De locale overheid is digitaal volop in beweging
In Trouw van 20 april stond een harde aanval van het VVD tweede kamerlid, Oussama Cherribi, op minister van Boxtel en gemeenten in Nederland. Hij richt zijn gifpijlen op de verkeerde minister en zijn bijdrage werkt contraproductief op gemeenten. Het gebrek aan analyse en inzicht in implementatie van vernieuwing is opmerkelijk. Daardoor heeft zijn bijdrage meer weg van een poging om zichzelf te profileren als hippe postmoderne internet volksvertegenwoordiger. Wie niet ziet dat er heel veel gaande is, moet leren kijken! Voor veel gemeenten is de inzet van ICT (Informatie- en Communicatie Technologie) inmiddels een strategisch beleidsonderdeel geworden om drie simpele redenen: de burger verwacht het, potentiële goede nieuwe medewerkers eisen het en het is gewoon leuk.
Cherribi vindt dat van Boxtel weliswaar veel initiatieven heeft genomen en neemt, maar dat er geen aansprekende resultaten zijn. Het is toch wat vreemd om een coördinerend minister aan te spreken op beleid dat andere ministers en andere overheidslagen moeten uitvoeren. Van Boxtel moet juist de rol van 'aanjager' en 'kwartiermaker' vervullen. En of Cherribi dat nu leuk vindt of niet, dat doet de minister, met een enthousiast team ambtenaren, uitstekend. Zo goed dat gemeenten soms hijgend achter het ministerie aan moeten lopen. En zo goed dat aan het eind van de regeerperiode de onvermijdelijke Nederlandse kinnesinne de kop opsteekt. Het vergelijken door Cherribi van de slechtste gemeenten met de beste bedrijven is goedkoop. Net als bij bedrijven heb je voorlopers, snelle volgers, de late groep volgers en hekkensluiters.
De resultaten die Cherribi zoekt zijn er volop als je tenminste bereid bent om goed te kijken.
Minister van Boxtel geeft het goede voorbeeld door internet zelf intensief te gebruiken en door zijn eigen website voortdurend te veranderen. Dat is precies waar het om gaat. Nieuwe dingen zien, uitproberen, bij succes grootschalig invoeren en bij falen aanpassen en weer nieuwe dingen zien. De cyclus gaat continu zo voort. Mede door minister van Boxtel zijn gemeenten verleid om haast te maken met het bouwen van een website. Voor gemeenten is dat een flinke klus. Als individuele wethouder heb ik snel een website uit de grond kunnen stampen, voor een gemeente is dat veel ingewikkelder. Het vergt veel organisatorische aanpassingen. Daar kijken sommige gemeenten erg tegenop. De bijdrage van de minister heeft geholpen om het 'stoppen met wachten' te doorbreken. Niet eerst een volledig plan uitwerken, maar met kleine stapjes nieuwe ervaringen opdoen. In de regio rondom Groningen wordt onderzocht wat iedere gemeente doet met internet en hoe de achterliggende organisatie is geregeld. Op basis daarvan wordt gekeken in hoeverre de ene gemeente iets kan overnemen van de andere en op welke terreinen samenwerking zinvol kan zijn. Dit initiatief komt uit het dagelijks bestuur van de regio!
De kilometerheffing is een mooi voorbeeld van een toekomstgerichte ICT toepassing. De ministeries van Economische Zaken, VROM en Onderwijs zijn volop bezig met inzet van ICT bij interactieve beleidsvorming. Het idee van het digitale trapveldje is nog maar zeer kortgeleden geïntroduceerd. Heel veel gemeenten hebben direct een aantal gerealiseerd en heel veel gemeenten zijn serieus bezig met het zoeken naar openbare internetplekken. Het biedt de mogelijkheid om als gemeente meer via internet te communiceren zonder dat bepaalde groepen worden uitgesloten. De openbare internetplekken zijn een prachtig instrument tegen de digitale tweedeling. Om alle relevante gemeentelijke nota's, notities en vergaderstukken op de website te krijgen heeft het ministerie met subsidies samenwerking tussen gemeenten weten te bevorderen. De gemeente Haren werkt hierin samen met de gemeente Maastricht. Prachtig toch? Het samen maken van een goed product is niet zonder horten en stoten gegaan, maar conform de eis van het ministerie staat voor 1 juli 2001 de gewenste inhoud op de site!
In de opzet van de Kenniswijk (het uitproberen van diverse ICT toepassingen bij 30.000 huishoudens) in Eindhoven heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat een cruciale regierol. Heel veel gemeenten worden door elkaar en door de webdam monitor uitgedaagd om de eigen website voortdurend te verbeteren. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft het project de e-gemeente opgestart. Daarin worden de ervaringen van de voorlopers doorgegeven aan de snelle en late volgers. Voorts worden gemeenten geholpen een eigen e-visie te ontwikkelen. En als binnenkort de digitale handtekening beschikbaar komt zullen de digitale formulieren een enorme vlucht nemen.
Voor degenen die vinden dat de ontwikkelingen niet snel genoeg gaan, moeten zich realiseren dat iedere vernieuwing een aantal fasen doorloopt. De eerste fase is de confrontatie met het nieuwe. Daarna volgt de bewustwording van het belang. In de derde fase worden de consequenties bezien voor de eigen situatie. In fase vier begint de aanpassing en in fase 5 wordt de vernieuwing volledig ingebed. Het is mijn indruk dat in een tijdsbestek van 2 jaar heel veel gemeenten van fase 1 al zijn doorgestoten naar fase 4. Daar hoeven we niet verdrietig van te worden en zeker niet cynisch. De minister van ICT-beleid moet de rol van 'aanjager' vervullen en moet andere overheidslagen met subsidies uitdagen om beleidsvoornemens uit te voeren. En bestuurders en volksvertegenwoordigers met een sterke affiniteit met ICT moeten voortdurend hun eigen enthousiasme uitstralen en bijdragen tot stappen voorwaarts.
Michiel Verbeek, wethouder in de gemeente Haren (www.michielverbeek.nl)
