De Dag van de arbeid is een mooie dag voor de PvdA en anderen om even stil te staan bij de positie van de PvdA in het politieke krachtenveld. Ik schrijf dit op 2 mei 2008 op het moment dat het bericht doorkomt dat Labour in Engeland de slechtste verkiezingsuitslag heeft gemaakt in de afgelopen 40 jaar. Het ziet ernaar uit dat Labour de derde partij wordt. De Liberal Democrates hebben waarschijnlijk meer stemmen gekregen dan Labour. Moet je je even voorstellen: D66 groter dan de PvdA. Dat is trouwens helemaal niet uit te sluiten. Het kiezersvolk in Nederland heeft de afgelopen jaren laten zien dat ze het geen probleem vinden om de ene keer PvdA te stemmen, dan weer SP en dan weer Verdonk. En als het niet anders kan is een draai naar de Christen Unie ook te doen voor het flexibele kiezersvolk.
PvdA in een droomkabinet
De PvdA is er in het verleden vaker in geslaagd om slecht gebruik te maken van gunstige omstandigheden. Het sterkste voorbeeld is na 4 jaar kabinet Den Uyl maar liefst 10 zetels winnen en dan toch in de oppositiebanken belanden. Terug naar recentere tijden. In 2006 bij de gemeenteraadsverkiezingen leverde het Wouter Bos effect de PvdA een gigantische hoeveelheid wethouders en raadsleden op. In november 2007 was alle blijdschap omgeslagen in somberheid met de slechte Kamerverkiezingen. Toch weet Wouter Bos het voor elkaar te krijgen om de PvdA in het kabinet te krijgen met een prima ministersploeg en een aantrekkelijk programma. Het voorgenomen kabinetsbeleid sloot aan bij een brede beweging in het land van meer investeren in de publieke voorzieningen en meer investeren in gemeenschapszin en internationaal bij een extreem grote interesse voor duurzaamheid en klimaatbeleid. Met Ella Vogelaar als minister voor Wijken, wonen en integratie kon de slogan van Wouter Bos gerealiseerd worden: van probleemwijk naar prachtwijk. Met Sharon Dijksma als staatssecretaris op Onderwijs kon de verkiezingsbelofte van een uitbreiding van de Kinderopvang worden geregeld. Met Jacqueline Cramer als minister voor Milieu kon de PvdA meeliften op de positieve golf van duurzaamheid. Staatssecretaris Albayrak kon het Generaal Pardon regelen en staatssecretaris Timmermans en minister Koenders zouden zorgen voor een sterke internationale gerichtheid van het beleid. Binnen de PvdA was er twijfel over of het nu verstandig was of niet dat Wouter Bos zelf minister van Financiën zou worden. Dat was uiterst verstandig als teken van investering in het kabinet.
PvdA fractie
Zoals het zo vaak gaat bij de PvdA krijgen mensen cadeautjes voor bewezen diensten. Jacques Tichelaar kreeg het fractievoorzitterschap, omdat hij Bos geweldig heeft geholpen bij de totstandkoming van het vierde kabinet Balkenende. Na een jaar moet Tichelaar het veld ruimen om gezondheidsredenen en wordt er weer een cadeautje uitgedeeld aan Mariet Hamer. Tichelaar heeft het misschien goed gedaan als voorzitter van de fractie, maar hij is niet in staat geweest om met de PvdA sturing te geven aan het beleid. En hij had nog wel van het begin af aan geroepen dat hij de grenzen van het regeerakkoord zou gaan opzoeken. Met Mariet Hamer heeft de PvdA opnieuw gekozen voor iemand die op de winkel past. Zij is niet de vrouw die in staat is een fractie en de achterban politieke richting te geven. En dat is hard nodig.
Problemen in het kabinet
Wat is er aan de hand met Wouter Bos? In de media vind ik hem een beetje verongelijkt, een beetje chagerijnig, weinig inspirerend. Hij weet de media te halen met ongelukkige uitspraken over polarisatie en populisme. Het integratiedebat moet volgens Bos scherp gevoerd worden, terwijl er onder degenen die de problematiek van integratie bestuderen steeds meer de roep komt om wat minder te praten over integratie, maar meer over concrete sociaal-economische problemen en daar pragmatische oplossingen voor vinden. Bos was niet erg geloofwaardig toen hij in een week tijd eerste vertelde dat Nederland geen last zou hebben van de Amerikaanse kredietcrisis om vervolgens te roepen dat de crisis verdacht veel lijkt om de crisis van 1929! Ella Vogelaar heeft te weinig Rijksgeld om in de grote steden de partijen bij elkaar te krijgen om mooie dingen te doen voor de probleemwijken en Sharon Dijksma heeft de mogelijkheden voor Kinderopvang in een jaar tijd fantastisch vergroot, maar mag nu een bezuiniging verdedigen. Het beeld is dat voor de Kinderopvang je niet bij de PvdA hoeft te zijn, dat de PvdA grote woorden in de mond heeft genomen over achterstandswijken, maar niet veel verbetering weet te bewerkstelligen en dat Wouter Bos nog steeds het beeld van ‘draaien’ aan zich ziet kleven. Jacqueline Cramer is een uiterst bekwame minister, maar weet haar beleid niet goed in de media ‘te verkopen’. Cramer is niet de inspirerende leider die Nederland leidt in de omvorming naar een nieuwe op duurzaamheid gericht sociaal economisch stelsel. De verbinding economische groei en een activistisch milieubeleid zou een prachtig PvdA item kunnen zijn. Het wordt weer tijd voor economologie. Het goede werk van Albayrak, Timmermans en Koenders kan niet op tegen de negatieve beeldvorming. En dan is er Ronald Plasterk. Hij heeft het tij mee. Iedereen is van mening dat er geïnvesteerd moet worden in het onderwijs. Hij heeft het voor elkaar gekregen dat de leraren er financieel fors op vooruitgaan, maar nu de rest. Hij heeft de aanpak van de vroegtijdig schoolverlaters als speerpunt. Daar zit zeker een probleem, maar het is niet zozeer een onderwijsprobleem, als wel een probleem van maatschappelijke opvang. Plasterk moet iets gaan doen aan de financiering van het onderwijs en moet er voor zorgen dat het aandeel voor onderwijs in het Bruto Nationaal Product weer op het niveau komt van de jaren zeventig.
Aandacht afleiden
Bij de start van het kabinet moest de PvdA de aandacht zien af te leiden van de onderwerpen waar ze bakzeil hebben gehaald in de onderhandelingen. Het onderzoek naar Irak was zeer gewenst door de PvdA, maar komt er niet, omdat het CDA dat niet wil. Studie naar aanpassing van de hypotheekrenteaftrek komt er niet, omdat het CDA dat niet wil. Dit laatste punt wordt steeds lastiger voor de PvdA, omdat er steeds meer aandacht komt voor de problemen op de woningmarkt. Jammer dat de PvdA nooit een goede analyse heeft gemaakt van de samenhangende problemen in de woningmarkt, maar er twee punten uitgepikt heeft: afschaffen hypotheekrenteaftrek en een restrictief huurbeleid. De fractie van de PvdA zou er goed aan doen een commissie in te stellen die woningmarkt analyseert en met een interessante visie komt en een aantal concrete aanbevelingen komt. Daarbij zouden ze er goed aan doen om te kijken naar het Advies van de Raad van Economische Adviseurs (REA). Tot mijn grote spijt heeft de Tweede Kamer dit voortreffelijke adviesorgaan van de Tweede Kamer afgeschaft. Hoe dom kan de Kamer zijn? Na de commissie Dijsselbloem zou ik meer voorstellen willen zien van de PvdA fractie. Voorstellen die het voor elkaar krijgen dat docenten meer te vertellen krijgen over de invulling van de leerstof. Voorstellen waarbij scholen meer mogelijkheden krijgen om leerlingen een bredere opleiding te kunnen geven. Voorstellen die ervoor zorgen dat die krankzinnige aanbesteding van schoolboeken verdwijnt en dat docenten gewoon een beperkt aantal basisboeken voorschrijven en verder veel eigen materiaal maken. Het is goedkoper en het is voor docenten veel leuker. Voorstellen om pilots te starten op scholen waarbij sport programma’s worden aangeboden in samenwerking met sportverenigingen. Voorstellen om de complete huisvesting van scholen over te dragen aan de scholen zelf. Voorstellen om te voorkomen dat scholen veel eigen vermogen opbouwen en mogelijkheden krijgen om tegen een sociale lening geld te kunnen lenen bij de nieuw in te stellen Bank van het Onderwijs. Het kamerlid Samson wist afgelopen week het nieuws te halen door het fractievoorzitterschap te verliezen van Mariet Hamer, maar ook met het voorstel over een prijs voor de meest energiezuinige straat van Nederland. Leuk idee. Moet verder uitgewerkt worden en moet voorzien worden van uitgebreide communicatie en wat geld. In het verlengde hiervan zou ik graag willen pleiten voor de herinvoering van Energie Prestatie Adviezen. Huishoudens in Nederland zouden voor weinig geld hun hele huis moeten kunnen laten controleren op energiebesparingsmogelijkheden. Als de adviezen worden uitgevoerd zou de overheid een forse subsidie moeten geven. Mensen die de investering niet kunnen doen moeten een financiering kunnen afsluiten.
Stromingen in de PvdA
In de ogen van veel PvdA’ers moet de partij linkser worden. Moet het verdelingsvraagstuk weer prominenter op de agenda. De door Wim Kok afgeschudde ideologische veren moeten weer bij elkaar geharkt worden en in de kale kip gestoken worden. De stroming van ‘de rode veren’ is daar een uiting van. Diverse prominenten (bijvoorbeeld Jan Pronk, Arie van der Zwan) in de PvdA pleiten voor een linksere koers. Ik denk dat een hele foute koers is. De winst voor de PvdA ligt op een hele andere kant van het politieke spectrum. De PvdA moet mensen gaan aanspreken die zoveel mogelijk zelf regie willen voeren over hun eigen leven en een overheid nodig hebben die dat mogelijk maakt en als het even misgaat een steun in de rug geeft.
2 mei 2008
