De Europese Unie (EU) heeft de Nobelprijs voor de vrede gekregen. Die waardering voor 60 jaar vrede en samenwerking kan het laatste zetje geven aan het redden van de Euro en Griekenland.
Oneigenlijke keuze
De EU wordt de laatste tijd onterecht voor een oneigenlijke keuze gesteld. De keuze tussen een Europese Federatie of de ontmanteling van het Eurogebied. Dit is niet de keuze en moet ook niet de keuze worden! In veel commentaren hoor je dat de Euro een mislukt project is. Je reinste flauwekul. De Euro is terecht ingevoerd. Een muntunie kan ook prima zonder een federatief Europa en de economische crisis kan prima opgelost worden vanuit samenwerkende zelfstandige natiestaten.
De Euro
De Euro is in 1992 in het Verdrag van Maastricht ingevoerd. Ter ondersteuning van de interne economische markt. Zonder wisselkoersen werd onderling handel drijven een stuk eenvoudiger. Zonder de financiële crisis van 2008 was de roep om een federatie van Europese landen niet zo sterk geweest. Het plan Europa kent twee pijlers: de interne economische markt en vrede handhaven. Grote pleitbezorgers voor een Verenigde Staten van Europa als Guy Verhofstadt (fractieleider van de Liberalen in het Europees Parlement) en Daniel Cohn-Bendit (fractieleider van de Groenen in het Europees Parlement) denken dat alleen op die manier de Europese crisis bezworen kan worden. Zij willen een Europese regering, een Europees Parlement, maar ook 1 Europees leger en een Europees paspoort. De huidige 17 landen van het Eurogebied krijgen het vooralsnog niet voor elkaar om de crisis in Europa te keren. Met het aan de kant schuiven van de verschillende belangen en een Europese regering in meerderheid een beslissing laten nemen lost de bestuurlijke patstelling zeker op, maar wordt daarmee de crisis opgelost? Dat is nog maar zeer de vraag. Mijn stelling is dat die vergaande stap van de Federatiestaat helemaal niet nodig is voor de oplossing van de huidige financiële crisis.
Culturele verschillen kun je niet wegpoetsen
De Europese landen verschillen teveel om ze allemaal in een Verenigde Staten van Europa te laten opgaan. Je overbrugt niet zomaar de ontstaansgeschiedenis, de cultuurverschillen en de taal van de Europese landen. Het wel proberen dwingt je tot barbaarse politiek. Niet doen dus. Laten de natiestaten op zoveel mogelijk manieren met elkaar samenwerken. En als dat ooit toegroeit naar één Europa dan is dat prima, maar dan gebeurt het organisch en niet afgedwongen.
Europese problemen zijn ook anders op te lossen
De Europese landen moeten ervan doordrongen raken dat Europa vooralsnog de grootste Economische macht in de wereld is. Dat leidt nog steeds tot goede kansen op de wereldmarkt. Vervolgens levert het economische blok intern enige bescherming voor de eigen handel. De Europese landen zullen alleen op de wereldmarkt verzuipen. En het importeren van goederen buiten de EU wordt aantrekkelijker. Het scenario van inzakkende economieën is zo uitgetekend. Waar Verhofstadt en Cohn-Bendit natuurlijk gelijk in hebben is dat het zeer frustrerend is dat de Europese landen zo weinig vorderingen maken op het terrein van een gezamenlijke financiering van schulden. Dat is nodig om Griekenland te redden. Dat is nodig om de speculanten op de financiële markten te weerhouden om steeds maar weer te speculeren op zwakke landen.
Financiële problemen van Europa
Europa heeft twee problemen. De eerste is de financiering van de overheidsschulden en de tweede is de trage economische groei en hoge werkloosheid. Om deze problemen adequaat te bestrijden moeten we ons goed realiseren waar we vandaan komen. In de jaren voor september 2008 groeide de wereldeconomie heel hard en was er veel geld in omloop. Dat vele geld zocht steeds hogere rendementen en die werden georganiseerd. De vlucht van derivaten is daaruit te verklaren. Zoals zo vaak in de economie ontstond er een bubbel. Alleen deze bubbel kon heel lang heel groot worden opgeblazen. Toen die uiteindelijk toch knapte was de klap des te groter. Met het failliet gaan van de Lehman Brothers Bank hebben de Amerikaanse regering en de grote banken in Amerika zich verkeken op de gruwelijke nasleep van die val. De financiële wereld werd meegesleept en de reële economie kon niet achterblijven. Als je de totale economie voorstelt als een huis dan moet je je voorstellen dat er één complete verdieping van het huis naar beneden is gezakt. In één klap is de totale economie fors kleiner geworden. Een groot deel van de financiële waarde is in rook opgegaan. En die klap zijn we nog lang niet te boven. De meeste Europese landen hebben hun bankensector gered met financiële impulsen. Een deel daarvan is allang weer terugbetaald. Maar door de terugval in economische groei bleven belastinginkomsten achter en ontstonden er begrotingstekorten en oplopende staatsschulden. Ruim boven de normen van de Europese Unie van maximaal 3% begrotingstekort en 60% overheidsschuld (de percentages zijn uitgedrukt ten opzichte van het Bruto Binnenlands Product, BBP) .
Dilemma binnen de Euro-landen
De crisis sneed dieper in bij de Zuid-Europese landen dan bij de Noord-Europese landen. Op heel wat Europese toppen hebben de Noord-Europese landen de Zuid-Europese landen voorgehouden dat ze orde op zaken moeten stellen. En als ze dat doen, kunnen ze hulp krijgen. Daarvoor moest wel instrumentarium worden gecreëerd. Dat is gebeurd met het tijdelijke noodfonds en daarna het permanente ESM (European Stability Mechanism). De ECB (Europese Centrale Bank) heeft bij afwezigheid van adequate maatregelen van de Europese landen eigen verantwoordelijkheid genomen met het opkopen van staatsobligaties. De Noord-Europese landen zijn bang dat de Zuid-Europese landen niet gaan bezuinigen als ze geld krijgen. Daarvoor is na lange voorbereiding en veel getouwtrek een oplossing gevonden. Een land krijgt financiering mits ze akkoord gaan met het voldoen aan de voorwaarden van de zogenaamde Trojka van de Europese Commissie, de ECB en het IMF (Internationaal Monetaire Fonds). Vooral die laatste organisatie heeft veel ervaring met landen in een schuldencrisis. Ierland, Portugal en Griekenland hebben financiële hulp aanvaard onder de voorwaarde van de controle van de Trojka. Spanje probeert aldoor onder de strenge controle van de Trojka uit te komen. Gaat ze waarschijnlijk niet lukken.
De oplossing
Het wordt hoog tijd voor de laatste beslissende stap op het gebied van herstel. Om te voorkomen dat de partijen op de financiële markten kunnen speculeren op zwakke landen met als gevolg hoge rentes voor die landen op staatsobligaties. Die hoge rentes vormen een compensatie voor het risico dat een financier neemt om een land in financiële problemen geld te lenen. Die hoge rentes maken het weer moeilijk voor de landen om de begroting sluitend te krijgen. Wat er moet gebeuren is de begroting sluitend krijgen en de staatsschuld financieren tegen een redelijke rente. Deze aanpak wordt bekritiseerd met het argument dat hele zware bezuinigingen leiden tot verdere krimp van de economie. Dat leidt weer tot minder belastinginkomsten. Om dan de begroting weer sluitend te krijgen moet er nog verder bezuinigd worden. Kortom een vicieuze cirkel naar beneden. De ombuigingsdoelstelling op landsniveau moet gepaard gaan met een forse impuls in de economie op Europees niveau. En een gezamenlijke financiering van staatsschulden. Dat kan door te lenen bij de ECB en de ECB de mogelijkheid geven om euro-obligaties uit te geven. Op die manier kan er niet meer gespeculeerd worden tegen individuele landen. Economische groei kan gestimuleerd worden door forse investeringen op Europees niveau in duurzame energie, infrastructuur, onderwijs en innovatie bijvoorbeeld op het gebied van de agribusiness. Daarmee wordt een impuls gegeven tegen de problemen van voedselproductie.
Griekenland
Met de Nobelprijs voor de vrede moet de EU de vrede bewaren binnen de gemeenschap door Griekenland door de crisis te helpen. Griekenland moet zelf aan de slag met fatsoenlijke belastingheffing en zal moeten bezuinigen. Om de schulden te verlagen zal er geprivatiseerd moeten worden. Griekenland moet meer tijd krijgen met aanvullende financiering mits ze zich houden aan het programma van de Trojka. De EU zorgt ervoor dat ook Griekenland kan profiteren van een investeringsprogramma. En wij gaan volgend jaar weer gewoon op vakantie naar Griekenland!
De toekomst
De Europese samenwerking past in een tijd van de netwerksamenleving. Zelfstandige staten werken met elkaar samen met wederzijds voordeel. Dat is een prima model en hoeft helemaal niet ingeleverd te worden voor een federatief model. Op steeds meer terreinen zal er in harmonie worden samengewerkt. Laat Europa rustig verder organisch groeien. Het is helemaal niet nodig een Europese regering te hebben die probeert op zo wat alle terreinen Europees beleid te voeren. En ik zit al helemaal niet te wachten op Europese verkiezingen voor de regering. Dat konden weleens Songfestivaltaferelen worden!
Michiel Verbeek, 14 oktober 2012
