Is het waar wat de cartoon beweerd? Zijn de plannen van Donner (minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) voor een herziening van het ontslagrecht een mooie mogelijkheid voor werkgevers om mensen te ontslaan? Is het terecht dat de vakbeweging zich met hand en tand verzet tegen de herziening? De patstelling in de discussie is een vervelende bananenschil voor Jan Peter Balkenende, Wouter Bos en André Rouvoet. Zij hebben bij de kabinetsonderhandelingen ten onrechte deze kwestie vooruit geschoven. Niet omdat een zo gewichtige kwestie is, maar omdat het vanuit het CDA een profileringsitem is. En dat was te voorzien. Deze kwestie is zonder gezichtsverlies niet oplosbaar. In zulke situaties is het van belang om meerdere onderwerpen in bespreking te nemen. Dat kun je geven en nemen. Dan wint iedereen een beetje en verliest iedereen een beetje. Nu is er slechts één verliezer en één winnaar. Het CDA wil laten zien dat ze nog steeds een hervormingsagenda hebben. Investeren en hervormen.
Is er een probleem?
Binnen de verzorgingsstaat is men altijd zoekende naar het juiste evenwicht tussen zekerheid en flexibiliteit. Door internationale omstandigheden kan dat evenwicht veranderen en ontstaat er de wens om in te grijpen. Dit zal altijd zo blijven. Ook als nu het ontslagrecht wordt geregeld. De huidige praktijk van de kantonrechtersformule is ontstaan uit de praktijk. Die regeling geeft duidelijkheid aan alle partijen. Het is voor de hand liggend dat Donner deze regeling als uitgangspunt neemt. Bij deze regeling kan een werkgever een werknemer ontslaan en krijgt de werknemer een fatsoenlijke vergoeding. De vergoeding is gebaseerd op het aantal jaren dat de werknemer voor de werkgever heeft gewerkt, het maandsalaris en de mate van verwijtbaarheid. Donner wil deze regeling in de wet opnemen, zodat men niet altijd naar de rechter hoeft om een zaak te regelen en Donner wil de vergoeding maximeren. Donner denkt daarmee de arbeidsmarkt meer te flexibiliseren. Mensen die niet goed functioneren kunnen het nu makkelijk volhouden tot hun pensioen, omdat de werkgever teveel geld kwijt is voor de afkoop. En de Nederlandse cultuur heeft er moeite mee om iemand die slecht presteert een bonus mee te geven. Daardoor kunnen slecht functionerende werknemers vaak veel te lang blijven zitten. Doet zich dit probleem op grote schaal voor? Ik denk dat er in heel veel organisaties mensen zitten waarvan de leiding graag afscheid wil nemen, maar vanwege de ontslagvergoeding het achterwege laten. Met als gevolg dat de organisatie opgescheept blijft zitten met een slecht functionerende medewerkers.
Situatie nu en straks
Stel de gemeente Burgerveen wil graag van een medewerker af vanwege slecht functioneren. De ambtenaar in kwestie is 52 jaar en werkt 24 jaar bij de gemeente. Lange tijd was er geen klagen over de medewerker, maar de afgelopen twee jaar wel. De werknemer kan moeilijk meekomen in de vernieuwingsslag in de gemeentelijke organisatie. Wat kost het nu en wat zal dat gaan kosten als Donner de wetswijziging door het parlement krijgt?
Huidige situatie:
Bij de kantonrechtersformule wordt het aantal jaren gewogen. Tot 40 jaar geldt 1x, tussen 40 en 50: 1,5x en boven 50: 2x. De medewerker heeft een bruto maandsalaris van € 4.200. We gaan ervan uit dat er geen sprake is van grote verwijtbaarheid. De rechter zal dan komen tot de volgende vergoeding: 31 jaar (2x2 + 10x1,5 + 12x1) x 1 (neutrale verwijtbaarheid) x 4.200 = € 130.200.
Nieuwe situatie volgens Donner:
De berekening blijft ongewijzigd, alleen in de nieuwe situatie komt er geen rechter aan te pas tenzij één van de partijen de verwijtbaarheid niet op neutraal wil hebben. Nieuw is de bovengrens aan de vergoeding: indien de leeftijdsfactor 1 is dan een jaarsalaris of maximaal € 75.000. Als de leeftijdsfactor boven de 1 komt, dan geldt als maximale vergoeding: een jaarsalaris of €100.000. In de bovenstaande situatie krijgt de werknemer in de oude situatie € 130.200 mee en in de nieuwe situatie: € 100.000. In de nieuwe situatie besparen beide partijen kosten uit voor advocaten en de rechter.
Zou de gemeente Burgerveen straks sneller ontslaan?
Dat is maar zeer de vraag. Het zou kunnen, maar voor een heleboel organisaties zouden de financiële gevolgen op korte termijn weleens te zwaar kunnen zijn. Wordt met deze nieuwe regeling de werknemer vogelvrij verklaard. Lijkt mij niet. Er zit in de voorstellen van Donner nog wel een onderdeel dat er absoluut uit moet. De kosten aan scholing mag de werkgever in mindering brengen tot een maximum van ¼ deel van het maandsalaris per dienstjaar. Daar zal ongetwijfeld flink over gesteggeld gaan worden. De werkgever wordt geprikkeld om die kosten zo hoog mogelijk op te schroeven. De controleerbaarheid kan lastig worden. Daar komt bij als de betrokken werknemer een scholing heeft moeten volgen waar hij zelf niet om gevraagd heeft en niets te maken heeft met de ‘employbility’ op de arbeidsmarkt van deze werknemer lijkt het mij volstrekt onterecht dat daarom de ontslagvergoeding verlaagd wordt.
2 september 2007
