Richold Brandsma van het Dagblad van het Noorden heeft zaterdag 5 december een prikkelend artikel geschreven over de zelfstandigheid van Haren. Doet de gemeente de inwoners van Haren niet ernstig tekort met dit standpunt was zijn vraag? Ik denk van niet, maar we kunnen ze het vragen.
Richold Brandsma is in de pen gesprongen door de keuze van het college van Haren om voorlopig zelfstandig te blijven, maar ook vanwege de brieven van de gemeente Groningen en de provincie Groningen. Het is volstrekt begrijpelijk dat de gemeente Groningen een poging doet om Haren alsnog over te halen mee te gaan in het herindelingstraject dat Groningen in gaat met Ten Boer. Die procedures zitten vol haken en ogen en duren lang. Groningen en Ten Boer zullen pas op 1 januari 2019 gefuseerd zijn. Halverwege zo’n traject is het lastig om een andere gemeente in te schuiven. De provincie Groningen wil geen dwang opleggen, maar is er nog niet van overtuigd dat een zelfstandig Haren vanuit een regionaal perspectief wenselijk is. Richold Brandsma denkt dat de inwoners van Haren uiteindelijk beter af zijn als onderdeel van Groningen dan als zelfstandige gemeente. Hij bekritiseert de bestuurskracht van Haren. De gemeente kan de decentralisaties niet aan. Haren kan nu goed onderhandelen met Groningen. En als Haren toch zelfstandig wil blijven zou Groningen weleens kunnen overwegen om te stoppen met het huisvuil op te halen.
--afbeelding verwijderd--
Bestuurskracht van Haren
Het vrachtverkeer in Glimmen, het herindelingstraject en de locatiekeuze Brandweerkazerne zijn volgens Brandsma illustraties van de zwakke bestuurskracht van Haren. Het college van Haren heeft in het dossier ‘Vrachtverkeer Glimmen’ het probleem van vrachtverkeer door kleine dorpen op de agenda van de regio gekregen. In Glimmen zijn ze zeer tevreden met de uiteindelijke oplossing van infrastructurele maatregelen gefinancierd door de gemeente en de regio. Van een afstand lijkt het herindelingstraject in Haren op zwabberbeleid, maar bij scherper kijken valt dat wel mee. Na de burgerraadpleging in maart 2014 met een uitslag van 75% tegen een fusie met Groningen heeft de nieuwe gemeenteraad gekozen voor een nieuw burgertraject. Daarvoor is gekozen voor een vernieuwende aanpak met de methodiek van de Large Scale Intervention. De uitkomst van dat traject laat zich het beste vertalen dat een grote meerderheid voor zelfstandigheid is, maar als dat niet kan, dan is een fusie met Tynaarlo een goed alternatief. Die optie hebben we verkend en die lijkt op korte termijn niet haalbaar. Een traject waarbij geluisterd is naar burgers en vooral het gesprek is aangegaan met burgers. Nu de optie Tynaarlo is afgevallen heeft het college opnieuw gekeken naar de 6 elementen die in januari 2015 leidend waren. Het dreigement uit ‘de wandelgangen’ van het niet meer ophalen van het huisvuil is niet erg overtuigend. Daar ligt een hele simpele leveranciers-klant relatie onder. Groningen doet dat met plezier en wordt er prima voor betaald. En er zijn veel andere partijen die het zo over willen nemen. Dan de brandweerkazerne. Er is lang gezocht naar een geschikte plek toen de gemeente nog helemaal alleen stond voor de financiering. Toen bleek dat de Veiligheidsregio de kazerne zou gaan overnemen ontstond er een andere situatie. De gemeenteraad was niet direct enthousiast over de voorkeursvariant van het college. Voor de uiteindelijke keuze heeft de raad tijd genomen. Zo raar is dat niet. Het is een besluit met grote consequenties.
Wat heeft de gemeente gedaan?
Vertegenwoordigers van de gemeente Groningen en de provincie Groningen zijn op bezoek geweest bij het college van Haren. Met de burgemeester van Groningen hebben we heel inhoudelijk gesproken over het belang van Haren voor de Stad en de positie van Haren in de Regio Groningen-Assen. Als je dan de geschiedenis terughaalt en de argumentatie opbouwt onder het standpunt dan hebben ze daar alle respect voor. Het is opmerkelijk dat Richold Brandsma geen aandacht besteed aan de argumentatie van het college van Haren en dat de brieven van Groningen en de Provincie daar ook aan voorbij gaan. Daarom hier nog maar even in vogelvlucht. In januari 2015 heeft de gemeente Haren 6 elementen gewogen: 1. De positie van de Provincie en de opschaling om ons heen. 2. De financiën en dan vooral de schuldpositie. 3. De nieuwe taken in het sociaal domein. 4. De kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie. 5. De Regio Groningen-Assen en 6. De ambities van Haren. Alles afwegende kwam het college en later de meerderheid van de gemeenteraad (12 voor en 6 tegen) tot de conclusie dat een fusie met Tynaarlo het beste alternatief was. Toen zijn de gesprekken gestart met Tynaarlo. Leken aanvankelijk heel kansrijk, maar voor Tynaarlo komt de vraag toch te vroeg. 10 maanden na het besluit van een fusie met Tynaarlo heeft het college opnieuw de 6 elementen beoordeeld. Daarin zijn een aantal punten veranderd.
De positie van de Provincie en de opschaling om ons heen
De provincie heeft een andere rol aangemeten. Geen dwang meer. Gemeenten moeten zelf weten met wie ze gaan samenwerken of fuseren. De provincie hecht nog wel steeds aan robuuste, bestuurskrachtige gemeenten. De herindeling in de provincie Groningen gaat door. Dat betekent dat er grotere gemeenten komen rondom Haren. De provincie Groningen zal teruggaan van 23 gemeenten naar 9 gemeenten in plaats van de 6 in het rapport van de commissie Jansen. Nog steeds een forse opschaling. Haren was ooit de grootste onder de kleine gemeenten en zal straks de kleinste gemeente zijn, althans wat betreft inwonersaantallen. Dat kan gevolgen hebben voor intergemeentelijke samenwerking, maar hoeft niet. Haren is altijd een actieve speler geweest in de Regio Groningen-Assen en wil dat blijven.
Financiën
Haren heeft een sluitende, realistische meerjarenbegroting opgesteld met het perspectief van de schuldpositie onder het ongewenste niveau in 2022. De grondexploitaties laten nog steeds positieve cijfers zien. Het sociaal domein zal uitgevoerd moeten worden met de binnenkomende Rijksgelden.
Sociaal Domein
Met 10 maanden ervaring in het nieuwe sociale domein is er veel veranderd. De gemeente Haren heeft voor de jaren 2016 en 2017 afspraken gemaakt voor de uitvoering van de jeugdwet met alle 23 Groninger gemeenten. De Wmo heeft Haren succesvol zelfstandig aanbesteed. Met als resultaat 45 contractpartijen, waar cliënten uit kunnen kiezen. Het grote voordeel van de aanpak met raamovereenkomsten is dat wij kleine en grote partijen hebben gecontracteerd. Bij de aanbesteding met 23 gemeenten in de jeugdzorg zie je al het probleem dat kleine aanbieders afvallen, omdat ze niet aan de administratieve eisen kunnen voldoen. Voor de participatiewet kunnen wij als kleine gemeente precies doen wat de bedoeling is: op maat gesneden trajecten zoeken. Iemand zonder werk wordt als individu begeleid in Haren door een hoog gekwalificeerd team Werk. En wordt niet in een doelgroep gezet met een standaardoplossing. Het enige probleem waar wij mee geconfronteerd kunnen worden zijn kortingen van het Rijk. Maar uit het verleden blijkt als dat in Haren gaat knellen dat minstens 50% van de gemeenten in Nederland er dan last van hebben. Kans groot dat er dan iets anders gebeurd. Nog een voorbeeld uit het sociaal domein is de forse korting op de huishoudelijke hulp. Vanuit het ministerie van Sociale Zaken is er een pot geld beschikbaar gekomen voor plannen om te komen tot een collectieve voorziening voor huishoudelijke hulp ter voorkoming van ontslagen in de sector. De gemeente Haren heeft daar snel op gereageerd en is nu dus in staat een groot deel van het leed bij de huishoudelijke hulp te compenseren.
Kwetsbaarheid ambtelijke organisatie
Haren heeft kwalitatief een bovengemiddeld goede ambtelijke organisatie en geen probleem om goed personeel te krijgen. De gemeente Haren is aantrekkelijk als werkgever. Maar een relatief kleine organisatie met erg veel taken is kwetsbaar met éénpitters en tweepitters. Met de bezuinigingsopdracht (voorjaarsnota 2015) van de gemeenteraad erbij wordt dit niet gemakkelijker. Reden dat het college het managementteam de opdracht heeft gegeven om een organisatie ontwikkeltraject voor te bereiden. Is de organisatie zo om te vormen dat de kwetsbaarheid substantieel minder wordt? Welke onderdelen van de dienstverlening kunnen beter uitbesteed worden? Hoe kunnen we scherpere keuzes voorleggen aan de gemeenteraad? Kunnen we onze bedrijfsprocessen ‘leaner’ maken? Helpt het als we meer taken in zelfsturende teams gaan onderbrengen? Voor de zomer van 2016 zal het college met oplossingen komen richting gemeenteraad.
Regio Groningen-Assen
De regio speelde bij de keuze voor Tynaarlo een belangrijke rol. Haren en Tynaarlo hebben in de Regio Groningen-Assen een gezamenlijke rol ten aanzien van het behoud en de ontwikkeling van de ‘groene long’. De landschappelijke waarde van het gebied als onderdeel van recreatie & toerisme. De beide gemeenten zouden elkaar als zelfstandige gemeenten natuurlijk meer kunnen opzoeken. Dat gaat zeer waarschijnlijk gebeuren. Niet samen fuseren wil niet zeggen elkaar niet opzoeken voor versterking van de regio! We zoeken elkaar al op op het gebied van het basisonderwijs en de prestatieafspraken met de woningcorporatie.
Ambities van Haren
Haren heeft veel ambities. De uitrol van de woningbouw in Haren-Noord, het bedrijventerrein Nesciopark als uithangbord bij de entree van de gemeente, het Haderaplein met winkels en woningbouw, de metamorfose van het Stationsgebied, op zoek naar slimme oplossingen voor de groter wordende verkeersproblemen enz. Dit legt een flink beslag op de organisatie. Dan wordt het woekeren met tijd. Of we moeten voldoende middelen hebben voor externe ondersteuning. En wordt het op een gegeven moment teveel voor de organisatie, dan moeten we keuzes maken en faseren.
Een uitdaging met risico’s
De gemeente Haren is geen doorsnee dorp van nog geen 19.000 inwoners. Door ligging tegen de stad Groningen aan is het een verstedelijkt dorp. Met veel bevolkingskracht. Mensen die iets kunnen en willen doen voor de eigen gemeente. Een bevolking met een hoog opleidingsniveau en met een bovengemiddeld inkomen. Al jaren in de top van de lijstjes van de meest aantrekkelijk woongemeente van Nederland. Een typische onderwijsgemeente. Er is geen ander dorp in Nederland met zo’n onderwijsaanbod: 2 grote scholen voor voortgezet onderwijs, 8 basisscholen met een grote diversiteit aan onderwijsconcepten en 4 scholen voor speciaal onderwijs. De gemeente Haren zou een mooie aanvulling zijn op het aanbod aan leefmilieus van de stad Groningen, maar zal het unieke karakter van Haren beter verder ontwikkeld worden als zelfstandige gemeente of als onderdeel van Groningen. Ik denk het eerste. Al ben ik nog zo dol op de Stad. Laat Groningen niet vergeten dat Haren een actieve speler is in de Regio Groningen-Assen en graag bijdraagt aan de ontwikkeling van de regio. Een zelfstandig Haren is niet zonder risico’s. Als we het niet meer redden als zelfstandige gemeente dan zal de Stad ons zeker willen overnemen. Ook na de samenvoeging met Ten Boer. Maar laat Haren de komende tijd de kans krijgen om te bewijzen wat ze kan voor de eigen inwoners en kan bijdragen in de Regio Groningen-Assen. Dinsdag 8 december zal de gemeenteraad de eerste discussie voeren over de toekomst van Haren na het voorlopig niet doorgaan van de fusie tussen Haren en Tynaarlo. Op 14 december zal de gemeenteraad van Haren een besluit nemen. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen of de burgers van Haren nog een uitspraak mogen doen over de bestuurlijke toekomst van Haren.
Michiel Verbeek, 6 december 2015
