Na de val de Lehman Brothers bank in oktober 2008 zijn er veel interessante boeken verschenen over de kredietcrisis. Ik heb er veel van verslonden. En ik ben nog steeds niet uitgelezen en uitgeleerd. Nog steeds hoor je politici, wetenschappers en journalisten elkaar napraten dat de hebzucht van de bankiers de grote boosdoener is geweest. Elders op deze site staat mijn argumentatie voor het aanwijzen van de Amerikaanse overheid als hoofdschuldige. Heb je ook altijd die nieuwsgierigheid naar het antwoord op de vraag: ‘Hoe zitten die financiële constructies van banken in elkaar?’.
In het laatste boek dat ik gelezen heb over economie en de kredietcrisis van Ad Broere (De menselijke economie) staat een mooi voorbeeld. Die wil ik je graag vertellen:
CDO’s en hypotheken
Een bank verstrekt 1 miljard aan hypothecaire leningen tegen een rentepercentage van 10%. De renteopbrengst komt daarmee op: 100 miljoen. De bank krijgt berichten over problemen met hypotheken. Leners kunnen steeds slechter aan hun verplichtingen voldoen. De bank wil zich indekken voor schade en verkoopt het hele pakket van hypotheken aan een hedgefonds of een gespecialiseerde investeringsbank. Met een korting van 10%. De bank ontvangt niet meer jaarlijks 100 miljoen aan rente, maar 90 miljoen. Maar die 90 miljoen is safe. Het hedgefonds kan niets doen en hopen dat de leners hun verplichtingen blijven voldoen. In dat geval ontvangt het hedgefonds jaarlijks 100 miljoen en moet 90 miljoen betalen aan de bank. Verdient dus jaarlijks 10 miljoen. Maar ook het hedgefonds ziet de problemen van de hypotheken. Het hedgefonds gaat nu de welbekende pakketjes maken. Hij maakt onderscheid tussen drie delen in de hypothekenportefeuille: het seniordeel met weinig risico; het mezzaninedeel met een gematigd risico en het equitydeel dat zeer risovol is. Het hedgefonds gaat nu obligaties (CDO’s of te wel Colateralizad Debt Obligations) uitgeven in eenheden van 1.000 tegen verschillende rentes. Het seniordeel ter waarde van 400 miljoen levert voor de investeerder 5% op. Het mezzaninedeel ter waarde van 300 miljoen levert 7% op en een investeerder die obligaties koopt van het equitydeel ontvangt maar liefst 14%. De rentekosten van het hedgefunds bedragen: 400 x 5% + 300 x 7% + 300 x 14%. Dat is: 20 + 21 + 42 miljoen = 83 miljoen. Als de leners van de hypotheken nog steeds keurig betalen verdient het hedgefonds: 100 miljoen – 83 miljoen = 17 miljoen. Dat is 7 miljoen meer dan in de situatie zonder de obligaties.
Hedgefonds en bank samen
Uit de verhalen na de kredietcrisis bleek dat veel banken op een handige manier ook zelf hedgefondsen hadden of grootaandeelhouder waren. De trucs met de obligaties konden ze niet zo makkelijk uitvoeren als bank, maar als hedgefonds wel, omdat die geen last hebben vast scherpe regelgeving. Het handeldrijven van banken gebeurde net buiten het toezicht van het bankenregime!
Context
Dit soort constructies komen voor in een situatie dat er veel vraag is naar beleggingen. In onze economie zitten erg veel bedrijven, banken, financiële instellingen zoals pensioenfondsen met gelden die voor kortere of langere termijn belegd moeten worden. Voor een korte periode is het best interessant om een equity te nemen. Levert snel een hoge rente op! Voor pensioenfondsen kan dat anders liggen. Die moeten redelijk behoudend beleggen.
15 januari 2010
Michiel Verbeek
