Op vrijdag 1 juni presenteerde Ruud Vreeman zijn rapport over de campagne voor de verkiezingen van de Tweede kamer op 22 november 2007. Het rapport kreeg een prachtige titel mee: De scherven opgeveegd. Diezelfde vrijdag lag het pamflet van Joost Zwagerman onder de titel De schaamte voor links in de winkel en een paar dagen eerder (woensdag 30 mei) heeft oudcampagneleider, Joacques Monash, de aanzet gegeven voor een nieuwe beweging binnen de PvdA. Zijn manifest Zeven nieuwe veren moet leden van de PvdA inspireren om een nieuwe sociaal-democratische koers uit te stippelen. Het vierde document over de verkiezingsnederlaag van de PvdA en de discussie over ‘hoe nu verder’ is al enige maanden oud: De verloren slag , het boek van Frans Becker en René Cuperus. Daar heb ik aandacht aan besteed in weekbericht 15 op deze site.
De scherven opgeveegd
Het rapport haalde niet de voorpagina van de zaterdageditie van de Volkskrant. De BNN grote donorshow kreeg die eer. Op pagina drie beginnen de artikelen. Eén van de artikelen heeft als openingstekst: Het rapport over de mislukte campagne leest hoe dan ook als een aanval op Bos’ wijze van politiek opereren. Ik vind dat niet. Ik vind het een redelijk uitgelanceerd rapport met een constructieve toon. Wat ik zeer terecht vind is dat er hardop getwijfeld wordt of de verkiezingen gewonnen zouden zijn als de PvdA geen fouten zou hebben gemaakt. In paragraaf 2,8 worden een aantal ‘omgevingsfactoren’ genoemd waar een betere campagne nauwelijks effect op zou hebben gehad. Dit is de door Edith Hooge gewraakte paragraaf. Zij is een dag voor het verschijnen van het rapport uit de commissie gestapt. De commissie heeft er goed aangedaan deze paragraaf toe te voegen na het gesprek met Wouter Bos. Sterker nog de paragraaf had nog wel wat uitgebreider mogen zijn. Bijvoorbeeld de aantrekkingskracht van een groot deel van het electoraat die bij de winnaars willen horen. Om die reden kan een groot deel van het electoraat probleemloos overstappen van links naar rechts en andersom. Jan Marijnissen was deze keer de uitvalbasis voor kiezers die bij de winnaars wil horen. Marijnissen was in de campagne van 2002 en 2003 niet anders dan in 2006. Het is dus niet de verdienste van Jan Marijnissen zelf dat de SP zo enorm is gegroeid. Sinds 1994 hebben we te maken met dit fenomeen in de combinatie met een afrekencultuur. Dat heeft de PvdA in 2002 meegemaakt. Waar ook onvoldoende aandacht voor is in het rapport is de relatie tussen economische groei en de minister-president bonus. Het verlies van de verkiezingen ligt niet alleen aan de partij zelf!
De fouten
De logistieke fouten tijdens de campagne kan ik niet beoordelen. Die geloof ik graag. Een aantal andere fouten in de campagne kan ik goed meevoelen: de Armeense kwestie (onzorgvuldig schrappen van een kandidaat kamerlid en het standpunt over de Turkse genocide), de AOW kwestie (ongelukkige uitleg over het plan om ouderen mee te laten betalen aan de financiering van de AOW), het gebrek aan antwoord op de aanvallen van vooral het CDA, geen overtuigende rode draad in de boodschap en de afwezigheid van de uitstraling van de nieuwe premier. De PvdA heeft na het electorale succes tijdens de gemeenteraadsverkiezingen gedacht die lijn gewoon te moeten voortzetten, zonder zich te realiseren dat bij de laatste verkiezingen opeens de inzet anders was. Bij de verkiezingen van 22 november was de inzet het premierschap. De zeepkist, de spijkerbroek en de afwezigheid van de stropdas hebben niet bijgedragen tot de uitstraling van een premier. Never change a winning team is niet altijd verstandig!
De flanken van de PvdA
In de door Edith Hooge zo gewraakte paragraaf 2,8 wordt aandacht gevraagd voor het fenomeen dat de drie grote middenpartijen alle drie verloren hebben op de flanken en voor het fenomeen dat alle voorstanders (CDA, PvdA, VVD, D66 en Groen Links) van de nieuwe Europese Grondwet verloren hebben en alle tegenstanders (SP, Christen Unie en de Groep Wilders) gewonnen. Het CDA verliest een deel van de potentiële aanhang aan de Christen Unie, de VVD aan de groep Wilders en de PvdA aan de SP. De PvdA heeft voor het eerst stevige concurrentie op de sociale flank. Een deel van de traditionele aanhang van de PvdA met lage inkomens en vaak moeilijke levensomstandigheden stemden in 2002 op Fortuyn en waren in 2006 nog steeds op drift en vonden de SP als tijdelijke uitvalsbasis. Al jaren heeft de PvdA concurrentie op de sociaal liberale flank van D66 en op de milieuflank van Groen Links. Deze trends waren niet te voorkomen met de afwezigheid van een aantal evidente fouten in de campagne. Hoogstens een kleine vermindering van het verlies!
De kracht van Wouter Bos
Wouter Bos heeft de PvdA uit het dal getrokken na de vernederende verkiezingsnederlaag van 2002. Hij is een begenadigde spreker en debater. Voor degenen die de moeite nemen om hele debatten te volgen van Wouter Bos worden getroffen door zijn snelle denken en reageren. En zijn vermogen om een samenhangend diepgaand verhaal neer te zetten. Hij is niet de man van populaire standpunten alleen om een effect te bewerkstelligen. En hij heeft een oprechte belangstelling voor ‘echte mensen’. Voor dagelijkse problemen en concrete oplossingen. Hij is niet het leiderstype waar mensen met groot ontzag achteraan lopen, maar wel een leider die anderen kan laten excelleren. De PvdA is gericht op het verbeteren van situaties van mensen. Het gaat dus om resultaten en niet alleen om aanhang. De PvdA zal als grote partij met een permanente vernieuwingsdrang altijd onderdak moeten bieden aan verschillende stromingen. Dat maakt de PvdA nu juist zo interessant. Er zullen dus altijd zowel binnen de partij als daarbuiten kloven overbrugd moeten worden. Welnu het leiderschap van Bos is daar uiterst geschikt voor. Als Wouter Bos een uitstekende minister van financiën blijkt te zijn zou hij weleens in de voetsporen van Wim Kok kunnen treden en minister president kunnen worden. Een mooi perspectief voor 2011. De PvdA mag de handen dichtknijpen met iemand als Wouter Bos!
De ministersploeg
De huidige ministersploeg moet de ruimte krijgen van de eigen achterban om resultaten te boeken die op de vier kernthema’s van de PvdA volgens de commissie Vreeman: sterk, sociaal, groen en internationaal. Ik ben erg blij dat ‘groen’ een prominente plaats heeft gekregen binnen de PvdA. Dat is trouwens nog maar van recente datum! Bij ‘sterk’ gaat het om economie, arbeid en ondernemerschap.__ Minister Wouter Bos en de staatssecretarissen Frank van Heemskerk en Achmed Aboutaleb moeten op dit terrein een leidende rol innemen. Bij ‘sociaal’ gaat het bijvoorbeeld om de verzorgingstaat en de grote steden. Hier krijgt Aboutaleb steun van minister Vogelaar. Bij ‘groen’ gaat het om duurzaamheid. De energieke en uiterst deskundige Jacquelien Cramer zal ongetwijfeld haar stempel drukken op dit terrein. En op het thema ‘internationaal’ verwacht ik veel van Bert Koenders. Net als bij Cramer valt zijn energie en deskundigheid op!
De Tweede Kamerfractie en de partij
De vier thema’s waar de ministersploeg mee aan de slag gaat is natuurlijk ook het werkterrein van de Tweede Kamerfractie en de partij. De ministersploeg gaat uitwerking geven aan de afspraken uit het coalitieakkoord. De fractie moet de volksvertegenwoordigende rol op de vier thema’s oppakken. Nagaan hoe de plannen van het kabinet uitpakken in de praktijk en met deskundigen filosoferen over nieuwe inzichten. En laten we binnen de partij de dialoog en de verantwoording goed organiseren. De dialoog en de informatievoorziening over de plannen van het kabinet, de uitwerking van plannen in concrete situaties, nieuwe inzichten en mogelijke verbeteringen. En de vertegenwoordigers in het kabinet, in de Kamer, maar ook in Provincies en gemeenten dwingen werk te maken van verantwoording.
De 10 opdrachten van de commissie Vreeman
De 10 opdrachten van de commissie Vreeman zijn door interim partijvoorzitter, Ruud Koole, met graagte overgenomen. De meeste zijn niet veel anders dan voor de hand liggend verstandig bestuur. Kunnen dus eenvoudig worden overgenomen. Lastig in de partij kan het worden met het afschaffen de lijstsamenstelling. Om en om man en vrouw is een veel te rigide systeem. En zo is het! De aanbeveling van een permanente campagne wordt overal in de politiek vlak na een verkiezing bepleit. In de praktijk blijkt dat altijd weer lastig te zijn. De enige partij die dat goed doet is de SP. Dat komt omdat de SP de ombudsfunctie sterk ontwikkeld heeft. De commissie pleit voor een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden. Wat daarbij onvoldoende onderstreept wordt is dat er pas vertrouwen gegeven wordt als vertegenwoordigers goede verantwoording afleggen. Daarom mijn pleidooi voor dialoog en verantwoording! Het is interessant om te constateren dat de 10 opdrachten van de commissie niet logisch voortvloeien uit de analyse van de verloren verkiezingen. Ze kunnen ook prima voorgesteld worden na een goede campagne.
De nieuwe veren van Jacques Monasch
De oud-capagneleider van de PvdA, Jacques Monasch, probeert met zijn manifest zeven nieuwe veren partijleden te inspireren om te komen tot een nieuwe sociaal democratische koers. Op zich een goede zaak dat partijleden in beweging komen. Echter het pamflet van Monasch inspireert mij niet. Wellicht nog niet. Er komt nog meer. Monasch wil de nieuwe koers realiseren door om te beginnen een aantal leden de deur te wijzen. Aan sociaal liberalen moet de PvdA geen huis meer bieden. Dat is niet leuk voor mensen als ik die juist de combinatie van individuele ontplooiing en sociale rechtvaardigheid als leidraad zien bij politiek handelen. Monasch is in z’n voorwoord onnodig badinerend jegens Wouter Bos, Jacques Tichelaar en Jacquelien Cramer. Ondanks het slechte begin toch maar doorlezen. Monasch verzet zich tegen drie grote veranderingsprocessen van de laatste tijd: privatisering, de grootschaligheid en globalisering. Het heeft geen zin om je tegen dit soort ontwikkelingen te verzetten. De PvdA moet op zoek naar wegen om slim om te gaan met deze ontwikkelingen. En dat gaat zeker gebeuren. Monasch pleit voor bekende zaken als eerste klas collectieve voorzieningen, inkomenssolidariteit, arbeidsparticipatie, de combinatie van nationale identiteit en internationale oriëntatie en aandacht voor problemen van burgers. Warempel geen punten waar Jacques Monasch het alleenrecht op heeft. Tussen zijn algemeenheden zitten drie concrete voorstellen: geen dubbele nationaliteiten, afschaffen van de hypotheekrente aftrek en het beperken van de kinderbijslag tot 2-3 kinderen. Het pleidooi voor het afschaffen van de dubbele nationaliteit is gelukkig voor de meeste PvdA’ers een afgesloten discussie. De loyaliteit aan Nederland wordt niet bepaald door het aantal nationaliteiten. Daar komt bij dat er soms hele praktisch redenen zijn om een tweede nationaliteit aan te houden. Wereldburgers zien meerdere nationaliteiten eerder als positief dan negatief. De hypotheekrenteaftrek is een punt dat al jaren geleden op de politieke agenda is gezet door Wouter Bos. Er is erg veel steun voor dit pleidooi, maar het moet zeer zorgvuldig worden ingevoerd. Dat gaat dit kabinet nog niet lukken, maar vroeg of laat gaat het gebeuren. Ik had gehoopt op een staatscommissie die de hypotheekrenteaftrek in combinatie met het functioneren van de woningmarkt zou gaan bestuderen. Een mooie uitdaging voor een commissie van deskundigen uit de PvdA om voor de volgende kabinetsperiode een uitgebalanceerd voorstel te maken.
Joost Zwagerman
Van het boekje van Joost Zwagerman word ik ook al niet zo vrolijk. Net als Monasch zet Zwagerman zich af tegen dingen van de PvdA waar de partij allang zelf mee afgerekend heeft en zit Zwagerman ook nog een beetje in de fase van de Fortuyn verering. In het pamflet zet Zwagerman zich fel af tegen ‘het nieuwe leren’, alsof de PvdA dat omarmd heeft. Het is zo’n voorbeeld dat in de politiek zo vaak gebeurd: zelf een beeld creëren en je vervolgens daar tegen afzetten! Tegen al diegenen die praten over ‘de leegte op links’ vraag ik om eens de moeite te doen om de toespraken van Wouter Bos van de afgelopen twee jaar te lezen. Het valt wel een beetje mee! De aanpak van Monasch en Zwagerman leidt niet tot inspirerende nieuwe dialoog, inzichten of plannen.
Nieuwe kansen
De bestudering van alle documenten vond ik de moeite waard. Van fouten kunnen we leren! Wouter Bos heeft dat zeker gedaan. Dat bleek uit zijn afgewogen reactie op het rapport. De PvdA moet zich niet blindstaren op het electorale succes van de SP en al zeker niet proberen de SP na te doen. De PvdA is een bestuurderspartij. Niet in de betekenis van het vereren van het pluche, maar juist door aan de knoppen te willen zitten om de samenleving te beïnvloeden. En de samenleving is op veel plekken en voor veel mensen maakbaar! Van het PvdA smaldeel in het kabinet mogen we veel verwachten. Geef ze de ruimte en laat de partij de resultaten kritisch volgen en beoordelen. Daarnaast moeten partijleden de dialoog aangaan met elkaar, maar ook met deskundigen op de thema’s: een duurzame kenniseconomie, een verzorgingsstaat als beschavingsideaal en Nederland in de wereld. Al ben ik niet zo enthousiast over de inhoudelijke bijdragen van Monasch en Zwagerman, ik waardeer wel hun initiatief om de dialoog binnen de PvdA te beïnvloeden. Dat ga ik binnenkort ook proberen te doen.
