Op 10, 11 en 13 november 2014 heb ik gastlessen gegeven op het Alfa College in Groningen. Onderwerp was: de kwakkelende economie. Hoe komt het dat we na de financiële crisis van 2008 nog steeds niet terug zijn op het groeipad van de jaren voor 2008? In mijn gastles heb ik drie belangrijke punten genoemd:
- We zijn de crisis van 2008 nog niet te boven.
- De banken zijn te weinig bezig met uitlenen.
- We hebben te lang in de verkeerde dingen geïnvesteerd.
Na het failliet van Lehman Brothers bank op 15 september 2014 klapte de financiële markt in elkaar. In de totale wereldeconomie is ca. 6.000 miljard dollar in rook opgegaan. Door ontwaarding van vastgoed, aandelen en bedrijven. Daar zaten wel allemaal inkomens achter, die als sneeuw voor de zon zijn verdampt. In de Verenigde Staten heeft de overheid enorm veel geld in de economie gepompt met als gevolg dat de Verenigde Staten allang weer op het niveau zitten van 2008/2009 (kijk maar in de staatjes in de presentatie). In Europa volgde na de financiële crisis een schuldencrisis bij de overheden en een eurocrisis. Vanwege de begrotingsnorm (niet meer dan 3% van het BBP als begrotingstekort) en de staatsschuldnorm (niet meer dan 60% van het BBP als staatsschuld). Aan de hand van de economische kringloop heb ik uitgelegd dat er nergens een impuls werd gegeven in de economie.
De Banken zijn met zichzelf bezig!
--afbeelding verwijderd--
Een tweede punt zijn de banken. Het is lastig voor te stellen dat de bank een heel speciaal bedrijf is. Een bedrijf dat uit niets geld kan maken. Als een bedrijf een goed plan heeft en 3 miljoen nodig heeft dan kan de bank zomaar die 3 miljoen op de rekening bijstorten. Met slechts 150.000 kan een bank 5.000.000 aan geld uitlenen. Tegenover de uitgezette leningen hoeft de bank maar 3% aan dekking te hebben als eigen vermogen. Maar die dekkingsgraad moet omhoog. Naar 4% en sommigen pleiten zelfs voor 10%. Bij 4% kan in dit voorbeeld de bank nog maar 3.750.000 uitlenen. Dat betekent dat ze strenger worden bij het verstrekken van leningen aan bedrijven. Banken zijn bezig met hun eigen administratie op orde aan het brengen. Die terughoudendheid in uitlenen helpt de economie niet.
Investeren in de goede dingen
Mijn derde punt was: investeren in de goede dingen. In de tijd voor de financiële crisis klotste het geld tegen de plinten op. Bezitters van vermogen zochten investeringsmogelijkheden met hoge rendementen. Een investering in bedrijven met een rendement van 5% redde het niet tegen rendement van 10% tot 12% in de meest exotische beleggingsproducten. Het geld gaat zitten in waardevermeerderingen, die bij het te hard opblazen van de bubble kan barsten. Investeren in de reële economie betekent dat er fabrieken worden gebouwd, machines nodig zijn op producten te maken. Er zijn werknemers nodig die geld mee naar huis nemen en dat weer besteden aan producten. Op die manier beweegt de financiële kringloop weer naar boeven. Hoogleraar uit Groningen, Dirk Bezemer, heeft hier een prachtig online college over gegeven.
Wat nu te doen?
--afbeelding verwijderd--
Als we de economie weer aan de praat willen krijgen, moet er gestimuleerd worden. En wel in de reële economie. Kijkend naar de economische kringloop is er maar één partij die dat kan en dat is de overheid. Willen we weer wat sneller op een aantrekkelijk groeipad komen, moeten een aantal landen een tijdelijke hogere staatsschuld accepteren. In de VS kon men dat makkelijk regelen als eenheidsstaat. In Europa is dat lastiger, maar het moet wel gebeuren! En de beste investering vanuit Europa is: massief investeren in duurzame energie!
Michiel Verbeek, 15 november 2014
