De Elfstedentocht gaat voorlopig niet door, maar dat ligt anders voor hervormingen. Het klimaat in Nederland lijkt steeds meer groen licht te geven voor een aantal stevige hervormingen. Laten we eens een tochtje maken langs hervormingen waarvan belangrijke ontwikkelingen waarneembaar zijn.
Woningmarkt
In de afgelopen decennia is het eigen woningbezit gestimuleerd met als effect dat 56% van de woningen in Nederland particulier bezit zijn. De grootste stimulans is dat de overheid forse belastingkorting geeft in de vorm van hypotheekrenteaftrek tot in de hoogste belastingschijf. Er zijn 3 miljoen huurwoningen, waarvan 80% sociale huur. Dat betekent in bezit van woningcorporatie. In Nederland is daardoor nooit een behoorlijke markt ontstaan van huurwoningen in verschillende prijsklassen. Als je je huis verkoopt wil de overheid meeprofiteren met een overdrachtsbelasting. De bouw van nieuwe woningen is tot stilstand gekomen door een gebrek aan vraag. De economische crisis heeft de vraagkant verlamd en de banken en de regelgevers maken het jonge starters heel moeilijk om een hypothecaire lening te krijgen. Nu je huis verkopen betekent voor velen verlies nemen, omdat de huizenprijzen in een dalende lijn zitten. Er is onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek. De VVD en het CDA hebben zich bij de laatste verkiezingen (in 2010) uitgesproken voor handhaven van dit belastingvoordeel. Sinds kort zijn de VVD en het CDA bezig om iets pragmatischer te gaan kijken naar de woningmarkt. Reden voor de PVV om een geharnast standpunt in te nemen. Ze voelen dat er ontevreden CDA’ers en VVD’ers binnen te hengelen zijn. Los van dit politieke gedoe is er een onderstroom om de woningmarkt aan te pakken. Dat zou kunnen door:
1. Geleidelijke vermindering van de hypotheekrenteaftrek.
2. Afschaffen van de overdrachtsbelasting.
3. Rijksgarantie beperken voor hypothecaire leningen, waarbij gedurende de looptijd wordt afgelost en waarbij de lening niet meer is dan de marktwaarde van het huis en aanvullende kosten.
4. De aflossingsvrije hypotheek kan alleen in geval van een bedrag van minder dan 70% van de marktwaarde van het huis.
5. Het stelsel van woningcorporaties wordt afgeschaft. De huidige corporaties worden gewone particuliere bedrijven.
6. De overheid stimuleert een gezonde markt voor huurwoningen.
7. De Rijksoverheid houdt een stelsel van huursubsidie om mensen met lage inkomens in staat te stellen een huis te huren.
**
Arbeidsmarkt**
Onze arbeidsmarkt doet het helemaal niet zo slecht. Als dat wel het geval was geweest dan had Nederland er na de kredietcrisis van 2008 veel slechter voorgestaan. Dat neemt niet weg dat er toch hervormingen zinvol zijn. Laten we beginnen met een mentaliteitsomslag. Niemand krijgt meer een uitkering van de overheid! Mensen die zelf niet in een inkomen kunnen voorzien kunnen komen werken bij het Gemeentelijke Werkbedrijf. Iedereen die daar komt werken krijgt minimaal een sociaal minimum, dat jaarlijks wordt vastgesteld door de Tweede Kamer. Bij het Gemeentelijke Werkbedrijf kun je hoogstens 130% van het sociale minimum verdienen. Het Gemeentelijke Werkbedrijf gaat op zoek naar hetgeen de werknemer wel kan. Op basis van capaciteiten en competenties van de werknemers wordt werk gezocht. Het wordt een combinatie van de huidige sociale werkplaats, vrijwilligerswerk en diensten waar geen betaalde markt voor tot stand komt. Het Gemeentelijke Werkbedrijf kan werkzaamheden doen die betaald worden. Het huidige systeem van WW (Werkloosheid Wet) is helemaal niet gek. Op basis van je arbeidsleven bouw je rechten op. Waar naar gekeken kan worden is de maximale duur van 3 jaar terug te brengen tot 2 jaar. Minister Kamp van Sociale Zaken wil nog een instituut in het leven roepen tussen een flexcontract en een contract voor onbepaalde tijd. Een contract van 7 jaar. Zonder kosten kan de werkgever na 7 jaar van iemand af zonder kosten. Dat is een interessante gedachte. Het is voor een werkgever heel prettig als die de mogelijkheid heeft om een werknemer te ontslaan als de verhouding tussen productie en kosten niet meer gunstig is. Daar staat tegenover dat de werknemer bescherming moet hebben tegen willekeur en ruimte moet hebben om na ontslag tijd te hebben om iets nieuws te vinden. De huidige kantonrechtersformule is een redelijke oplossing. Heeft iemand die werkloos is geraakt aan een jaar doorbetaling voldoende om iets nieuws te vinden? Lijkt me niet onredelijk. Wellicht zou dit in speciale gevallen nog opgerekt kunnen worden tot 18 maanden.
**
Bankwezen**
Er zijn veel maatregelen, zowel nationaal, Europees als internationaal in de pijplijn om het speelveld van banken in te perken. Dat is ook terecht voor het enige bedrijf dat uit niets geld kan maken! Het spel om voor eigen gewin te handelen zal ingrijpend worden verkleind. Van het salarisbeleid van banken als particuliere bedrijven moet de overheid afblijven. Dus geen symboolpolitiek van belastingen op bonussen of nog erger een verbod op bonussen. Ook de gedachte om belasting te heffen op transacties is een onzalig idee. Niet doen! Wat wel bij wet moet worden geregeld is dat het nationaliseren van een bank eenvoudig moet zijn in geval van een flinke crisis. Het belang van zekerheid in het geldverkeer is zodanig belangrijk dat de overheid onmiddellijk de touwtjes moet kunnen overnemen als de overheid met veel geld de bank moet redden.
**
Privatisering**
In het dossier privatisering heeft het kabinet Rutte gekozen voor privatisering van de ziekenhuiszorg. Privatisering heeft als voordeel dat de overheid kosten verschuift naar de particuliere sfeer. Het helpt derhalve bij de noodzaak van schuldsanering bij de overheid. Maar is de ziekenhuiszorg nu wel een goed voorbeeld? Privatisering is nuttig als er sprake is van een markt met behoorlijk wat spelers en de mogelijkheid om eenvoudig de markt te betreden. Het vergt transparantie. En er moet een directe verbinding bestaan tussen verkopend bedrijf en een particuliere koper. Als de overheid de belangrijkste klant is dan is het idioot om winst voor bedrijven mogelijk te maken. Die winst wordt dan toch immers door ons collectief betaald en is te voorkomen als de overheid het slimmer organiseert. De overheid moet alleen dienstverlening af stoten naar de markt als er een rechtstreekse band is tussen bedrijf en individuele koper. Daarom is de privatisering van telefonie zo succesvol geweest. Om die reden was het helemaal geen raar idee om een aantal jaren geleden Schiphol te privatiseren!
**
Onderwijs**
Ingrijpende aanpassingen in het onderwijs zijn erg lastig. Een logge mammoettanker krijg je ook niet makkelijk de bocht om. Vernieuwingen in het onderwijs zou gerealiseerd moeten worden in een nieuwe financieringsstroom naast het bestaande stelsel. Niet het bestaande altijd willen veranderen, maar er iets nieuws naast zetten. Blijkt het succesvol te zijn dan zullen er overstappen plaats gaan vinden van oud naar nieuw. En langzaam zal het nieuwe de hoofdstroom worden en het oude zal worden uitgefaseerd. Scholen zouden ondernemingen kunnen worden als leerlingen zelf onderwijsvouchers zouden kunnen besteden. De vouchers zouden alleen besteed kunnen worden bij door de overheid goedgekeurde scholen.
**
R &D ondersteuning voor bedrijven**
Het ministerie van Economische Zaken, Innovatie & Landbouw grossiert in allerlei subsidiemaatregelen. Zou het niet goed zijn om daar heel veel van op te ruimen en over te stappen op een systeem dat belastingvoordelen oplevert bij investeringen in R&D?
**
Opruimen van alle bestaande adviesorganen**
Het zou een interessante operatie zijn voor de verschillende ministeries om na te gaan welke adviesorganen ze graag zouden willen hebben? Zou daar het huidige aantal uitkomen? Er zijn zoveel organisaties die gevraagd en vooral ongevraagd advies geven. Zou het niet veel beter zijn om zoveel mogelijk van die instituten af te schaffen en als overheid meer ad hoc advies in te gaan kopen bij universiteiten?
**
De omroep**
Is het terecht dat er nog steeds zoveel publiek geld naar de omroepen gaat? De publieke zenders zijn in veel gevallen nauwelijks te onderscheiden van de commerciëlen. Op het gebied van nieuwsvoorziening op de radio zijn de commerciëlen al beter. Ik luister meer naar BNR dan naar Radio1. De mooie programma’s van Radio luister ik later via de podcast. Wordt het niet tijd om de verhouding nog iets meer te laten doorslaan naar de commerciële omroepen? Terug naar twee publieke televisie zenders en twee radiozenders met speciale publieke programmering. En de rest is voor de markt!
**
De oudedagsvoorziening**
De levensverwachting neemt nog steeds toe. Dat betekent dat er steeds meer gezonde jaren zijn na pensionering op je 65ste. Er zijn redenen genoeg om de AOW leeftijd later te laten ingaan en dus de periode van een uitkering na pensionering iets te verkleinen. Dat betekent dat we langer moeten werken. Het mes snijdt aan twee kanten positief. We betalen langer mee aan de oude dag en we profiteren ervan pas op een latere leeftijd. De mooiste oplossing is vanaf 1 januari 2013 de pensioengerechtigde leeftijd van iemand jaarlijks met twee maanden op te schuiven. Ik kan volgens het huidige systeem op 20 juni 2021 op 65-jarige leeftijd met pensioen. Ik heb nog 9 jaar te gaan. Verschuiving van mijn pensioengerechtigde leeftijd van 2 maanden per jaar betekent dat ik 9 x 2 maanden = 18 maanden later met pensioen kan. In plaats van 20 juni 2021 wordt het 20 december 2022. De maximale oprekking kan voorlopig vastgelegd worden op 2 jaar. Het lijkt me een redelijk systeem!
Energie
De noodzaak van meer inzet op duurzame energiebronnen wordt algemeen onderschreven. Het beleid van het kabinet blijft echter met concrete maatregelen. Het kan niet lang meer uitblijven: meer zon, meer wind, meer biomassa, geen kernenergie en ondersteuning van energiebesparende productiemethoden.
Michiel Verbeek, 11 februari 2012
