Wat moet Nederland doen tegen de crisis? Wat moeten de landen in de Eurozone en de Europese Gemeenschap doen tegen de crisis? Moet de Nederlandse overheid geld in de economie pompen of moet op Europees niveau geld in de Europese economie gepompt worden? Of moeten we eerst met bezuinigingen door de zure appel bijten?
Sommige politici hoor je roepen dat als de overheid teveel uitgeeft ten opzichte van de inkomsten, dat er net als in een huishouden of meer geld verdient moet worden of er moet worden bezuinigd op de uitgaven. Dat kan alleen een politicus roepen zonder economische kennis. Want iedereen die een lesje economie heeft gehad weet dat de overheid iets heel anders is dan een consumentenhuishouding. Daarvoor moet je de kringloop in de economie begrijpen. Als consumenten geld hebben dan besteden ze dat bij de producenten. Die gaan produceren. Daar hebben ze mensen voor nodig. Die krijgen salaris en kunnen als consument weer iets kopen. En zo gaat de kringloop door. Een deel van de koopkracht vloeit naar het buitenland bij het importeren van goederen, maar een land als Nederland exporteert veel. Er komt dus veel koopkracht vanuit het buitenland naar ons land. Bij een crisis gaat de beweging de andere kant op. Consumenten hebben geen vertrouwen en de werkloosheid neemt toe. Meer werklozen, dan minder geld voor de consumenten. Die kunnen weer minder besteden. Bedrijven gaan daardoor minder produceren. Hebben minder mensen nodig en daarmee gaat de koopkracht van consumenten weer verder naar beneden. Uit het lesje economie dat het dan de taak van de overheid is om geld in de economie te pompen om de kringloop weer een slinger de goede kant op te geven. Ze kunnen producenten ondersteunen met investeringen of ze kunnen zorgen dat consumenten meer geld overhouden om bij de producenten te besteden. Dat kan door belastingverlaging.
Begrotingstekort en forse staatsschuld
In de meeste gevallen van een dip in de conjunctuur kan via overheidsingrijpen de economie weer een slinger krijgen. Maar we hebben nu een extra probleem. De overheden in Europa hebben allemaal een forse staatsschuld. Dat probleem wordt nog groter tegen de achtergrond van de normen binnen de Eurozone voor het begrotingstekort en de omvang van de staatsschuld. Het begrotingstekort mag niet groter zijn dan 3% van het BBP en de staatsschuld niet hoger dan 60% van het BBP. Is het een onoverkomelijk probleem als die normen voor bijvoorbeeld twee of drie jaar worden opgerekt? Dat lijkt mij niet als dat Eurozone breed wordt afgesproken. Een mooie taak voor de Jeroen Dijsselbloem in zijn rol als voorzitter van het overleg van de ministers van Financiën binnen de Eurozone. Die 3% is ooit bedacht tegen een jaarlijkse groei van minstens 5%. Als een economie in een jaar 5% stijgt mag het begrotingstekort met 3% stijgen. Dan blijft de staatsschuld op 60% van het BBP. Dat is de redenering achter de normen. Op basis van het grootscheepse onderzoek van de economen Rogoff en Reinhart blijkt dat bij een staatsschuld van boven de 80% à 90% van het BBP de economische groei van het land negatief beïnvloed wordt. Onder de huidige slechte economische situatie zou binnen de Eurozone afgesproken kunnen worden dat de staatsschuld mag oplopen tot 90% van het BBP. Voor landen als België, Griekenland, Ierland, Italië en Portugal levert dat geen soelaas op, maar de andere Eurozonelanden zouden het begrotingstekort iets kunnen laten oplopen. Maar dan doen ze er wel verstandig aan om meer financiele armslag te creëren bij consumenten en producenten. Dus door belastingverlaging. Eventueel in combinatie met een Europees investeringsprogramma.
Europees investeringsprogramma
Voor heel Europa is het wenselijk om minder afhankelijk te worden van het buitenland voor energie. Het is nu een uitgelezen kans om op Europees niveau een majeure stap te maken op het gebied van een duurzame Europese energievoorziening. Massief inzetten op zon, wind en biomassa vanuit een Europees perspectief.
Gezamenlijke financiering
En dan nog een derde maatregel. Een maatregel om te voorkomen dat het zwakste land binnen Europa aangepakt wordt door de financiele markten met hoge rentes op staatsobligaties. Dat kan door het mogelijk te maken van de financiering van de staatsschuld via de ECB (Europese Centrale Bank). De ECB krijgt vervolgens de mogelijkheid om euro-obligaties uit te geven ter dekking van de leningen. Beleggers in euro-obligatie kopen geen schuldbekentenissen van individuele landen, maar van samenwerkende EU-landen. De Eurozone zou met een duurzaam investeringsprogramma en euro-obligaties tonen een krachtig economisch blok te zijn. En als ze dat nu gaan doen, kunnen we andere ideeën om te komen tot een politieke unie even in de koelkast zetten. Die elementen houden ons alleen maar af van wat er nu moet gebeuren!
Michiel Verbeek, 16 januari 2013
