In het kader van de grote decentralisaties naar gemeenten kiezen steeds meer gemeenten voor sociale gebiedsteams. De leden van de sociale teams vormen de eerste aanspreekpunten voor mensen met een hulpvraag. De decentralisaties van Rijksbeleid naar de gemeenten zorgen voor een omvangrijk sociaal domein.
Het sociale domein bestaat uit vier onderdelen: begeleiding, ondersteuning en verzorging in de Wmo (Wet Maatschappelijke Ondersteuning), alles op het gebied van jeugdzorg in de nieuwe Jeugdwet, ondersteuning bij onderwijsbeperking in het Passend Onderwijs en werken naar vermogen en meedoen in de samenleving in een nieuwe participatiewet. Deze participatiewet is de vervanger van de Wet Werken naar Vermogen. Bij de begeleiding kiest het kabinet ervoor om t/m zorgzwaartepakket 4 naar de Wmo te decentraliseren. De rest komt in een nieuwe landelijke voorziening als vervanger van de AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten). In een lezing over De Kanteling op 17 november 2012 heb ik met leden van de MS vereniging (Mutiple Sclerose) in de provincie Groningen gesproken over de nieuwe doelgroepen voor de gemeente.
Nieuwe doelgroepen in het sociale domein
In het sociale domein gaat het straks om alle jongeren (525.000) die tegen opvoedproblemen oplopen. Het gaat om alle mantelzorgers (1.000.000). Om alle vrijwilligers (4.500.000). Om mensen met een lichamelijke beperking (1.500.000). Om mensen met een verstandelijke beperking (80.000). Om ouderen met psychogeriatrische problemen (100.000). Om mensen met ernstige en langdurige psychiatrische klachten (72.000). Om mensen met verslavingsproblemen (1.003.900). Om daklozen (30.000) en kwetsbare huishoudens of te wel de potentiële daklozen (70.000). Om de ‘stille’ slachtoffers van huiselijk geweld (500.000). Mensen met een zintuiglijke beperking (338.000). En de groep van niet-westerse allochtone burgers (1.765.730). De cijfers komen van het ministerie van VWS en van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu).
Luisteren en aandacht voor welbevinden
In de groep van de MS-vereniging stond het advies van ‘heel goed luisteren’ aan de sociale teams bovenaan het wensenlijstje. En dat kan weer mooi gekoppeld worden aan ‘welbevinden’. Op 13 november 2012 was ik dagvoorzitter op een mooie bijeenkomst van Humanitas district Noord in samenwerking met een aantal seniorenorganisaties. Hoogleraar ouderengeneeskunde benadrukte het belang van ‘welbevinden’ en ‘leefplezier’. Welbevinden is iets heel persoonlijks. Wat voor de één welbevinden is kan voor iemand anders het totaal niet zijn. Niet het aanbod van de zorg moet centraal staan, maar de vraag van de oudere of de hulpvrager. Wat wil iemand zelf graag? Hoe wordt het persoonlijk welbevinden bevorderd? Wanneer is er sprake van meer leefplezier? De maatschappelijk werkers, casemanagers, consulenten van MEE, opbouwwerkers, ouderenadviseurs en wijkverpleegkundigen in de sociale gebiedsteams moeten invoelingsvermogen hebben. Moeten kunnen meedenken en meevoelen met de hulpvrager. Moeten dus heel goed kunnen luisteren! En niet direct de trommel van oplossingen opentrekken! Als de sociale teamleden te maken krijgen met te ingewikkelde situaties, dan moeten er specialisten bij gehaald kunnen worden. Op dat terrein denkt de MS-vereniging een bijdrage te kunnen leveren. De problemen en ongemakken bij MS kunnen heel verschillend zijn en zijn niet altijd goed zichtbaar voor een ‘ongetraind’ oog. De voorlichters van de MS-vereniging zullen leden van het sociale team moeten helpen om te leren kijken naar MS problemen. Gelukkig waren er diverse aanwezigen die nu goede ervaringen hebben met medewerkers van gemeenten en met ergotherapeuten die door de gemeente waren gestuurd. Maar het is opletten geblazen in de nieuwe situatie! Zeker als we weten dat de decentralisatie van de Wmo onderdelen gepaard gaat met een korting van 25%. Dat is significant hoger dan wat normaal is bij decentralisaties naar gemeenten (5% tot 10%).
Investeren in een nieuwe samenleving
De nieuwe doelgroepen die straks bij de gemeenten aankloppen dwingen gemeenten om na te denken over investeren in de nieuwe samenleving. Gemeenten zullen moeten investeren in de kwaliteit van de leden van de sociale teams. Veel potentiële klanten hebben nog het beeld van de strenge ambtenaar die met kleppen op alleen het mogelijke aanbod van de gemeente onder de aandacht brengt. Het wordt spannend hoe professionele organisaties samen met vrijwilligersorganisaties sociale arrangementen weten samen te stellen. Hoe krijgen we meer dan nu een samenleving waarbij we meer horizontale netwerken kunnen aanboren? Dus niet alleen de familie of de buren. Waar het meedoen in de samenleving gericht is op het bevorderen van leefplezier. Joris Slaets hield z’n gehoor voor dat oud worden onomkeerbaar is, maar dat leefplezier te beïnvloeden is. Laten we daar ons best voor doen. Ieder in zijn eigen persoonlijke- en zakelijke omgeving. Volgens Joris Slaets is ‘eenzaamheid’ de grootste epidemie van onze huidige samenleving. Ik heb de aansporingen van Joris Slaets en de leden MS-vereniging gehoord en begrepen. Ik zal proberen in mijn persoonlijke leven en bij Biblionet ID een bijdrage te leveren aan die nieuwe samenleving!
Michiel Verbeek, 19 november 2012
