TSN heeft zich slecht aangepast aan de veranderende wereld. Met als gevolg dat ze zichzelf volledig uit de markt heeft geprijsd. Veel medewerkers van TSN zullen vast aan de slag gaan bij andere aanbieders, maar ze zouden ook als zzp’er verder kunnen gaan of zorg coöperaties kunnen opzetten. Minder grote zorgfabrieken en meer kleine flexibele maatschappelijke ondernemingen?
Alle gemeenten in Nederland zijn volop bezig met de aanbesteding van de huishoudelijke hulp als vorm van maatschappelijke ondersteuning of zijn daar net mee klaar. De combinatie van persoonlijke verzorging en ondersteuning in de huishouding is een aantal jaren geleden gesplitst. In die tijd werd gedacht dat opsplitsing van werkzaamheden zou leiden tot meer efficiency. De hoogopgeleide en dus duurdere wijkverpleegkundige houdt zich niet meer bezig met het huishouden. Dat kan ingevuld worden door lager geschoolde mensen en dus goedkopere arbeidskrachten.
Minder huishoudelijke hulp uit de zorg, meer vanuit werkgelegenheid
Het ministerie van VWS van staatssecretaris Martin van Rijn heeft het budget van huishoudelijke hulp bij de decentralisatie naar gemeenten met ca. 40% gekort. Gemeenten hebben dan twee mogelijkheden: de zorg goedkoper maken of minder mensen ervan gebruik laten maken. Of een combinatie. Het ministerie van SZW van Lodewijk Asscher wilde helpen om de ontslaggolf in de huishoudelijke hulp te voorkomen door er een werkgelegenheidsproject aan toe te voegen. De gemeente Haren heeft met ca. een derde van de Nederlandse gemeenten gebruik gemaakt van deze ‘compensatie mogelijkheid’. Daarvoor moesten we een collectieve voorziening maken. Dat hebben we gedaan. Een uur huishoudelijke hulp kost zo’n €21,50. Iedereen die in aanmerking komt voor huishoudelijke hulp krijgt een voucher van €11,50. Als eigen bijdrage blijft er dan €10 per uur over. Voor mensen met een kleine beurs zijn er nog extra vouchers mogelijk. De vouchers kunnen oplopen tot €18,50 per uur huishoudelijke hulp. In dat geval betaalt de gebruiker zelf nog €3 per uur. Is de uurprijs lager ligt dan de berekende €21,50, kan de eigen bijdrage onder de €3 per uur uitkomen. Het is een collectieve voorziening van 1,5 uur huishoudelijke hulp voor een alleenstaande en 3 uur voor een meerpersoonshuishouden. De alleenstaande kan ook afspreken om de hulp 1x in de twee weken te laten komen voor 3 uur. De gemeente Haren heeft middelen ontvangen van het ministerie van SZW voor 2 jaar. Staatssecretaris van Rijn en minister Lodewijk Asscher willen graag de regeling een structureel karakter geven, omdat ze een markt willen laten ontstaan van maatschappelijke dienstverlening. Het is afwachten of dat wordt waargemaakt door de beide bewindslieden.
Huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening
Er zijn mensen die door ziekte meer huishoudelijke hulp per week nodig hebben dan die 1,5 uur voor een alleenstaande of 3 uur voor een meerpersoonshuishouden. Dan is er een maatwerkvoorziening mogelijk. In Haren komt er dan iemand van het WIJZ-team (team professionals op het gebied van W elzijn, I nkomen, J eugd en Z org) langs voor de beoordeling van het aantal uren huishoudelijke hulp. Deze huishoudelijke hulp heeft de gemeente Haren voor 2016 aanbesteed. Er hebben 10 zorginstellingen aanbod gedaan, waarvan er 5 geselecteerd zijn. De prijs was een belangrijk criterium, maar niet het enige. Er is bijvoorbeeld een aanbieder geselecteerd die niet de laagste prijs had, maar een zo hoge kwaliteit aanbod, dat dat aspect de doorslag heeft gegeven. Opmerkelijk is dat van de 5 organisaties die in 2015 huishoudelijke hulp leveren in Haren er slechts 1 opnieuw geselecteerd: De Nieuwe Zorg Thuis. Er zijn 4 nieuwe bijgekomen: Stichting Zorggarant Noord-Nederland, Beter Thuis Wonen Thuiszorg B.V., De Zorgzaak en BiOns BV. TSN is in Haren één van de afvallers.
Heeft TSN een beetje te hoge overhead?
TSN Thuiszorg B.V. (onderdeel van de ASD Dienstengroep, komt voort uit Asito schoonmaakbedrijf) heeft flink de publiciteit gezocht en gekregen. Directeur Zion Jongstra heeft in alle media optredens verteld dat de gemeenten te weinig betalen en dat zorgaanbieders tenminste €6 per uur tekort komen. TSN heeft in Haren een tarief aangeboden van €27,50. De overige aanbieders zaten tussen de €18 en €23. TSN wijkt dus behoorlijk af. Moet TSN nog schulden aflossen uit het Meavita debacle? Verdient het management boven de Balkenende norm? Heeft TSN in z’n algemeenheid een veel hogere overhead? Moet TSN een behoorlijke afdracht doen aan het moederbedrijf? TSN betaalt volgens de cao aan hulpen tussen de €10 en €12,70 per uur. Het verschil is blijkbaar nodig voor de organisatie. Beetje hoge overhead!
Vervelend voor de medewerkers, maar ook een nieuwe kans
Het is heel vervelend voor medewerkers van TSN dat hun management het bedrijf niet op tijd hebben veranderd. Ik hoop dat ze goede nieuwe werkgevers vinden. Misschien moeten de medewerkers van TSN ook serieus overwegen om als zzp’er verder te gaan of met een groepje een zorg coöperatie starten. Leer van de succesvolle aanpak van Buurtzorg van Jos de Blok. Dan kunnen de medewerkers zelf bepalen wat er gebeurd en hoeft er niet zoveel gevraagd te worden voor overhead.
Oplossing voor de hulpvrager
Het is vervelend voor de medewerkers van TSN, maar nog veel vervelender voor hulpvragers die gewend zijn aan een vast gezicht van TSN. Wat gebeurt er als mijn vaste hulp niet meer komt, zal in veel huiskamers afgevraagd worden? Tot aan het einde van het jaar loopt de huidige situatie gewoon door. Zion Jongstra beweert overal dat de huidige financiële positie van TSN nog solide is. Het is goed denkbaar dat er veel TSN’ers de overstap gaan maken naar aanbieders die wel door gemeenten zijn gecontracteerd. Dan kan dezelfde persoon in een huis terugkomen, maar heeft een andere werkgever. Dat zal voor veel hulpvragers een prettige situatie zijn. Wordt er toch iemand anders geplaatst dan zullen hulpvrager en hulpverlener aan elkaar moeten wennen. Dat kan als heel vervelend worden ervaren in het begin, maar laten we hopen dat de nieuwe hulp in de huishouding getraind is om dit soort overgangen goed te begeleiden.
Wat koopt de gemeente in?
Doel van de huishoudelijke hulp is dat het huis van iemand die zorg en ondersteuning nodig heeft netjes wordt bijgehouden. Een schoon huis helpt enorm bij een waardig leven en welbevinden. Gemeenten moeten dat slim organiseren. Dat betekent dat er vanuit de gemeente in het geval van een maatwerkvoorziening altijd gekeken wordt wat iemand zelf kan en wat de directe omgeving van familie, buren en intimi kunnen bijdragen. Ter aanvulling daarop levert de gemeente de bijdrage om het doel van een schoon huis voor waardig leven en welbevinden te realiseren. De gemeente wil dit onderdeel van het hele sociale domein (zorg, welzijn, werk en inkomen) voor een goede prijs inkopen. Daarom heeft de gemeente in de aanbesteding de prijs als belangrijk item meegenomen, maar ook de kwaliteit. Als iemand voor een maatwerkvoorziening in aanmerking komt dan wordt de hele huishoudelijke hulp door één organisatie geleverd. Dus geen combinatie van huishoudelijke hulp als collectieve voorziening met een deel maatwerkvoorziening.
Wat levert de markt?
De huishoudelijke hulp is een markt van vragers en aanbieders. Als je even kijkt op Google, dan vind je snel www.werksters.nl , www.schoonmaak-student.nl/ , www.hulpstudent.nl , www.hulp-in-huis.nl , www.poetsstudent.nl. De prijzen daar variëren tussen de €10 tot €13,50 per uur. Dat steekt schril af tegen de €27,50 die TSN minimaal moet hebben.
Heeft het protest zin?
Het protest van TSN wordt in de media door velen becommentarieerd. Die geven graag veel steun aan de sympathieke oproep dat werkers in de huishoudelijke hulp behoorlijk betaald moeten worden. Dat vind ik ook, maar TSN onderscheidt zich met een veel te hoog tarief. Wat het protest al wel heeft opgeleverd is dat staatssecretaris van Rijn vrijdag 4 december aangekondigd heeft 300 miljoen extra uit te trekken voor huishoudelijke hulp. TSN geeft in de media aan dat er 12.000 medewerkers ontslagen gaan worden. Een groot deel zal aan het werk kunnen bij door gemeenten gecontracteerde partijen. Of er voor iedereen een plek is, is zeer de vraag. Ik hoop dat zij gaan kiezen voor eigen kleine bedrijven. Het zou niet gek zijn als we de tijd van megalomane grote zorgfabrieken gaan inruilen voor kleine flexibele maatschappelijke ondernemingen!
Michiel Verbeek, 5 december 2015
