Het was dinsdag 29 maart 2011 een interessant Kamerdebat over de mislukte evacuatie in Libië. Minister Rosenthal was in de verdediging niet echt heel sterk, maar maakte wel een ontspannen indruk. Hans Hillen zag er moe uit, maar was scherp en vastberaden. Menigeen vreesde voor het politieke lot van Hillen. Absoluut onterecht. Ik vond de kwestie in het begin volstrekt oninteressant. Maar toen de verklaringen van het kabinet kwamen kwam ook de geruchtenmachine op gang. De kwestie werd interessanter. Aan het eind van het debat kan de conclusie luiden: een actie op basis van een matig beoordelingsvermogen. Of anders: een onvoldoende voorbereide actie en een beetje pech!
De redenen voor het ingrijpen
Uri Rosenthal mocht vertellen waarom de actie uitgevoerd is. De overwegingen om NN uit Libie te halen waren:
1. NN kon zelf niet wegkomen.
2. Op 20 februari was er een akelige situatie geweest met een inval.
3. Het door Royal Haskoning ingeschakelde particuliere bedrijf kon niet naar Sirte komen en NN helpen.
Volgens de brief van het kabinet was NN niet in een levensbedreigende situatie. In het Kamerdebat noemde Rosenthal de situatie van NN echter toch penibel. De beoordeling van ‘penibel’ was gebaseerd op:
1. De algemene informatie over de toestand in Libie.
2. De inschatting van een snel verslechterende situatie. In het weekeinde van de evacuatie dreigde de situatie dat Gadaffi het onderspit zou gaan delven. Als dat zou gebeuren zouden alle buitenlanders in een gevaarlijke situatie komen. Gadaffi zou weleens heel wild om zich heen kunnen gaan slaan.
3. In dat weekeinde ontstaat er een ‘ window of opportunity’. Een moment dat in een snelle actie NN geholpen zou kunnen worden met een helikopter van de HS Tromp die vlak voor de kust lag.
Rosenthal gaf aan dat NN niet blootgesteld mocht worden aan zo’ n dreigende situatie. In het debat was Alexander Pechtold van D66 zonder meer de beste ondervrager. Inhoudelijk en scherp. Zonder het voortdurende morele toontje van anderen. Als een ware onderzoeker en inspecteur stelde hij vragen aan de bewindslieden. Hij legde bloot dat het crisisteam niet wist dat de plek van de evacuatie naast een vriendenclub van Gadaffi zat, vlakbij een klein paleis van Gadaffi en een de kustwacht. Met een klein beetje speurwerk kon iedereen dat weten, hield Pechtold de bewindslieden voor. Als we die informatie hadden gehad was er een andere evacuatieplaats afgesproken, verdedigde Hillen. Een aantal andere Kamerleden probeerden Hillen te ontlokken dat het fout was dat de Militaire Inlichtingen Dienst (MIVD) niet was ingeschakeld. Hillen had daar wel degelijk een redelijk verweer tegen. Het crisisteam wist dat er geen recente adequate informatie beschikbaar was bij de MIVD. Hun consulteren zou niets hebben opgeleverd.
Eindoordeel
Hillen, Rosenthal en Mark Rutte hielden vol dat iedere Nederlander in een penibele situatie geholpen moet worden als er een gelegenheid is. Volgens de bewindslieden was de situatie penibel en er was een mogelijkheid door de aanwezigheid van de HS Tromp met een helikopter. Er was weinig tijd, omdat na 18.00 uur was de kans verkeken omdat de actie met licht uitgevoerd moest worden. Militairen moeten vaak snel en met ‘beperkt zicht’ handelen, zoals Hillen het uitdrukte. De belangrijkste reden van de actie was de mogelijkheid en de inschatting dat buitenlanders het heel moeilijk zouden kunnen krijgen als Gadaffi in een zware eindstrijd verwikkeld zou raken. Dat de actie werd uitgevoerd zonder kennis over de omgeving vind ik niet vertrouwenwekkend. Ik kan nog steeds slecht begrijpen waarom NN niet eerder heeft weg kunnen komen. De mogelijkheid om met een Grieks vliegtuig mee te gaan is niet doorgegaan, omdat NN z’n paspoort niet bij zich had. Hoe kan iemand die al een week bezig is om met wegkomen niet altijd z’n paspoort bij zich hebben? Maar ik begrijp wel dat de kans is aangegrepen die zich voordeed. Einde kwestie!
30 maart 2011
Michiel Verbeek
