Wat zijn de grote problemen bij het MBO? Om eens een rijtje te noemen: te weinig uren, te weinig les, teveel procesbegeleiding, teveel stage, het gemis van het centrale examen, te heterogene groepen, de opkomst van externe onderwijsbureau’s, de onderschatting van de kwaliteit van docenten, te weinig geld voor het primaire onderwijsproces, docenten die coördineren leuker vinden dan lesgeven, teveel docenten die lesuren verruilen voor administratieve taken, de verplichting om alle leerlingen aan te nemen, management zonder gevoel voor het primaire proces, competentiegericht leren en te weinig geld.
De inspectie
De Inspectie voor het MBO heeft 64 opleidingen een onvoldoende gegeven. Dat levert altijd publiciteit op. Die publiciteit zorgt vervolgens voor veel discussie over het MBO, maar leidt het ook tot verbeteringen? Ik vrees van niet. Van de 64 afgekeurde opleidingen waren er 10 van het Alfa College uit Groningen. Nergens in de publicaties heb ik gelezen dat inmiddels 6 van die 10 opleidingen helemaal niet meer bestaan! Voorgaande jaren hebben scholen die laag scoorden bij de inspectie vrij eenvoudig de inspecteurs weer gerust kunnen stellen. Het volgende jaar was alles weer op orde. De inspectierapporten zullen niet tot fundamentele verbeteringen leiden. De inspecties hebben de werkwijze van accountants overgenomen. Ze zijn niet echt geïnteresseerd in wat er gebeurd. Zij hebben een lijstje en die vinken ze af!
**Wat is er fout gegaan met het MBO?
** Het MBO is in de afgelopen 20 jaar qua niveau fors achteruitgegaan. In 1985 was het diploma MBO een prachtig startbewijs voor het HBO. Voor vakken als bedrijfseconomie en marketing konden MBO’ers bijna vrijstellingen krijgen! Dat niveau wordt al enige jaren niet meer gehaald. En de beweging achteruit lijkt nog niet gestopt. Dat komt vooral doordat de instroom steeds meer divers wordt en het grootste deel van de instroom steeds zwakker is. Het MBO wordt steeds heterogener. Dat is niet erg als die heterogene groep maar opgedeeld wordt in kleine homogene groepen. Wat tegenwoordig helaas geen uitzondering is dat klassen bevolkt worden door actieve, frisse net afgestuurde VMBO’ers van 15 of 16 jaar en leerlingen tussen 20 en 27 jaar die soms getrouwd zijn en kinderen hebben. En vooral veel problemen! De zogenaamde ‘overbelaste leerlingen’ uit het rapport van Pieter Winsemius van de WRR (Wetenschappelijk Rapport voor het Regeringsbeleid).
De politiek heeft gezegd dat jongeren tot 27 jaar eigenlijk maar twee mogelijkheden hebben: of ze hebben een baan of ze gaan naar school. Makkelijk gezegd door de politiek, maar de ROC’s (Regionale Opleidingen Centra) zitten opgescheept met leerlingen die alleen ingeschreven willen staan en helemaal geen enkele interesse hebben in een opleiding. Een docent zegt dan op een gegeven moment tegen zo’n leerling: of je doet volledig mee, of je gaat van school. En dan komt de bureaucratie van de school langs die zegt: iedere leerling moet door ons worden geholpen. En de docent heeft vervolgens ieder gezag verloren bij zo’n leerling. En zo zijn er veel docenten de vernieling ingeholpen!
Blijven kankeren of het roer om?
Wat mij betreft moet het roer om. Niet bang zijn voor een rigoureuze aanpassing. Ook als dat eigenlijk niet mag van de commissie Dijsselbloem! Staatssecretaris van Bijsterveldt denkt dat ze heel goed bezig is met het verbeteren van het MBO. Helaas is dat niet zo. Zij pakt niets fundamenteels aan. Ze hamert op de 850 uren norm en ze laat haar Inspectie hun armoedige lijstjes afwerken. Maar wat dan wel? Welnu, hierbij mijn 11-puntenplan voor het MBO:
1. Er komen weer centrale examens voor diverse diploma’s. Algemene diploma’s en specifieke vakdiploma’s. Er komt een Centraal Instituut voor Beroepsdiploma’s (CIBD). Alle instituten die zich nu bezig houden met proefwerken en controles op kwaliteit worden afgeschaft.
2. Scholen bieden opleidingen aan voor diverse Rijksdiploma’s en voor eigen school certificaten. Dat leidt tot een duidelijke scheiding tussen leerlingen die een diploma willen halen en leerlingen die ‘opvang’ nodig hebben.
3. Iedere jongere krijgt 15 vouchers voor vervolgonderwijs na de Basisschool. Met iedere voucher kun je een jaar onderwijs inkopen. Van VMBO tot universiteit of tot Volksuniversiteit op latere leeftijd.
4. Iedere MBO-school ontvangt voor iedere voucher €10.000.
5. Betaling van docenten wordt aan scholen overgelaten.
6. Schoolgebouwen worden door gemeenten verkocht aan scholen.
7. In het vergunningenstelsel voor MBO-scholen worden eisen gesteld aan de schoolgebouwen. De overheid eist duurzaam gebouwde scholen met veel aandacht voor het binnenklimaat.
8. In het vergunningenstelsel wordt opgenomen dat docenten verantwoordelijk zijn voor het onderwijsproces. Het onderwijs wordt teruggeven aan de professionals, aan de docenten dus!
9. Vouchers kunnen alleen verzilverd worden bij scholen met een Rijksvergunning. Aan de Rijksvergunning zijn heldere kwaliteitseisen gesteld.
10. Scholen kunnen gebruikmaken van sociale leningen (met een laag rentepercentage).
11. Binnen het vergunningstelsel worden mogelijkheden gecreëerd van financiële deelname van bedrijven. Specifieke bedrijfsopleidingen kunnen medegefinancierd worden door een bedrijfstak of individuele bedrijven.
Op 27 februari 2010 komt de vereniging Beter Onderwijs Nederland met een voorstel over het MBO. Ik ben erg benieuwd!
Michiel Verbeek
7 februari 2010
