeld en de prachtige tekst van de bekendste toespraak van Lincoln. Ter voorbereiding van mijn reis had ik deze en nog eenaantal andere teksten gekregen van mijn broer. Op de begraafplaats Arlington zijn we ook nog even bij het graf van John F. Kennedy geweest. Maarten vanRossem wist nog te vertellen dat hij voor zijn trip met de EO in Dallas isgeweest. Op de plek waar John F. Kennedy is neergeschoten is een kruis op de weg is gezet. Dat hij heeft geleid tot meer doden en gewonden. Mensen laten zich fotograferen op de plek, maar vergeten even dat er gewoon auto’ s rijden! We zijn op Mount Vernon geweest, het huis van George Washington. Het leukste vond ik de ontvangst van de gespeelde kleindochter en persoonlijke assistentvan George Washington. Zij vertelden uitgebreid en beantwoorden vragen. Het uitzicht vanuit het huis was mooi!
IMF
De meest interessante excursie vond ik die naar het IMF (Internationaal Monetaire Fonds) met Alexander Rinnooy Kan en Menno Snel. Snel is bewindvoerder en heeft zitting in de executive board. Hij vertegenwoordigt daarnaast Nederland nog 14 andere landen. Het IMF heeft zo’n 300 miljard vrijbesteedbaar geld voor leningen beschikbaar. Griekenland heeft momenteel de hoogste lening van 28 miljard euro. Was de IMF ooit bedacht voor opkomende of onderontwikkelde landen, nu zijn het Europese landen die de meeste leningen hebben lopen. Maar liefst 90% van alle uitstaande leningen van het IMF lopen in Europa. Menno Snel sprak over het pleidooi van hoofdeconoom van het IMF, OliverBlanchard, om te voorkomen dat alle landen in Europa gaan bezuinigen. Dat leidt tot een gezamenlijke krimp van de economie. Aan de andere kant is een bestedingsimpuls in Nederland niet zo handig, omdat dat geld waarschijnlijkvoor het grootste deel wegvloeit naar het buitenland vanwege de open economie van Nederland. Het IMF steunt een land als ze denken dat de schuld houdbaar is. Als de schuld explodeert dan trekt het IMF zich terug. Het IMF stelt hele strenge eisen aan een lening. Tot nu toe heeft het IMF nog nooit iets afgeschreven op een lening. De strenge eisen van het IMF zijn voor Spanje dereden om zo lang mogelijk een steunaanvraag uit te stellen. Over Griekenland heeft Snel twijfels. Binnen de Trojka van Europese Commissie, Europese CentraleBank en het IMF zijn nogal eens verschillende meningen. Het IMF maakt voor allelanden uitgebreide rapporten. Alexander Rinnooy Kan roemde het IMF voor de kwaliteit van deze rapporten. Sommige landen werken alleen met de rapporten van het IMF. Rinnooy Kan gooide een interessant idee in de groep: ‘Waarom zouden de Europese landen niet samen een kiesgroep vormen binnen het IMF? Dan zouden ze net als de VS het vetorecht kunnen opeisen’. En hij had ook nog een lastige conclusie: ‘De globaliseringgedachte heeft veel goeds gebracht, maar ook veel ellende. We komen er achter dan ons economisch stelsel geen liniair systeem is, maar een soort meteorologisch systeem is. Kleine oorzaken hoeven niet alleen kleine effecten te hebben!’
Michiel Verbeek, 9 november 2012
