Op 3 maart 2010 zijn de gemeenteraads-verkiezingen. Aanleiding voor het televisieprogramma Buitenhof om de uitzending van 3 januari 2010 te wijden aan de lokale politiek. Jan Marijnissen, Tweede Kamerlid van de SP, kreeg volop de ruimte om zich af te zetten tegen het Dualisme. Dat is een achterhaalde discussie. We zijn het Dualisme allang voorbij.
De inzet nu is: Beter bestuur! Een betere organisatie van het agenderen van onderwerpen, voorbereiden van beleid, uitvoeren van het beleid en de controle op de uitvoering. Als dat lukt kan de aandacht volop gericht worden op de echte politieke verschillen en keuzes maken! Volgens Jan Marijnissen is de invoering van de wet Dualisering van het lokale bestuur een ramp geweest voor de lokale politiek. Het leidde alleen maar tot meer vergaderen, het optuigen van de griffie en minder politiek. Wat Marijnissen volledig over het hoofd ziet is dat door de invoering van het Dualisme in heel Nederland op hetzelfde moment het functioneren van de lokale politiek in discussie kwam. Op lokaal niveau zijn er spiegels voorgehouden. Zijn vragen gesteld: doen we de goede dingen, doen we dingen goed en wat moet beter? Er is een duidelijke scheiding gekomen tussen het dagelijkse bestuur van de gemeente en de gemeenteraad. Veel gemeenteraden hebben hun vergaderstructuur aangepast. Gericht op efficiënter vergaderen en het aantrekkelijker maken voor burgers. De gemeenteraad heeft met de griffie een adequate ondersteuning gekregen. Colleges vormen meer een bestuurlijk team dan een club van vooruitgeschoven vertegenwoordigers van politieke stromingen. Vanaf 2006 waren verreweg de meeste gemeenten in Nederland echt een stap verder gekomen en was er reden genoeg om het niet meer over Dualisme te hebben. Vanaf 2006 was de focus op de professionalisering van de gemeentelijke organisatie.
Actieprogramma Lokaal Bestuur
Als consulent van het Actieprogramma Lokaal bestuur van de VNG en het ministerie van Binnenlandse Zaken kom ik bij veel gemeenten. Het proberen terug te draaien van het Dualisme is een volstrekt onzinnige bezigheid. We zijn allang het Dualisme voorbij. De professionalisering van het lokale bestuur moet in de komende periode een slag maken op het gebied van Burgerparticipatie, informatievoorziening en de planning en controlcyclus.
Burgerparticipatie
In de afgelopen jaren zijn er in heel veel gemeenten prachtige voorbeelden te vinden waarbij burgers een belangrijke rol hebben gespeeld bij het ontwikkelen van beleid, maar ook bij het uitvoeren en controleren. Maar er zijn ook tal van voorbeelden waarbij het faliekant is misgegaan met de Burgerparticipatie. Slechte ervaringen zijn vervolgens weer goede voorspellers voor nieuwe projecten. In veel gemeenten leidt dat tot verstarring en angst voor nieuwe vormen. In 2009 heeft de VNG een inventarisatie gemaakt van voorbeelden en gekeken naar de succes- en faalfactoren. Iedere gemeente moet met deze informatie het aantal geslaagde trajecten met burgerparticipatie fors kunnen opvoeren. Op de website van het Actieprogramma zijn alle voorbeelden te vinden.
Informatievoorziening
Raadsleden vinden het vervelend in de supermarkt te horen over plannen van het College. Raadsleden willen goed en op tijd geïnformeerd worden. Dat willen burgers ook! Wat zijn de problemen? Welke mogelijke oplossingen zijn er? Voor welke oplossing kiezen de fracties in de gemeenteraad? Gemeenten hebben in veel gevallen hun informatievoorziening niet goed op orde. Alle informatie moet in een vroeg stadium op internet. En niet alleen het definitieve besluit waar burgers alleen nog maar tegen te hoop kunnen lopen, maar juist informatie in een vroeg stadium. Besluitvormingsprocessen moeten duidelijk gecommuniceerd worden! Wanneer wordt een definitief besluit genomen en wat gebeurt er tot die tijd aan informatievoorziening en meningsvorming?
Planning- en controlcyclus
Dit is een beetje technisch punt, maar daardoor niet onbelangrijk. Veel gemeenten moeten beter worden in het formuleren van hun doelen om vervolgens aantoonbaar te maken dat de activiteiten die ze ontplooien een bijdrage leveren aan die doelen. Het begint met mooi geformuleerde streefdoelen als ‘de gemeente moet een positieve bijdrage leveren aan de ontplooiing van de jeugd’. Daarna moeten er veel meer meetbare doelen worden geformuleerd. En op basis van die doelen moeten de activiteiten geformuleerd worden. Er gebeuren heel veel dingen in een gemeente waarbij je met recht kunt afvragen welk doel er gediend wordt. De activiteiten moeten vervolgens voorzien worden van budgetten. Een systematischer aanpak van de vertaling van beleidswensen naar de uitvoering helpt gemeenten straks enorm als ze de bezuinigingen moeten doorvoeren.
Bezuinigingen
In het verkiezingsjaar 2010 zullen gemeenten zich moeten gaan voorbereiden op bezuinigingen die gaan komen. Politici moeten keuzes maken. Om dat proces beter te kunnen begeleiden zijn vormen van burgerparticipatie, goede informatievoorziening en een heldere planning- en controlcyclus essentieel! En als die randvoorwaarden goed zijn ingevuld kan Jan Marijnissen ook weer tevreden zijn. Dan kan de discussie weer gaan over politieke verschillen en politieke keuzes!
Vragen aan politici
Burgers van Nederland doen er verstandig aan in de komende twee maanden kandidaat raadsleden te vragen naar hun plannen op de genoemde drie punten. En vraag eens aan die kandidaat raadleden welke drie punten ze absoluut na vier jaar gerealiseerd willen hebben. De antwoorden kunnen erg helpen bij uw keuze!
Michiel Verbeek
Consulent van het Actieprogramma Lokaal Bestuur
Oud-raadslid en oud-wethouder
3 januari 2010
