Na twee maandagen (29 september en 6 oktober 2008) dramatische beurskoersen, veerde de koersen op maandag 13 oktober op. De euforie was van korte duur. In de loop van de week ging het weer bergafwaarts. Het onderlinge betalingsverkeer tussen banken is nog steeds niet goed op gang gekomen en ondernemingen kunnen moeilijk aan middelen komen voor hun investeringen. Als dat niet snel veranderd zal de echte economie van goederen en diensten in de problemen raken. In de afgelopen week is met name de ING bank onderuit gegaan. Op die al gememoreerde maandag de 13de schoot de koers met zo’n 23% omhoog om in de week nog weer harder naar beneden te zakken. Hoe komt het nu toch dat het herstel niet optreed? Een vraag die mij er toe gebracht heeft dieper in de financiële sector te duiken. Een paar cijfers: In 1989 bedroeg de valutahandel 650 miljard dollar per dag. In 2007 was de valutahandel 2.000 miljard dollar per dag. De wereldhandel van goederen en diensten in 2005 bedroeg 15.000 miljard dollar. De wereldwijde handel in derivaten (waardepapieren afgeleid van beleggingen) op de internationale beurzen was in 2007: 2.500 miljard dollar. De onderhandse wereldwijde derivatenhandel bedroeg in 2007: 370.000 miljard dollar. Hieruit blijkt dat de financiële markten volledig los zijn geslagen van de handel in goederen en diensten.
Hedgefondsen zijn pooiers
Dan nog een belangrijk cijfer: 40% van de handel in aandelen gebeurt door hedgefondsen. Dat zijn bedrijven die helemaal geen interesse hebben in de primaire processen van een bedrijf. Die vinden het helemaal niet belangrijk wat voor diensten en goederen er door bedrijven gemaakt, laat staan dat ze geïnteresseerd zijn in de kwaliteit van goederen en diensten. Het zijn bedrijven met veel geld die bedrijven opkopen en weer verkopen. Een spel dat uitsluitend om de knikkers gaat! Een bedrijf als de HEMA is in handen gekomen van een hedgefonds. De HEMA mag lekker werken als ze maar een bepaald (vaak heel hoog rendement) opleveren. Zo niet dan wordt het bedrijf weer doorverkocht. Hedgefonsen zijn een soort pooiers die bedrijven als hoeren gebruiken! Even terug naar die 40% van de beurshandel dat door hedgefondsen wordt bepaald. Dat is de verklaring waarom er zulke rare bewegingen zijn. Die hedgefondsen kunnen in zowel een opwaartse als een neergaande markt veel geld verdienen. Dat zullen ze ook ongetwijfeld doen. Die reageren heel anders dan een brave belegger. Die weet dat als hij geschoren wordt dat hij moet stilzitten! Dat doen hedgefondsen heel anders. Andere grote spelers in de aandelenhandel zijn pensioenfondsen. Zijn vast niet de meest risicovolle beleggers, maar houden wel van een gokje. Dat is immers prettig voor hun klanten. Hoe meer rendement ze halen uit beleggingen, hoe minder premie er geheven hoeft te worden. In een tijd van een neergaande beurs worden de pensioenfondsen zenuwachtig en kunnen er ook zichzelf versterkende factoren ontstaan. Pensioenfondsen werken met een bepaalde bodem bij fondsen. Op het moment dat het slecht gaat met een fonds moeten pensioenfondsen op een gegeven moment het fonds verlaten. En dan krijgt zo’n fonds een extra klap met alle gevolgen van dien. Dat proces heeft zich vast en zeker voorgedaan in de afgelopen drie weken!
Idiote beleggingsproducten
Sinds we weten van de subprime hypotheken in Amerika, krijgen we steeds meer beeld van de idiotie van de innovatie in beleggingsproducten. Naast aandelen, obligaties en opties bestaat er een scala van exotische beleggingsproducten, zoals turbo’s, speerders, notes, swaps, 130/30 fondsen, beleggingsfonden, trackers, EFT’s en nog veel meer. Als die afgeleide beleggingsproducten heten derivaten. Hierboven staat hoe veel daarin gehandeld wordt. De veel geprezen Warren Buffet (is de rijkste man van de wereld geworden in aandelen) noemde derivaten in 2003 al: Financial weapons of mass destruction of te wel financiële massavernietigingswapens.
Behoefte aan speciale beleggingsproducten
Er is in de financiële markt veel behoefte aan speciale beleggingsproducten. Actieve beleggers kunnen in iedere marktsituatie geld verdienen door snel op actuele situaties in te spelen. Organisaties die middelen nodig hebben voor investeringen proberen met al dit soort beleggingsproducten risico’s af te dekken. Een ziekenhuis dat 20 miljoen nodig heeft kan een langjarige lening aangaan voor 20 miljoen. Die lening kan direct verstrekt worden, maar dat geld is niet direct nodig. De bouw duurt al snel 5 jaar. Dan kan het interessant zijn om de overtollige liquiditeiten tijdelijk te beleggen. En dan wil je een zo hoog mogelijk rendement. Is dat hebzucht of gewoon slim beleid? De provincie Noord-Holland ging in 2002 op zoek naar een belegging voor 5 miljoen euro om in 2013 zo’n 9 miljoen te maken om een afvalberg op te kunnen ruimen. De provinciale overheid mag niet teveel gekke dingen doen dus gaat de provincie op zoek naar een spaarbank die minimaal 5,5% rente per jaar oplevert. Dat is een IJslandse bank geworden. Alle marktpartijen proberen risico's in de toekomst af te dekken en proberen overtollige liquiditeiten tegen hoge rendementen weg te zetten. Zolang die dingen mogen en kunnen zal er naar gezocht worden! Ik denk dat de discussie gevoerd moet worden om al die exotische beleggingsproducten te verbieden. Dat is opeens het speelveld voor hedgefondsen ook minder interessant!
ING
Het begint gewoonte te worden van de overheden en centrale banken om forse ingrepen te doen in het weekeinde. Logisch om dat dan de beurs stil ligt. Zondag 19 oktober is het weer zover. ING krijgt steun. De Nederlandse Staat neemt met 10 miljard euro een fors aandeel in ING. Deze week was ING 24 miljard waard. Deze ingreep was ongetwijfeld nodig om ING te redden. Blijkbaar hebben veel spaarders de neiging om de ING in te ruilen voor de bank met staatsgarantie en moetsen er ook bij de ING veel foute activa worden afgeboekt. We hebben met Fortis gezin dat een fors aandeel nemen in de onderneming niet voldoen was. Zou dat nu met ING anders zijn? Of zal ING volgende week ook volledig genationaliseerd worden?
19 oktober 2008
