De nieuwe minister van Wonen, Wijken en Integratie, Ella Vogelaar, is nog maar net begonnen of er is sprake van grote onrust in de wijk Ondiep in Utrecht. Het probleem van hangjongeren is geëscaleerd in agressie tegen de politie en een dodelijk ongeluk. Ongetwijfeld staat Ondiep nu hoog op het lijstje van Ella Vogelaar. En dat is verstandig. Het zou mooi zijn als deze wijk in een betrekkelijk korte tijd een prachtwijk zou kunnen worden. Trouwens voor veel bewoners die op de televisie en in de kranten langskomen is er sprake van grote gehechtheid aan de wijk. En in vergelijking met de overige probleemwijken op het lijstje van Ella Vogelaar is er in Ondiep geen hele scherpe allochtoon-autochtoon problematiek.
Grote Stedenbeleid
In de kabinetten Kok is er gestart met het Grote Stedenbeleid. Er waren behoorlijke budgetten beschikbaar voor gemeenten om problemen aan te pakken. Een prominenten plek was er weggelegd voor het afbreken van huizen die niet meer aan de eisen van de tijd voldeden en nieuwbouw realiseren. Het Grote Stedenbeleid leidde een forse herstructurering in. Aan het einde van de paarse kabinetten werden de voorschriften van het Grote Stedenbeleid als knellend ervaren en werd er vanuit de Grote Steden gevraagd om meer maatwerk mogelijk te maken en minder uitgebreide verantwoording. De verbeteringsslag in het Grote Stedenbeleid bleef uit door de slechtere economische ontwikkeling van Nederland en de toenemende bezuinigingen in de kabinetten Balkenende 1, 2 en 3. Met het vierde kabinet Balkenende is er weer meer budget beschikbaar en volop politieke aandacht getuige het speciale ministerie van Ella Vogelaar.
Systeemdenken
Nu komt het aan op maatwerk. Krijgen de steden de mogelijkheid om op basis van een algemene analyse van het ontstaan van probleemwijken en de specifieke aspecten van de aangewezen wijken plannen van aanpak te maken en uit te voeren? Of heeft het nieuwe ministerie zoveel scoringsdrift dat ze zelf op de bok gaat zitten? Ik heb goede hoop dat dat niet gaat gebeuren. Ella Vogelaar heeft namelijk in de media aangegeven dat niet zij de wijken gaat verbeteren, maar dat zij slechts ondersteuning gaat leveren. Om een buurt of wijk meer leefbaar te maken voor de huidige bewoners en aantrekkelijk voor toekomstige bewoners zouden inzichten vanuit het systeemdenken betrokken moeten worden. Een buurt of wijk kan gezien worden als een systeem. Systeemdenken gaat over het herkennen van oorzaken van hardnekkige, steeds terugkerende problemen en patronen. Bij systeemdenken wordt studie gedaan naar verborgen structuren. Als je naar een ijsberg kijkt, dan zie je alleen het deel boven de watergrens. Als je onder water kijkt dan zie je dat de ijsberg onder water veel groter is. Wat er onderwater plaatsvindt is bepalend voor het deel bovenwater. Wanneer een buurt of wijk als systeem wordt benaderd worden patronen uit het verleden doorgetrokken naar de toekomst, wordt onderzoek gedaan naar aannames onder huidige oplossingen en worden er interventies gepleegd op diepere structuurniveau’s. Bij systeemdenken wordt er gekeken naar het geheel en de interacties. Het resultaat van systeemdenken in de buurt en wijkaanpak biedt beter inzicht in alle verborgen structuren en het zal een goed fundament opleveren voor duurzame oplossingen.
Procesaanpak
Wat zou het mooi zijn als er vanuit het ministerie van Ella Vogelaar projectteams worden samengesteld die geleid worden door mensen van het ministerie en die gefaciliteerd worden door het ministerie. In het projectteam moeten deskundigen opgenomen worden op het terrein van systeemdenken en mensen vanuit de kring van de gemeente, woningcorporaties en burgergroepen. Het projectteam gaat het systeem van de buurt of de wijk in kaart brengen om vervolgens in een interactief proces met alle betrokkenen en belanghebbenden een plan van aanpak maken en uitvoeren. Voor alle onderdelen zal het Rijk een flinke financiële bijdrage moeten doen!
Een kernprobleem
Als je de verhalen uit Ondiep hoort en op je laat inwerken dan is er sprake van een groot onveiligheidsgevoel. Buurtbewoners durven niet aan te geven wie er in de buurt voor overlast zorgen, omdat ze dan onmiddellijk, nadat de politie weg is, de overlastveroorzakers op bezoek krijgen. Je bedenkt je dus wel even voordat je gaat praten. Dit doorbreek je alleen met een continue aanwezigheid van de politie. Ieder individu moet zich persoonlijk gesteund voelen door de politie. In een probleemwijk kan dat 24-uurs aanwezigheid van de politie betekenen. Zeker voor de periode van de omslag van probleemwijk naar prachtwijk. Als deze randvoorwaarde niet is ingevuld wordt het heel moeilijk. De andere kant van de medaille is dat het een dure oplossing is. Dat is waar, maar niet te voorkomen als we echte duurzame oplossingen willen hebben. De politie moet volop aanwezig zijn om mensen de veiligheid te bieden in het omvormingsproces. Want uiteindelijk moeten de mensen in de buurt of wijk zelf de nieuwe aanpak dragen.
