Een hoge staatsschuldhoeft niet tot grote problemen te leiden. Schuld is niet erg zolang de kostenvan de schuld gedragen kunnen worden. De combinatie hoge schuld en een forsbegrotingstekort is al veel gevaarlijker. Maar de combinatie hoge schuld,begrotingstekort en een hoge rente op de 10-jaars staatsobligaties is eengarantie voor problemen. Eerst de cijfers en dan de analyse en de conclusie.
De Europese Gemeenschapis de grootste economische macht in de wereld, dan de Verenigde Staten, dan Chinaen als vierde Japan. Japan is interessant. Een torenhoge schuld, een forsbegrotingstekort, maar geen financieringsproblemen, getuige de 1,08% rente opde 10-jaars staatsobligaties. De Verenigde Staten hebben een grotere schuld danalle landen in de Europese Gemeenschap samen, maar de problemen in Europalijken groter. Ook de Verenigde Staten is nog steeds in staat om de schulden tefinancieren. De rente op de 10-jaars staatsobligaties zit op 2,8% rente. Definanciële markten hebben het op Europa gemunt. Speculanten zien binnen deEuropese Gemeenschap veel aangeschoten wild, waaraan verdiend kan worden.Griekenland, Ierland en Portugal zitten tot over hun oren in de problemen. Hogestaatsschuld, hoog begrotingstekort en een hoge rente. Spanje en Italië hoeveneigenlijk nog helemaal niet in de problemen te komen als we alleen kijken naarde staatsschuld en het begrotingstekort. Maar bij deze landen komt het derde probleemerbij: oplopende rente op de 10-jaars staatsobligatie. Na Spanje en Italiëkunnen ook Frankrijk en België daarmee geconfronteerd worden.
Rente beheersen
Alleen een hogestaatsschuld hoeft nog geen probleem te zijn, mits die onder de 90% van het BBPblijft. De Amerikaanse economen Carmen Reinhardt en Kenneth Rogoff hebben in2010 de resultaten gepubliceerd van een zeer uitgebreid onderzoek in depublicatie: ‘Growth in a time of debt’. Tot 90% is er geen aanwijsbare invloedvan de staatsschuld op de economische groei. Een staatsschuld boven de 90% zalde economische groei nadelig beïnvloeden. Spanje zou dus nog niet in deproblemen hoeven te komen, ware niet dat de financiële markten onraad ruikenmet als gevolg oplopende rente op de 10-jaars staatsobligatie.
De hoge rente tegengaan
De Europese Gemeenschap,maar zeker de Eurozone, moet het probleem van de hoge rente op de 10-jaarsstaatsobligaties oplossen. Dat zullen landen met een hoge staatsschuld en eenhoog begrotingstekort niet lukken op korte termijn. De overheid moet bezuinigenom het begrotingstekort te beperken en daarmee de groei van de staatsschuldtegen te gaan. Maar doet de overheid dat te rigoureus dan is de kans groot datde beperkte economische groei om zeep geholpen wordt. Dan kan de zeer beperktegroei omslaan in een krimp. Dan loopt het begrotingstekort weer op door minderinkomsten. Verdere bezuinigingen zal de economie steeds verder het moeras induwen. Wat de kwetsbare economieën niet alleen kunnen, kunnen de Europeselanden wel met elkaar. De landen die nog ruim onder de 90% staatsschuld zitten,zouden hun staatsschuld nog iets kunnen laten oplopen door de investeringen testimuleren. De Europese Gemeenschap zou gezamenlijk de begrotingstekortenmoeten financieren via de ECB (Europese Centrale Bank). Dat is de enige manierom de hoge rentes in de tang te krijgen. Met 3% tot 3,5% zou de hele schuld vande Europese Gemeenschap gefinancierd moeten kunnen worden. Duitsland zou danmeer rente gaan betalen dan nu, maar daar staat tegenover dat veel Europeselanden dan niet in de problemen komen en daarmee worden belangrijkeafzetgebieden voor de Duitsers sterker.
Economische impulsen
Na de bankencrisis in2008 hebben de overheden ervoor gezorgd dat een catastrofe uitbleef door eenruimhartig steunpakket. Nu de economische groei is gestokt ontstaat er een teruglopendconsumentenvertrouwen en bedrijven zullen bij twijfel wachten met groteinvesteringen. De overheden kunnen geen vanwege hun grote begrotingstekorten enstaatsschulden geen impulsen geven aan de economie. Er is geen partij die krachtighet voortouw kan nemen om uit de malaise te komen.
Management bij speech
Europa heeft nog tweewapens. Een is de genoemde gezamenlijke financiering van schulden, gepaardgaand met harde afspraken over begrotingsbeleid en twee is ‘management bijspeech’. Europa heeft een goed verhaal nodig! Europa heeft een leider of groepleiders nodig die de kracht van Europa gaan vertellen. Die een overtuigendperspectief kunnen neerzetten voor Europa als sterk economisch blok.
Slot
Een Amerikaanse econoomvroeg zich hardop af: ‘Hoezo een double dip?, we zitten nog in de eerste dip!’.De bankencrisis van 2008 sloeg om in de recessie in de reële economie. In 2010leek de economie aardig hersteld te zijn en ook de beurzen lieten weerstijgende koersen zien. En toch sloeg het weer om. De landencrisis in Europa enpolitiek getouwtrek in de Verenigde Staten zette de lijn naar beneden weer in. Decrisis van 2008 was volgens velen de schuld van de banken. Dat is een grotemisvatting. De crisis van 2008 is ontstaan door grote fouten van de Amerikaanseoverheid. Zie http://www.michielverbeek.nl/Item.aspx?id=1005.De schuldencrisis in Europa en de Verenigde Staten wordt graag in de schoenengeschoven van de speculanten op de financiele markten. Ook dat is een misvatting.Ook nu weer ligt de grootste schuld bij de overheid. De Europese landen kiezenvoor kleine stapjes als reactie op bewegingen op de financiele markten en deaandelenbeurzen. Die kleine stapjes zijn niet genoeg om een diepe recessietegen te houden. En in de Verenigde Staten is het getouwtrek tussen deRepublikeinen en de Democraten de oorzaak van het uitblijven van een adequaat pakketvan maatregelen. De overheden in Europa hebben de instrumenten in handen om eendiepe recessie af te wenden. Komt er een krachtig Europees beleid dan zal despeculatie gericht op individuele Europese landen voorbij zijn. Dan zullenbedrijven weer meer durven te investeren. Met een bescheiden economische groei zaldan de gang naar boven weer worden ingezet. Gebeurd dat niet, dan is een dieperecessie onafwendbaar!
Michiel Verbeek, 27augustus 2011
