De roep om schulden van Griekenland kwijt te schulden wordt steeds luider, maar of de Europese Gemeenschap daar blij van moet worden is zeer de vraag.
Menno Snel van het IMF (Nederlander in het bestuur van het IMF) heeft de optie opengehouden. Ewald Engelen, de bekende financieel geograaf die regelmatig optreed in televisie talkshows, ziet geen andere mogelijkheid. Coen Teulings, directeur van het CPB, noemde het in Buitenhof van zondag 25 november 2012 en herhaalde zijn opvatting in de NRC van 1 december 2012. De Italiaanse econoom Francesco Giavazzi laat in HP/De Tijd van november optekenen dat het gaat gebeuren na de Duitse verkiezingen van september 2013. Giavazzi is bevriend met Mario Draghi van de ECB en kan als een insider worden beschouwd. Sweder van Wijnbergen stelt de aanpak van Mexico en andere Latijns-Amerikaanse landen uit de jaren tachtig als voorbeeld. ‘De huidige schuld blokkeert het herstel en daarom moet de schuld voor een groot deel worden kwijtgescholden’, aldus van Wijnbergen. ABN Amro directeur, Gerrit Zalm in Buitenhof van zondag 2 december denkt ook dat kwijtschelding onvermijdelijk is, maar vindt dat het nu niet moet gebeuren vanwege het besmettingsgevaar voor andere Eurozonelanden als Spanje, Portugal en Ierland.
De cijfers van Griekenland
Griekenland heeft een BBP (Bruto Binnenlands Product) van 230 miljard euro.
Griekenland heeft een staatsschuld van 392 miljard euro.
De staatsschuld in procenten van het BBP is derhalve: 170,6%. Uit het grote internationale onderzoek van de economen Reinhart en Rogoff weten we dat een bij een staatsschuld van 80% a 90% van het BBP de staatsschuld een negatief effect heeft op de economische groei. Het is goed om te weten dat het percentage voor Nederland 63% is en voor de Verenigde Staten meer dan 93%.
Griekenland heeft een begrotingstekort van bijna 22 miljard euro. Dat is 9,4% van het BBP. Volgens de afspraken binnen de Europese Gemeenschap mag dat niet meer zijn dan 3%.
Griekenland heeft inmiddels twee grote leningen ontvangen. Een van 110 miljard euro en een van 130 miljard euro. In ruil voor die leningen moet Griekenland een heel stevig hervormingsprogramma uitvoeren onder leiding van de Trojka van ECB, Europese Commissie en het IMF. Een onderdeel daarvan is bijvoorbeeld een ombuiging van de overheidsbegroting. Tussen 2011 en 2015 moet er 14 miljard worden bezuinigd (bijvoorbeeld minder ambtenaren) en 14 miljard aan extra belastinginkomsten (vooral de rijkere Grieken betalen nu bijna niets en de inning van belastingen laat zeer te wensen over) worden gerealiseerd. Misschien zouden de Grieken nog iets harder moeten bezuinigen op de defensiekosten. Ook al zal Duitsland als belangrijke leverancier van materiaal dat niet zo leuk vinden!
Eerst de kraan dicht dan staatsschuld aanpakken
Als het begrotingstekort niet wordt teruggedrongen wordt, dan zal de staatsschuld steeds verder oplopen. Dus eerst de kraan dicht van het begrotingstekort. De kosten van de financiering van de staatsschuld drukken fors op de begroting. Stel de Grieken betalen 4% rente over de leningen voor de financiering van de staatsschuld dan kost dat jaarlijks 15,7 miljard euro (4% van 392 miljard). Afgezet tegen het begrotingstekort van 21 miljard, dan zie je direct dat de rentelasten de boosdoener is. Daarom is het volstrekt terecht dat de Europese leiders de afspraak hebben gemaakt dat Griekenland geholpen wordt met lagere rentepercentages voor leningen en een langere periode voor de terugbetaling. Stel dat de Grieken 1% moeten betalen, dan gaat de kostenpost van 15,7 miljard terug naar 3,9 miljard euro (1% van 392 miljard). Dat geeft lucht in de begroting.
Wel of niet kwijtschelding?
De pleitbezorgers van kwijtschelding denken de situatie van Griekenland te kunnen isoleren. Francesco Giavazzi beweert dat er een ‘hek om landen als Spanje en Portugal gezet moet worden’. ‘Dat zou kunnen door de Spaanse banken te herkapitaliseren’. Waarom zouden de regeringen in Spanje, Portugal, Ierland, Cyprus en Italië niet ook vragen om kwijtschelding van schulden om hun eigen overheidsbegrotingen te verlichten? De effecten op andere landen wordt ernstig onderschat. En wat blijft er over van het gezag van de Trojka als die een saneringsprogramma moeten uitvoeren in een ander Europees land? Daarom steun ik minister Dijsselbloem. Laat de schulden in stand, maar zorg ervoor dat de last van de schulden draagbaar zijn. En dat is precies wat er nu gebeurt. Het is de solidariteit binnen de Eurozonelanden om de financiering van schulden zonder winstoogmerk te realiseren. Via de ECB kan goedkoop geld worden geleend en laat dat zonder winsten doorgegeven worden aan de landen die het nodig hebben. En sterker nog het hoeft ook geen probleem te zijn als de ECB geld bijdrukt. Het is voor velen vloeken in de kerk, maar het hoeft helemaal geen inflatiegevaar met zich mee te brengen als het direct tot hogere productie leidt.
Een muntunie kan best zonder een politieke unie
Coen Teulings begint zijn artikel in de NRC als volgt: ‘Vooralsnog voelt de invoering van een Europese munt als een mislukte gok. Van het begin af aan was het duidelijk dat het ontwerp van de muntunie incompleet was. Een muntunie zonder een politieke- en fiscale unie is een weeskind’. Deze redenering van Teulings wordt door velen gedeeld, maar de redenering is volstrekt onjuist en wordt niet door de geschiedenis gestaafd. De Europese Staten zijn niet zoals de Staten in de Verenigde Staten van Amerika. De Natiestaten in Europa hebben hele verschillende talen en culturen. En hebben een lange geschiedenis. Europa moest nu juist in een nieuw samenwerkingsconstruct laten zien dat het duurzame vrede en economische voorspoed kan realiseren in verscheidenheid. Het is ook vreemd om de huidige crisis in Europa te wijten aan te weinig politieke integratie. De huidige crisis is veroorzaakt door een te groot opgeblazen economische bubble die geknapt is met als gevolg dat de omvang van de wereldeconomie enkele duizenden miljarden kleiner is geworden. Dat had even makkelijk in een situatie met een politieke unie in Europa kunnen gebeuren. De keuze van de muntunie was toen verstandig en is dat nog steeds. Het gaf een enorme versnelling in de economische ontwikkeling van het gebied tegen de achtergrond van een globale wereldeconomie met grote economische blokken. De Europese Gemeenschap is het grootste economische blok in de wereld en kan daardoor een belangrijke rol spelen in de wereldeconomie. En die rol is het verdedigen waard. Zouden alle Europese landen alleen in de grote wereldeconomie gaan spelen, dan wordt het lastig tegen economische blokken in de rest van de wereld. Zelfs Duitsland wordt dan opeens een kleine speler in de wereldeconomie. Om die reden is Duitsland ook zo’n grote voorvechter van een sterk Europa. Uiteraard naar Duits model! De Europese landen zijn veel te verschillend om één geheel te worden. Op basis van de Natiestaten moet de samenwerking worden vormgegeven. Soms met z’n allen, soms met een aantal landen.
Gezamenlijke schuldfinanciering
Wat wel slim is om met elkaar te doen is de financiering van alle staatsschulden. Doe dat via de ECB. Op die manier zullen de speculanten in de financiele wereld geen vrij spel meer hebben en steeds op zoek gaan naar de zwakste in de roedel. De roedel is dan één sterk blok op de financiële markten.
Michiel Verbeek, 2 december 2012
