Via Johannes Visser van De Correspondent werd ik geattendeerd op het werk van Gert Biesta en zijn opvatting over het verschil tussen leren en iets onderwijzen. Binnenkort komt zijn boek Het prachtige risico van onderwijs uit. Ondertussen alvast een paar publicaties van hem gelezen.
--afbeelding verwijderd--
Die publicaties maken mij nieuwsgierig naar het boek. Ben al een paar prikkelende opvattingen van Gert Biesta tegengekomen. Goed onderwijs is niet effectief onderwijs, of doelmatig onderwijs, want daarbij gaat het om processen. Het is ook niet: excellent onderwijs, omdat het daar om competitie gaat. Het is ook niet leerstofgericht of kindgericht. Wanneer onderwijs leerstofgericht is, lopen we het risico voorbij te gaan aan de realiteit van het kind. De kindgerichte visie negeert het feit dat in het onderwijs en het onderwijzen altijd ergens over gaat. Maar, wat is dan wel goed onderwijs? Goed onderwijs is wereldgericht. Bij onderwijs en onderwijzen staat de existentie van het kind (een bestaan in en met de wereld) centraal. De wereld is alles wat ten opzichte van het kind of de student ‘anders’ is.
Drie domeinen
De zin en de richting van het onderwijs worden bepaald door drie domeinen:
- Kwalificatie. Het eigen maken van kennis en vaardigheden.
- Socialisatie. Voorbereiden op het leven als lid van een gemeenschap en kennismaken met tradities en praktijken (sociaal-politiek, cultureel, professioneel).
- Subjectivering. Vorming van de persoon (autonomie en verantwoordelijkheid)
Een docent zal balans moeten brengen in deze drie domeinen.
Leren kan overal, onderwijs ontvangen niet
Aan de opkomst van een aantal stromingen en concepten kun je zien hoe de leraar en het onderwijzen uit het onderwijs zijn verdwenen: het nieuwe leren, krachtige leeromgeving, samenwerkend leren, leergemeenschappen. Als het alleen om leren zou gaan, dan hebben we geen scholen nodig. Overal kun je leren. Maar volgens Biesta gaat het niet om leren, maar om iets leren, dat ze met een bepaald oogmerk leren en dat ze van iemand leren. Daarvoor hanteert Biesta drie onderwijspedagogische grondbegrippen: in de wereld komen, uniciteit en dialoog. Een docent heeft de verantwoordelijkheid voor het nieuwe en voor de wereldse kwaliteit van de wereld. Bij uniciteit gaat het om de relatie met anderen. Die moet opengehouden worden zodat het andere gehoord kan worden. Bij de dialoog gaat het om de school als oefenplaats voor een volwassen omgang met de ander en het andere. Docenten kunnen proberen leerlingen weerstand als iets positiefs te laten ervaren en gaan met hen mee aan de slag.
Michiel Verbeek, 31 januari 2015
