De verandering in de zorg moet de zorg goedkoper maken en beter. Kan dat? Ik denk van wel.
De overheveling van taken van het rijk en de provincie naar de gemeente gaat gepaard met een flinke bezuiniging. Het kabinet heeft alle beschikbare gelden uit 2013 op een hoop gegooid en daar een bezuiniging op doorgevoerd. Vervolgens wordt het overgebleven geld overgedragen aan de gemeenten. De gemeenten moeten meer of hetzelfde doen met minder geld. Hoe doen ze dat? Door strenger te kijken naar wie wel en wie niet voor gesubsidieerde ondersteuning in aanmerking komt, door zorgaanbieders uit te dagen om zorg hier en daar anders aan te bieden, door een verschuiving van betaalde zorg naar nieuwe vormen van gemeenschapszin en in een regierol meer en betere samenwerking in het zorgaanbod te realiseren.
24-uurs zorg gaat niet naar de gemeente
Het is ook van belang te weten waar de gemeente vanaf 1 januari 2015 niet voor verantwoordelijk is. Met grote regelmaat lees je in de krant of hoor je op radio of televisie dat de langdurige zorg naar de gemeente gaat en dat er straks geen plekken meer zijn in verzorgings- en verpleeghuizen. Als iemand niet meer voor zichzelf kan zorgen en 24-uurs zorg nodig heeft, komt diegene in aanmerking voor langdurige zorg op basis van de Wet Langdurige Zorg (Wlz). De uitvoering van deze wet valt rechtstreeks onder het rijk en valt niet onder de gemeente. Bij de gemeente gaat het voor ouderen en mensen met een beperking om ‘ondersteuning’. Iemand die zelfstandig woont en daar hulp bij nodig heeft.
Hoe wordt de bezuiniging gerealiseerd?
In de provincie Groningen hebben 22 van de 23 gemeenten (waaronder Haren) contracten afgesloten met 72 zorgaanbieders. De omvang van het budget uit 2013 wordt met een korting van ca. 20% gegarandeerd in 2015. De zorgaanbieders worden uitgedaagd om passende zorg te leveren met een lager budget. Een aantal zorgaanbieders zijn afgehaakt, omdat ze met het verlaagde budget niet uit konden komen. De andere zorgaanbieders durven het wel aan. Bij de jeugdzorg is hetzelfde gebeurd, maar dan in een afspraak voor drie jaar: 2015, 2016 en 2017. De inkoop bij de jeugdzorg wordt door een nieuw opgerichte organisatie (RIGG, Regionaal Inkooporganisatie Groninger Gemeenten) voor alle 23 Groninger gemeenten gedaan. Het grootste deel van het budget voor jeugdzorg is geparkeerd in een regionale voorziening. Op die manier is geregeld dat jongeren uit Loppersum, Veendam of Haren verzekerd zijn van adequate zorg. Als een gemeente te maken krijgt met extra vraag naar gespecialiseerde jeugdzorg, dan staan we daar voor als 23 gemeenten in solidariteit.
Dagbesteding nieuwe stijl
Door samenwerking met aanbieders uit het veld van zorg en welzijn wordt geprobeerd collectieve voorzieningen samen te stellen als alternatief voor individuele maatwerkvoorzieningen. Bijvoorbeeld een groepsopvang met lotgenoten in plaats van individuele voorzieningen. Met een combinatie van vrijwilligersorganisaties en professionele zorgorganisaties zoeken we in Haren naar alternatieven voor dure dagbesteding. Dagbesteding nieuwe stijl. De huidige Wsw (Wet sociale werkvoorziening) kent werkplekken tegen het wettelijk minimumloon voor mensen met een beperking. Per Wsw plaats was er een rijksvergoeding van ca. €27.000. Dat systeem gaat volledig op de kop. Iedereen die nu een plek heeft, houdt zijn plek. De vergoeding wordt echter in een aantal jaren afgebouwd naar €22.000 en er komen geen nieuwe mensen meer bij. Het idee is dat de Wsw-bedrijven met de rijksvergoeding en inkomsten uit producten quitte kunnen draaien. Dat lukt in de praktijk meestal niet. Gevolg: gemeenten moeten verliezen afdekken. Het probleem voor de Wsw-bedrijven wordt de komende tijd veel lastiger. In de nieuwe Participatiewet zit het systeem van loonkostensubsidies. In de gemeente Haren gaan we op zoek naar werkplekken voor mensen met een beperking. Samen met werkgevers zal er een nieuwe combinatie gezocht moeten worden van betaling op basis van productieve arbeid, een loonkostensubsidie en een bijdrage voor begeleiding.
De huishoudelijke hulp
De huishoudelijke zal in heel veel gemeenten gaan veranderen. Voor mensen, die geen eigen regie kunnen voeren vanwege een beperking, kunnen verzekerd zijn van een maatwerkvoorziening. Maar de huishoudelijke hulp voor iemand die wel zelf (of met hulp van de directe omgeving) de regie kan voeren kan straks zelf rechtstreeks voor eigen rekening huishoudelijke hulp inkopen. Alleen mensen met een smalle beurs krijgen dan een financiële tegemoetkoming. Op deze manier hoopt staatssecretaris van Rijn dat er een markt van maatschappelijke dienstverlening gaat ontstaan.
Het sociale wijkteam
De leden van het sociale wijkteam krijgen een regierol in het geval van meervoudige problematiek. Het kan beginnen met een jongere die niet goed meekomt in het onderwijs. Dan blijkt dat er in de thuissituatie problemen zijn met geld, gebrek aan werk en misschien nog psychische problemen bij andere gezinsleden. Het wijkteamlid zal de gezinssituatie heel systemisch benaderen. Dus niet alleen kijken wat er voor de jongere nodig is, maar wat er nodig is voor het hele gezin (het systeem). Soms kan er vrij snel een sociaal arrangement van verschillende onderdelen worden samengesteld, soms moet er meer gebeuren en is er meer tijd nodig. Misschien moeten er meer zorgverleners worden ingeschakeld. Het lid van het wijkteam zal de regisserende rol houden.
Michiel Verbeek, 19 oktober 2014
