Het minderheidskabinet is en blijft een goed idee

Op donderdag 12 november kreeg het kabinet Jetten zijn Belastingplan met 76 tegen 74 stemmen door de Tweede Kamer. Op vrijdag noemde VVD-leider Dilan Yeşilgöz het minderheidskabinet een ‘mislukt experiment’. Dat is een wonderlijke volgorde. De Kamer had het plan gewijzigd, acht fracties konden zich in het resultaat vinden en het kabinet gaat het plan verdedigen in de Eerste Kamer. Waar zat de mislukking dan precies? 

Wie naar Jetten en Yeşilgöz luisterde na hun urenlange overleg met CDA-vicepremier Bart van den Brink, kon moeilijk om de ernst van de crisis heen. Ze konden het publiek zelfs geen eensluidend verslag geven van hun gesprek. Ik kan me er iets bij voorstellen dat de VVD zich gepasseerd heeft gevoeld, maar dat de partij de belastingmaatregel van Klaver en Dassen niet kan aanvaarden om het hele belastingplan te redden begrijp ik niet. Respect voor het staatsrechtelijke aspect lijkt de VVD een beetje kwijt. Het amendementsrecht is een groot goed in een parlementaire democratie. Maar veel erger is dat Yeşilgöz van die politieke nederlaag een oordeel maakt over het minderheidskabinet als zodanig. 


Wat er van de uitnodiging overbleef

Na de verkiezingen van 2025 schreven Rob Jetten en Henri Bontenbal samen een stuk met een goedgekozen titel: Uitnodiging. Ze vroegen andere partijen mee te denken over wonen, landbouw en natuur, economie en energie, migratie, defensie en de overheidsfinanciën. Met hun gezamenlijke 44 zetels hadden D66 en CDA alle reden om nieuwsgierig te zijn naar de ideeën van anderen. Een middenkabinet van D66, CDA, VVD en GroenLinks-PvdA, het huidige PRO, had met 86 zetels ruim kunnen regeren. De VVD sloot echter samenwerking met PRO uit en PRO voelde op zijn beurt niets voor deelname aan een minderheidskabinet. Zo kwamen D66, VVD en CDA bij elkaar. De uitnodiging werd een coalitieakkoord waarin de VVD veel van haar eigen programma herkende. Voor uitvoering van dat akkoord waren de drie nog altijd aangewezen op partijen die er geen handtekening onder hadden gezet. Al gauw ging het in Den Haag over de vraag of Jetten over links of over rechts zou gaan. Alsof het kabinet bij de eerste stemming voor de rest van de rit een kant moest kiezen. Waarom eigenlijk? Een partij kan een goed voorstel hebben om woningbouw vlot te trekken en tegelijk weinig voelen voor de belastingplannen van het kabinet. Waarom zou je haar steun voor het ene afhankelijk maken van overeenstemming over het andere?


Wat het Belastingplan al liet zien

Juist bij belastingen begrijp ik de behoefte aan afspraken vooraf. Wie ergens de lasten wil verlagen, moet kunnen vertellen waar het geld vandaan komt. Toch liet het debat zien hoeveel ruimte er is voor politiek handwerk. PRO en Volt stelden voor om hogere inkomsten uit vermogen zwaarder te belasten en de inkomstenbelasting te verlagen. Op verzoek van D66 en CDA pasten ze hun amendement aan. Het kabinet ontraadde het, de Kamer nam het aan. Vervolgens gaven ook 50PLUS, de Partij voor de Dieren, DENK en de ChristenUnie hun steun aan het gewijzigde Belastingplan. De VVD stemde tegen. 

Wat had er beter gekund? De drie regeringspartijen hadden al in de zomer kunnen bespreken hoeveel vrijheid ze hun Kamerfracties gunden zodra er amendementen op tafel kwamen. De minister en de staatssecretaris van Financiën hadden dan geweten waar ze voor stonden. De VVD-fractie had net zo hartstochtelijk tegen een hogere belasting op vermogensinkomsten kunnen pleiten als ze nu heeft gedaan. En iedereen had vooraf geweten dat een verloren stemming tot een gewijzigde wet kon leiden zonder meteen het voortbestaan van het kabinet op het spel te zetten.


Het karakter van een minderheidskabinet

Het karakter van een minderheidskabinet wordt niet door alle politici en media goed begrepen. Er ligt een uitgelezen kans om met een ploeg deskundige ministers en staatssecretarissen om op de grote thema’s met goed uitgewerkte plannen te komen. Die worden aangeboden aan de Tweede Kamer om een debat over te voeren. Het biedt invloed voor alle partijen om via amendementen en moties het beleid aan te passen. Het wonderlijke was dat van het begin af aan in de politiek en vooral in de media gezegd werd dat het minderheidskabinet zou moeten kiezen om over links of over rechts te gaan voor een meerderheid. Bij het van het slot afhalen van het stikstofprobleem heeft het kabinet het heel slim gedaan. Bij de bezuinigingen op de sociale zekerheid heeft het kabinet verzuimd om met een goed plan te komen, waarover zowel de sociale partners als de Tweede Kamer hadden kunnen spreken. Het kabinet koos ervoor om met kleine toezeggingen het protest van de vakbeweging en PRO te breken. De vakbeweging en PRO waren echter volhardend en hebben alle bezuinigingen van tafel gekregen voordat het gesprek tussen sociale partners en kabinet kon beginnen. Die gesprekken zijn begonnen, maar niet aan de hand van een goed uitgewerkt plan van de ministers. Gemiste kans.


Hoe nu verder?

De VVD heeft eerst de deur naar een meerderheidskabinet in het midden dichtgegooid. Vervolgens heeft de partij een oplossing voor het Belastingplan met PRO gefrustreerd met als gevolg dat door slim opereren van Jesse Klaver er een amendement is aangenomen over een beetje meer belasting voor vermogenden en een uiteindelijke een meerderheid voor het Belastingplan zonder steun van de VVD. De VVD is ontstemd over de steun van D66 en het CDA voor het amendement. De VVD durft het (nog) niet aan om uit het kabinet te stappen. Na 7 uur praten van premier Rob Jetten met de vice-premiers Dylan Yesilgöz en Bart van den Brink is er nog geen oplossing, maar het gesprek gaat door. Kan er iets bedacht worden om de pijn bij de VVD te verlichten? De VVD heeft al door laten schemeren graag naar een meerderheidskabinet te willen door JA21 aan het kabinet toe te voegen. Daarmee heeft de coalitie 75 zetels, maar geen 76 voor een meerderheid. Dan zou er nog een partij bij moeten. Voor D66 een uitgesloten route. VVD mastodont Fred Teeven pleitte aan een talkshowtabfel voor JA21 in het kabinet om de rechts/links in evenwicht te brengen. D66 en het CDA zijn bij hem links, VVD en JA21 rechts. Het CDA wordt nu al gezien als linkse partij. De wereld op z’n kop. 

Als de VVD breekt, dan staan ze met lege handen. Het leugenachtige verhaal van Dilan Yesilgöz over hoe slecht het amendement van PRO en Volt is voor ondernemers en het land kan niet waargemaakt worden. Om de simpele reden dat het niet waar is. Het vooruitzicht in de peilingen is voor de VVD ook niet een aantrekkelijk vooruitzicht. 

Rob Jetten lijkt ondertussen niet van z’n stuk te krijgen. Ook niet tijdens de persconferentie waar journalisten alleen maar persoonlijke vragen stelden en van hem wilde horen dat zijn leiderschap heeft gefaald. Rob Jetten en Bart van den Brink proberen het kabinet overeind te houden. De gesprekken gaan het hele weekeinde door. En misschien nog verder de nieuwe week in. Het wordt spannend of ze iets inhoudelijks weten te vinden waardoor de VVD genoeg reden ziet om in het kabinet te blijven. Lukt dat niet dan zou het interessant zijn als D66 en CDA samen verder gaan. Met 44 zetels komen ze voor een meerderheid in de Tweede Kamer 32 stemmen tekort. Zelfs met steun van PRO zijn ze er nog niet. Het dwingt de ministers met afgewogen plannen te komen en rekening te houden met grote en kleine partijen voor een meerderheid. Voor alle fracties in de Tweede Kamer ontstaat een uitdagend speelveld voor politiek handwerk. Jetten en Bontenbal kunnen beginnen met hun eigen Uitnodiging er weer bij te pakken. Misschien zou de nieuwe minister van Financiën dan een plan kunnen gaan maken voor een nieuw Belastingstelsel door het opruimen van de grote hoeveelheid ondoorzichtige toeslagen. 


Michiel Verbeek, 15 november 2026



Terug naar top