In januari 2006 heb ik Wouter Bos en Jan Peter Balkenende getoetst op hun leiderschap. Nu er verkiezingen aankomen op 22 november 2006 en het niet ondenkbaar is dat die in het teken zullen staan van of Balkenende of Bos als premier haal ik de beide politici nog een keer langs de lat van Stephen Covey.
In de politiek is leiderschap momenteel een geliefd onderwerp. Menigeen beweert dat Balkenende het niet heeft, maar de burgemeesters van Amsterdam en Maastricht wel. En hoe zit het met Wouter Bos? Hij wil ‘bindend leiderschap’ laten zien als hij minister-president wordt. Iedereen die iets wil weten over leiderschap moet bij Stephen Covey te rade.
Leiderschap is het vermogen om visie om te zetten in werkelijkheid. Stephen Covey heeft in zijn boek ‘De zeven eigenschappen van effectief leiderschap’ aangegeven waaraan een leider moet voldoen. In zijn boek ‘De 8ste eigenschap’ wordt het beeld van leider gecompleteerd. Wie scoort er beter op de acht eigenschappen: Jan Peter Balkende of Wouter Bos?
Eigenschap 1:Wees proactief
Proactieve mensen laten zich leiden door hun waarden, reactieve mensen door hun gevoelens. Pro-actieve mensen bepalen zelf of ze een goede bui hebben of niet. Hun gedrag wordt bepaald door wat ze zelf belangrijk vinden. Ze nemen initiatief en verantwoordelijkheid. Ze wijten niets aan de situatie, of de conditionering van hun gedrag. Hun optreden is een bewuste keuze. Pro-activiteit is gebaseerd op de vier menselijke basiskwaliteiten: voorstellingsvermogen, geweten, vrije wil en zelfbewustzijn.
Eigenschap 2:Begin met het einde voor ogen
Beginnen met het einde voor ogen betekent beginnen met een duidelijk beeld van je einddoel. Het houdt in dat je weet waar je heengaat zodat je beter begrijpt waar je nu bent, en ook altijd stappen kunt zetten in de juiste richting. De tweede eigenschap is gebaseerd op verbeeldingskracht en geweten.
Eigenschap 3:Stel prioriteiten
Deze derde eigenschap is een vorm van zelf-management. De vrije wil stelt je in staat om beslissingen te nemen en conform deze keuzes te handelen. Leiderschap houdt in dat je vaststelt wat belangrijk is. Effectief management wil zeggen bij het belangrijkste beginnen. Management is discipline en uitvoering.
Eigenschap 4:Denk in termen van win/win
Wie werkt vanuit het kader van win/win streeft voortdurend naar wederzijds voordeel bij alle interacties. Een win/win-oplossing stemt alle partijen tot tevredenheid, waardoor iedereen er zich ook voor zal inzetten. Win/win betekent samenwerking in plaats van rivaliteit.
Eigenschap 5:Probeer eerst te begrijpen dan begrepen te worden
Empatisch luisteren is onderdeel van eigenschap 5. Empatisch (meevoelend) luisteren betekent dat je je verplaatst in het referentiekader van de ander. Je bekijkt de wereld zoals je gesprekspartner de wereld bekijkt. Empatisch luisteren heeft alleen zin als het uitdrukking geeft aan een persoonlijkheid die inspireert tot openheid en vertrouwen. Als je empatisch naar iemand luistert , geef je hem of haar in psychologische zin zuurstof.
Eigenschap 6:Werk synergetisch
Synergie is de meerwaarde van het geheel ten opzichte van de delen. Eén en één is drie of meer. De essentie van synergie is verschillen op hun waarde weten te schatten. Je respecteert ze en profiteert van de krachten ter compensatie van de zwaktes.
Eigenschap 7:Zelfvernieuwing
De eigenschap van zelfvernieuwing heeft te maken met het onderhoud van je lichamelijke, spirituele, geestelijke en sociaal-emotionele vaardigheden. Op deze vier dimensies moet je de zaag scherp houden. Je zult je lichaam in conditie moeten houden. Het spirituele onderhoud kan op heel veel manieren. Het kan zitten in meditatieve momenten, in religie, in muziek, in literatuur, in de natuur enz. Spirituele vernieuwing kost tijd, maar we moeten tijd nemen om de leiding over ons leven in handen te houden. De geestelijke ontwikkeling hebben we grotendeels te danken aan onze opleiding. Maar dat kwijnt langzaam weg zonder nieuwe investeringen. Vorming scherpt de geest en is daarom vernieuwend. Soms kan dat niet zonder discipline van buiten af, zoals school of cursussen. Je sociaal-emotionele vaardigheden ontwikkel je in relatie met anderen. Het devies is: win het hart van je naaste. Daarbij kan de uitspraak van Goethe helpen: Behandel iemand zoals hij is, en hij blijft zoals hij is. Behandel hem zoals hij kan en zou moeten zijn en hij wordt wat hij kan en moet zijn.
Eigenschap 8:De innerlijke stem
Hierbij gaat het om: visie, discipline, passie en geweten. Visie is kijken met het geestesoog naar wat mogelijkheden zijn van mensen, projecten, maatschappelijke doelen en ondernemingen. Visie ontstaat als ons brein het ‘nodige’ aan het ‘haalbare’ koppelt. Discipline is de prijs die mensen betalen voor het omzetten van visie in realiteit. Passie is het vuur, de wens, de kracht van de overtuiging en de motor die zorgt dat mensen discipline kunnen opbrengen om hun visie te realiseren. En geweten is het morele zintuig dat weet wat goed en slecht is. Het is de motor achter betekenis geven en ertoe doen.
Is leiderschap iets dat je kunt leren? ‘Absoluut’, is het resolute antwoord van Covey. ‘Het gaat om karakter, geloofwaardigheid en integriteit. Anders krijg je geen vertrouwen. Zonder vertrouwen heb je geen open, eerlijke communicatie en geen emotionele betrokkenheid’. Zijn er geboren leiders? ‘Nee, je kiest voor het pad van leiderschap’, zegt Covey. ‘Er zijn genoeg mensen met capaciteiten die er niet voor kiezen. Je moet principes institutionaliseren. Dat hoort bij leiderschap’. Er is een groot verschil tussen management en leiderschap. ‘Dingen worden gemanaged, mensen geleid. Management is formele autoriteit, leiderschap is morele autoriteit’.
Hoe scoren Balkenende en Bos op de acht eigenschappen. Een inventarisatie:
| Eigenschap | Balkenende | Bos |
|---|---|---|
| __ | __ | __ |
| Wees proactief | Opereert sterk vanuit zijn eigen waarden. Is daarmee zeker pro-actief. | Opereert ook vanuit eigen waarden, neemt initiatief en is daarmee pro-actief. |
| Begin met het einde voor ogen | In 2002 kwam het boek ‘Anders en beter’ uit van Jan Peter Balkenende. Het was zijn verzet tegen Paars. In het boek staat zijn visie op samenleving, overheid en politiek. Het boek is geschreven met een beeld van zijn optimale samenleving waarbij het CDA een tussenpositie kiest tussen markt en overheid. | Wouter Bos heeft in 2005 het boek ‘Dit land kan zoveel beter’ geschreven. De rode draad is het beeld van een samenleving met meer samenhang, meer zelfvertrouwen en meer trots. |
| Stel prioriteiten | Is duidelijk sprake van. | Is duidelijk sprake van. |
| Denk in termen van win/win | Dat is bij het beleid van het kabinet Balkenende onvoldoende ontwikkeld. Balkenende zelf is wel gericht op het overbruggen van tegenstellingen. | Bos heeft hier een heel goed gevoel voor. |
| Probeer eerst te begrijpen dan begrepen te worden | Geen sterk punt van Balkenende. Hij is niet goed in staat om blijk te geven dat hij een sterk invoelend vermogen heeft. | Een eigenschap dat bij Bos goed ontwikkeld is. Hij kan goed luisteren en meevoelen. Hij is in staat om opvattingen voor anderen beter te verwoorden dan dat zij zelf kunnen. Dat is een sterk punt van leiderschap. |
| Werk synergetisch | Wil wel graag een binder zijn, maar het is twijfelachtig of dat ook zo wordt ervaren. | Is goed in staat mensen te binden. |
| Zelfvernieuwing | Moeilijk te achterhalen. Balkenende geeft weinig blijk van interessante nieuwe inzichten of belevingen. | Staat open voor nieuwe invloeden. Blijkt uit de citaten die hij heeft opgenomen in zijn boek. Geeft regelmatig blijk van interesse in andere denkbeelden en andere culturen. |
| De innerlijke stem | Balkenende heeft een duidelijke eigen agenda, heeft een ijzeren discipline, heeft een enorme energie, toont passie voor de dingen die hij doet en heeft een duidelijk ontwikkeld geweten. | Wouter Bos heeft visie dat niet alleen blijkt uit zijn boek, maar vooral ook uit diverse toespraken. Over zijn discipline is nog onvoldoende te zeggen. Zijn passie en geweten moet nog blijken. |
__ Jan Peter Balkenende heeft zeker leiderschapskwaliteiten. Hij heeft echter niet het charisma om veel nieuwe mensen aan te trekken. Hij heeft een enorme energie. Hij maakt een onvermoeibare indruk. Daarmee kan hij veel tegenslagen weerstaan. Hij zal niet snel door individuen als richtinggever worden ervaren. Daarin scoort Wouter Bos beter. Hij is in staat om veel mensen te binden. Mensen van verschillende pluimage. Hij scoort hoog op de acht eigenschappen. Hij is geen uitgesproken man waar anderen aanstoot aan nemen. Daarom zal hij hoge ogen gooien voor het minister presidentschap vanaf 2007. Ondanks het debacle in 2003 tussen Balkenende en Bos toen de onderhandelingen over een nieuw kabinet stuk liepen, lijkt het erop dat Balkenende en Bos best in een gezamenlijk kabinet kunnen zitten. Een kabinet Bos/Balkenende is goed voorspelbaar met Wouter Bos als minister-president en Jan Peter Balkenende als vice-premier en minister van financiën. Bos zelf sluit dit uit, omdat hij ervan uitgaat dat Balkenende het politieke toneel zal verlaten bij een fikse nederlaag bij de verkiezingen in 2007.
