De gemeente Haren heeft de financiën op orde. Er zitten zeker een aantal zware bezuinigingen in het pakket, maar het geheel van lastenverzwaringen en bezuinigingen is evenwichtig en draagbaar!
In het kader van de besprekingen over herindeling zijn er tenminste drie rapporten uitgebreid ingaan op de financiële situatie van Haren: eerste rapport van B&A, Deloitte en COELO. De belangrijkste conclusies zijn: de financiële situatie is kwetsbaar, er is te weinig opvang voor tegenvallers, de situatie is niet uitzonderlijk en de gemeente heeft voor 2014 teveel uitgegeven ten opzichte van de inkomsten. De oplossing in de drie rapporten is eenduidig: verbeter de positie van de algemene reserve om meer flexibiliteit in de financiële huishouding te krijgen. Zorg dat je ieder jaar geld overhoudt om in de spaarpot te doen en stop incidentele meevallers rechtstreeks in de spaarpot. Tot hoe ver moet dat doorgaan? Als de gemeente Haren in 2020 een solvabiliteitsratio heeft van meer dan 20% dan kan weer volstaan worden met een sluitende begroting. Nu is die solvabiliteitsratio 13,1% (zie pagina 18 van de Begroting 2017). Met de plannen die het college aan de gemeenteraad aanbiedt stijgt de solvabiliteitsratio in 2020 naar 26%. Dat is een hele solide situatie.
Wat zijn de offers voor de lokale lasten?
Mevrouw Bredero en haar zoon Daan hebben een koophuis van €250.000 en hebben jaarlijks 200 kilogram afval. In 2016 betalen zij: €750,30 aan lokale belastingen (OZB, rioolrecht en afvalstoffenheffing). In 2017 wordt dat: €794,97 waarbij ik rekening hou met een waardestijging van het huis naar €260.000. Dat is een stijging van €44,67, of te wel 5,95%. In Groningen zouden mevrouw Bredero en Daan €868,70 moeten betalen.
De heer en mevrouw Vriezema wonen met dochter Nathalie en zoon Tom in een koopwoning van €300.000 en hebben jaarlijks 500 kg. afval. In 2016 betaalden zij aan lokale belastingen: €885,70. In 2017 wordt dat: €945,69. Ik ben ervan uitgegaan dat de woning in waarde stijgt naar €320.000. De stijging van de jaarlijkse lokale belastingen is €59,99. Dat is 6,77%
In onderstaand overzicht staan de tarieven en de berekeningen:
--afbeelding verwijderd--
Wat zijn de offers in het sociaal domein?
De gemeente Haren heeft de nieuwe Participatiewet (PW) met o.a. de bijstand, de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) en de Jeugdhulp (JH) goed op orde. Voor het gewenste beleid zijn er voldoende middelen. Voor het sociaal domein is in 2017 bijna 13 miljoen euro beschikbaar. De totale omzet van de gemeente is ca. 55 miljoen. Het sociaal domein beslaat bijna 24% van de hele omzet. De gemeenteraad van Haren heeft vanaf de start van de nieuwe taken in 2015 afgesproken dat alle gelden van het Rijk die met het sociaal domein te maken hebben, gereserveerd blijven voor het sociaal domein. Daar was ik als portefeuillehouder heel blij om. We wisten bij de start van de nieuwe taken niet precies wat er allemaal op ons afkwam. Dat weten we nu wel. Voor de JH werken we samen met de overige 22 Groninger gemeenten. Die samenwerking bevalt heel goed en zal zeer waarschijnlijk worden voortgezet tot 2020. Ruim 90% van alle rijksmiddelen voor jeugdhulp gaan in de regionale pot en samen wordt er beleid gemaakt en de inkoop geregeld. Dat blijft het geval. Voor de bijstand krijgt Haren via zogenaamde objectieve criteria geld voor de financiering van onze uitgaven voor bijstand. Die middelen zijn meer dan we nu denken nodig te hebben voor bijstandsuitkeringen. Toch blijft dat volle bedrag beschikbaar. De overige extra middelen die we van het Rijk krijgen in 2017 zijn meegenomen in de bezuinigingsronde. Dit betekent dat we niet gaan bezuinigen op het sociaal domein, maar dat we de extra middelen niet direct gaan uitgeven. Naast de begrote budgetten is er nog een bestemmingsreserve beschikbaar voor het sociaal domein van €700.000.
Torion
Er is nog wel een onderdeel waar een bezuiniging voor staat ingeboekt en dat is welzijnsstichting Torion. Een eerdere bezuiniging van €100.000 is voor het grootste deel doorgevoerd. Daar komt voor 2018 nog een bezuiniging bij. Komend jaar zullen we langs de inhoud moeten gaan bepalen wat we minder gaan inkopen bij Torion. De stichting zelf heeft de kosten inmiddels fors verlaagd door de overhead te verlagen.
De kaasschaaf helpt ook mee
Een deel van de bezuinigingen wordt gehaald door op vrijwel alle budgetten een korting door te voeren. Iedereen in het gemeentehuis zal moeten bijdragen om scherp aan de wind te zeilen.
Onderwijs****
De overheid heeft een steeds kleinere rol bij de reguliere financiering van onderwijs. Vorig jaar zijn we gestart met het bewegingsonderwijs af te bouwen. Niet omdat we bewegingsonderwijs niet belangrijk vinden, maar omdat de organisatie ervan anders moet. Bewegingsonderwijs moet onderdeel zijn van het hele aanbod op school, samengesteld vanuit de school. De bewegingsdocent moet een belangrijk onderdeel zijn van een schoolteam en niet een passant voor een paar uurtjes gym. Er komen ook gelden naar scholen toe, die ze zelf kunnen inzetten voor bewegingsonderwijs. De belangrijkste rol van de lokale overheid is op het gebied van huisvesting. Alle andere kleine onderdelen bouwen we af.
Dure huur anders regelen
Een aantal organisaties maken gebruik van dure voorzieningen van de gemeente. Dat wordt afgebouwd. De organisaties moeten op zoek naar goedkopere alternatieven. De leegkomende ruimten moeten met externe gelden worden gevuld.
’t Clockhuys
Het is de al een langgekoesterde wens van de gemeenteraad om de activiteiten in ’t Clockhuys anders te organiseren. Deels verzelfstandigen, deels te privatiseren. In 2017 zullen de plannen besproken worden in de gemeenteraad. De hele operatie moet financieel voordeel gaan opleveren. Maar het proces zal zorgvuldig gaan en geleidelijk.
Het Dorpsfonds
De gemeenteraad heeft een aantal jaren geleden het ondernemersfonds gestart €30.000. Dat was een tijdelijke bijdrage. Daarna is het Dorpsfonds gestart met een veel groter bedrag opgebracht vanuit extra OZB gelden voor niet-woningen. Het Dorpsfonds blijft intact, maar het eerste bedrag dat als tijdelijk was bedoeld wordt bezuinigd. Iedereen moet bijdragen! De OZB voor eigenaren van woningen zijn behoorlijk verhoogd, maar voor niet-woningen bewust beperkt gehouden. Om op die manier is geprobeerd een evenwichtig pakket samen te stellen.
Het grootste pijnpunt: het zwembad
De subsidie van het zwembad op de lijst van bezuinigingen is de meest bittere pil van het hele pakket. Hier zal veel protest opleveren. De gemeenteraad zal er ongetwijfeld een stevige discussie over voeren. Het is natuurlijk nog geen voldongen feit. Er kunnen andere bezuinigingen worden gevonden of misschien toch nog iets meer OZB-verhoging. De jaarlijkse subsidie van €138.000 voor Scharlakenhof kan met drie procentpunten OZB in stand blijven. Een procentpunt OZB is ongeveer €50.000 per jaar.
De prijs van herindeling
De prijs van herindeling hebben we nog niet in beeld en krijgen we niet helemaal in beeld. We weten wel dat de lokale belastingen in Groningen nog steeds veel hoger liggen dan in Haren. We weten dat Groningen gemeentelijke voorzieningen zo efficiënt mogelijk wil gebruiken. Dus sportvoorzieningen kunnen tegelijkertijd door zaterdag en zondagverenigingen gebruikt worden. Wat gaat er gebeuren als de economische ontwikkeling van Groningen schreeuwt om meer woningen, verkeersinfrastructuur en bedrijven aan de zuidkant van de stad?
Evenwichtig pakket
Als we in de gemeente Haren de rapporten over de financiën van Haren serieus willen nemen, moeten we de spaarpot van de algemene reserve vullen. Dat kan door incidentele meevallers (bijvoorbeeld de verkoop van een pand of winsten uit DHE), maar moet ook door een aantal jaren exploitatieoverschotten realiseren. Iedereen moet goed beseffen dat we geen lastenverhogingen en bezuinigingen doorvoeren om onze begroting sluitend te krijgen, maar om meer geld achter de hand te hebben. Dat betekent dus als er nood aan de man is, dan is de algemene reserve beschikbaar om te gebruiken. En als we binnen 3 of 4 jaar de financiële huishouding weer duurzaam op orde hebben, dan is een sluitende begroting weer meer dan genoeg. Want het is geen doel op zichzelf om een grotere algemene reserve te hebben, maar een noodzaak om tegenvallers op te kunnen vallen.
Michiel Verbeek, 28 oktober 2016
