De dialoog over de participatiesamenleving begint aardig op gang te komen. Het past in de transitie waar onze samenleving in zit.
Meer aandacht voor de leefwereld ipv de systeemwereld
Mooie inspirerende verhalen hierover zijn te halen bij hoogleraar Jan Rotmans en Yuri van Geest van de Singularity university. Bij de drie grote decentralisaties van Rijk en provincie naar de gemeenten moeten ondersteuning, jeugdzorg en werken naar vermogen opnieuw uitgevonden worden. Een belangrijke sleutel daarbij is het aanboren van het zelforganiserend vermogen van de samenleving. Een beetje minder overheid, een beetje minder markt en een beetje meer samenleving! De burgerkracht moet aangesproken worden en vooral ruimte gegeven worden. Gemeenten vragen zich hardop af: moeten wij ons op bepaalde plekken helemaal terugtrekken en kijken wat er gebeurd of kunnen wij de burgerkracht actief stimuleren of moet het beide? Waarschijnlijk beide.
8 jaar onderzoek naar burgerinitiatieven
Om na te gaan wat succesvol is bij het activeren van burgerkracht is het goed om te kijken naar de burgerinitiatieven van de afgelopen jaren. Hoogleraar Evelien Tonkens hield op de bijeenkomst ‘Burgerkracht’ van het blad Binnenlands Bestuur van 24 oktober 2013 haar gehoor voor dat de opdracht voor gemeenten niet eenvoudig is. Wie zijn de burgers die initiatieven nemen? Uit onderzoek in de afgelopen 8 jaar blijkt dat het geen doorsnee burgers zijn. Het zijn mensen met een grote buurtbinding en mensen die al sociaal en politiek actief zijn. Het is de groep actievelingen, ongeveer een derde van de bevolking. Zonder netwerk zijn burgers niet zo actief. Ze hebben snel het gevoel dat ze niets te bieden hebben. Het zal in gemeenteland een enorme klus worden om andere groepen in de samenleving warm te krijgen om hun eigen burgerkracht te ontdekken.
Leren van veel mooie initiatieven
Publicist Jos van der Lans sprak ook op de bijeenkomst Burgerkracht. Hij is het optimistische type. Er zijn heel veel mooie voorbeelden van geslaagde burgerinitiatieven. Degenen die een optimistische impuls nodig hebben moeten maar even bladeren en lezen in Zelfsturing bottom-up organiseren van Martijn Aslander en Erwin Witteveen, Sociaal Doe het Zelven van Jos van der Lans en Pieter Hilhorst en de publicaties van Albert Jan Kruiter van het Instituut Publieke Waarden. We moeten ons volgens Jos van der Lans ontdoen van de tucht van de systeemwereld. Dat sluit naadloos aan bij de ideeën van Jan Rotmans. Om te voorkomen dat Burgerkracht een containerbegrip zonder inhoud wordt, moeten we volgens van der Lans, burgerkracht veel meer moeten preciseren. Dat betekent machtswisseling, ont individualiseren, verbinden en eigenaarschap van oplossingen organiseren.
Oppassen voor het ’waar het gebeurd infarct’
Zaterdag 2 november 2013 was ik op een bijeenkomst van Humanitas. Daar sprak Marius Buiting. Hij is co-auteur van het boek Verdraaide organisaties van Wouter Hart. Hij schetste een beeld in de zorg, in het onderwijs, in welzijn, in de politiek, in de veiligheid van grote aandacht voor ‘vooraf’ en ‘achteraf’ en zo weinig aandacht voor waar het over moet gaan. We zijn er goed in om veel aandacht te besteden aan regels en protocollen vooraf en verantwoording achteraf. Dat kan snel ten koste gaan ‘van waar het moet gebeuren’. We moeten ontzettend oppassen voor het ‘waar het gebeurd infarct’. Gelukkig had Marius Buiting ook een tip, die ook zo van toepassing is op het stimuleren van Burgerkracht in het sociale domein. Burgerinitiatieven werken alleen bij echte toewijding van mensen , bij een gevoel van eigenaarschap en van verbondenheid. Dit zijn de succesfactoren van burgerinitiatieven van de actievelingen en daar moeten we ook aan denken bij de zoektocht van andere groepen in de lokale samenleving! Biblionet ID is hiervan bewust en probeert ICT toepassingen te maken die eigen kracht, zelfredzaamheid en burgerkracht een stapje verder kunnen krijgen!
Michiel Verbeek
Deze blog is eerder gepubliceerd op www.sociaaldomein.nl
10 november 2013
