Integratiebeleid, 290204

Het integratiebeleid staat hoog op de politieke agenda van iedere politieke partij. De VVD probeert leiding te nemen in het debat met de notitie 'Integratie van niet-westerse migranten in Nederland' van 21 februari 2004. Alleen afgaan op de krantenberichten vind ik onvoldoende. Daarom heb ik de notitie op internet opgezocht. Opvallend is het dat de notitie niet prominent op de site van de VVD voorkomt. Via de site van NRC Handelsblad heb ik volledige tekst gevonden. Na het lezen van de notitie heb ik ook nog even het boekje 'Voorbij de multiculturele samenleving' van Han Entzinger gelezen. In het boekje staat de rede die hij heeft gehouden bij de aanvaarding van het hoogleraarschap migratie- en integratiestudies aan de Erasmus Universiteit op 8 maart 2002. Voor dat ik commentaar geef op de notitie van de VVD een paar punten uit de rede van Han Entzinger. Dat vormt een goede achtergrond. Een beetje meer aandacht in de media voor deze bijdrage zou niet verkeerd zijn. Hij bekijkt het integratiebeleid in Nederland op basis van onderzoeksgegevens en uitgebreide analyse. 1. In 2000 lag het geboorteoverschot op 66.000 en het migratieoverschot op 53.000. Het zal niet lang meer duren of het migratieoverschot is groter. 2. De migratie wordt steeds gevarieerder. In 1995 kwam 67,2% van de allochtonen uit Marokko, Turkije en Suriname. In 2002 is dat 59,7%. Maar van de nieuwkomers in het jaar 2000 kwam iets meer dan 10% uit de drie landen. 3. De variatie in scholingsniveau neemt toe. De laatste jaren komt er een groeiend aantal migranten met een lage opleiding naar Nederland. 4. Migratie is logisch te verklaren uit stagnerende economieën met een groeiende bevolking en groeiende economieën met een stagnerende bevolking. Vanuit een economisch perspectief is het niet alleen logisch, maar ook goed. Het vergroot het welvaartsniveau van de hele wereld. 5. Migratie is vaak geen individueel besluit, maar een weloverwogen en doelbewuste beslissing van hele familie, gemeenschap of dorp. 6. De behoefte aan pendelmigratie neemt toe. Dit draagt bij tot wereldomspannende netwerken van mensen die in emotioneel, cultureel en economisch opzicht sterk op elkaar betrokken zijn en blijven. 7. Migranten doen vaak het werk dat de geschoolde autochtone bevolking laten liggen. 8. Veel migratie vindt plaats om achterblijvers te helpen. 9. Slechts 2,5% van alle mensen woont in een ander land dan waar ze geboren zijn. 10. Naarmate in een land de welvaart stijgt, neemt de immigratie toe. 11. Migratie tussen rijke landen onderling vindt nauwelijks plaats. Kennelijk valt hier voor de individuele migrant weinig te winnen. 12. Hoe meer staten zich openstellen voor internationale handel, des te strikter lijken ze te worden bij het toelaten van migranten. 13. De administratieve barrières zijn effectiever dan de fysieke. Voorbeeld: door de koppelingen van administratieve systemen kunnen migranten niet onopgemerkt te blijven. 14. De notie van een overheid die allerhande sociale voorzieningen verstrekt, is de meeste potentiële migranten wezensvreemd. Van oudsher zijn zij immers veel meer vertrouwd met informele zekerheids- en zorgarrangementen. 15. De Nederlandse verzorgingsstaat gedijt het best als een gesloten systeem, waarbinnen de onderlinge solidariteit in stand kan blijven. Dat betekent dat er een spanning is tussen de geslotenheid van een verzorgingsstaat en de openheid van een immigratiesamenleving. 16. Integratie met behoud van eigen identiteit leidt tot segregatie. 17. Een samenleving wordt bij elkaar gehouden door gedeelde waarden en gemeenschappelijke instituties. 18. Insluiting van migranten kan door inpassing of aanpassing. Bij inpassing moet gedacht worden aan participatie in de vorm van werk, scholing, huisvesting, deelname aan het verenigingsleven, maar ook aan vriendschappen en partnerkeuze. Onder aanpassing wordt verstaan: het geleidelijk verinnerlijken van de voornaamste waarden, opvattingen en gedragsregels die dominant zijn in de omringende samenleving. Als het eindstadium hiervan is dat de oorspronkelijke cultuur niet meer herkenbaar is, is er sprake van assimilatie. 19. Twee van de drie samenwonende of getrouwde Surinamers van de tweede generatie hebben een autochtone partner. Bij Antillianen en Arubanen is dat 80%. Onder Turken en Marokkanen is het nog vrij zeldzaam. 20. Slechts 5% van de Turkse jongeren voelt zich aangetrokken tot islamitische organisaties. 21. De persoonlijke betekenis van de islam is en blijft zeer groot. 22. In West Europa ontwikkelt zich in migrantengemeenschappen een West Europese Islam met veel liberaal-individualistische trekken. 23. Met migranten uit een beperkt aantal landen is geïnstitutionaliseerd multiculturalisme nog redelijk te organiseren. Met de huidige grote aantal verschillende migrantengroepen niet meer. 24. Tot de wezenlijke kenmerken van onze westerse cultuur behoren: scheiding van religie en staat, de gelijkheid van man en vrouw, diverse rechten en vrijheden en het non-discriminatiebeginsel. 25. Hoe lang blijft een allochtoon allochtoon? De sociale stijging van de tweede en de volgende generaties wordt versluierd door instromende nieuwkomers. 26. Van alle nieuwkomers mag 'civic assimilation' worden gevraagd. Een onvoorwaardelijke vereenzelviging met de publieke sector en zijn instituties. 27. Uit Rotterdams onderzoek blijkt een hoge bereidheid onder migranten tot aanpassing in de publieke sfeer, maar niet in de privé sfeer. 28. De vraag of nieuwkomers zich moeten aanpassen is niet meer relevant. Veel meer aan de orde is hoe de aanpassing gestalte dient te krijgen, waar zij minimaal ophoudt en waar de acceptatie van verschil kan beginnen. Tot zover het boekje van Han Entzinger. Nu de notitie van de VVD. In de notitie wordt uitgegaan van 3 grondbeginselen: - beperk immigratie - bevorder integratie - bestrijdt discriminatie en 5 kernwaarden: - de grondwet en de rechtstaat - de vrijheid van het individu - de gelijkwaardigheid van man en vrouw - het non-discriminatiebeginsel - de vrijheid van meningsuiting - het geweldmonopolie van de overheid Deze uitgangspunten lijken mij met uitzondering van de beperking van immigratie een prima start van de dialoog. Ik kan mij er iets bij voorstellen dat integratie van nieuwkomers bemoeilijkt wordt als het met te grote aantallen tegelijk moet. Maar een beperking van immigratie onafhankelijk van aantallen die geïntegreerd moeten geraken acht ik niet verstandig. Voor de VVD zijn migranten geïntegreerd als ze: - Actief deelnemen op sociaal-economisch terrein. - De Nederlandse taal actief beheersen. - De gangbare waarden en normen naleven. Aan vluchtelingen kunnen deze elementen van integratie niet geëist worden. Het is een beetje vreemd om van een vluchteling uit Liberia of Sudan te eisen dat hij of zij Nederlands spreekt. Voor deze categorie is de VVD notitie mild. In de notitie staat dat er zeer beperkte eisen gesteld kunnen worden aan vluchtelingen. Daarentegen kunnen de eisen opgeschroefd worden in geval van huwelijksmigratie. De huwelijksmigrant moet zich nuttig maken voor de Nederlandse samenleving. Daarnaast worden er eisen van economische integratie, sociale integratie, en politiek-culturele integratie gesteld aan de tweede, derde en volgende generaties. En doet de notitie voorstellen om de onderwijssituatie en de leefomgeving te verbeteren. Er worden maar liefst 50 voorstellen gedaan. Onder die voorstellen zit een aantal dat al lang bestaand beleid is, een aantal waarvan de effectiviteit niet wordt aangetoond en een aantal goede voornemens die niet worden voorzien van financiële consequenties. Om leerachterstanden tegen te gaan en schooluitval te bestrijden kan een gezinscoach heel effectief zijn, maar komen de benodigde middelen er voor? De VVD wil gemengde scholen. Daarom moet de financiering van achterstandsleerlingen verdwijnen. De gedachte van de gemengde school wordt wat merkwaardig in wijken waar de meerderheid bestaat uit migranten. Laten we in dit land ophouden met praten over zwarte, witte en gemengde scholen. Laten we alleen nog maar spreken over goede en slechte scholen. Laten we daar goede indicatoren voor ontwikkelen. Nieuw op te richten scholen moeten aan hoge eisen voldoen. De notitie is erg negatief over de Verzorgingstaat. Die wordt gezien als een vreselijk sociaal vangnet waarin mensen verstrikt raken. Om te voorkomen dat migranten snel in het sociale vangnet terecht komen moet het recht op verblijf losgekoppeld worden van de toegang tot de verzorgingsstaat. Deze maatregel is vooral bedoeld voor de huwelijksmigrant. Als je de notitie leest, de concrete voorstellen bekijkt en bedenkt welke voorstellen er niet in zitten, dan zit de aanpak van de VVD erg op de lijn van 'aanpassing' en niet van 'inpassing' in de terminologie van Entzinger. Eigenlijk wil de VVD volledige assimilatie. De maatregelen lijken vooral gericht te zijn om het voorkomen van huwelijksmigratie. De 10-jaarstermijn van het onderhouden van de partner is daarvan een voorbeeld. In het overzicht van maatregelen zitten veel punten die allang praktijk zijn of alleen met meer middelen gerealiseerd kunnen worden. Over extra inzet van middelen rept de notitie nergens. En dat is wel nodig voor een aantal maatregelen. En ik mis nog een aantal punten in de notitie. Een overzicht: 1. Geen aandacht voor differentiatie van de taalcursussen. Op dit moment krijgt iedere nieuwkomer 600 uur Nederlandse taal. Zowel degene met een academische opleiding in het land van herkomst als de analfabeet. 2. Taallessen kunnen zeer effectief worden gecombineerd met werkstages en maatschappelijke oriëntatie op locatie. In de praktijk gebeurt het niet vanwege te beperkte budgetten. 3. De gedachte van de gezinscoach lijkt mij nuttig, maar komt er een voorstel om het idee te voorzien van financiële middelen? 4. Een visie op arbeidsmigratie mist. De kans is groot dat Nederland en diverse andere Westerse landen daar behoefte aan krijgen bij een groeiende economie en een verdere vergrijzing. Dat nu wegpoetsen omdat het electoraal niet handig uitkomt is een beetje struisvogelpolitiek. 5. De gedachte van meer gedifferentieerd woningaanbod in de grote steden zal door iedereen onderschreven worden, maar dat kan alleen gerealiseerd worden door een stevige regie van de overheid en extra middelen. Dat is de ervaring van een aantal jaren Grote Steden Beleid en herstructurering van de woningvoorraad. Een deltaplan herstructurering is hoog noodzakelijk. Alleen 'starters leningen' om het eigen woningbezit onder migranten te vergroten is onvoldoende. 6. Er mist een aanpak om het wij-zij denken te doorbreken. Als de autochtonen willen dat de allochtonen de kernwaarden van de Verlichting overnemen zullen we die kernwaarden moeten 'voorleven'. Afzetten en afstoten van migranten leidt tot 'opsluiting' in alternatieve kernwaarden. 7. In probleemwijken moet lik-op-stuk beleid mogelijk gemaakt worden door voldoende politie. 8. De eis om Nederlands te leren in het land van herkomst is niet logisch. Een taal leer je het beste en het snelst in het land zelf.