Dames en heren,
In 1978 ben ik lid geworden van D66. Na mijn eerste bezoekje
aan een afdelingsvergadering ging ik 's avonds met een functie naar huis. Ik werd steunfractielid en moest raads- en commissievergaderingen verslaan in onze clubkrant. Daarmee raakte ik al snel ingevoerd in de gemeentelijke politiek. In die tijd leverde D66 een verbitterde strijd tegen de gevestigde orde. Of je met 2 of 3 zetels in de Raad zat maakte niet uit. De wethouders van toen hadden de neiging om zich te richten op de coalitiegenoten. Als die voor waren kon het voorstel worden ingediend. Aandacht besteden aan de argumenten van andere partijen was niet echt nodig. Het was soms om razend van te worden. Na iedere raads- en commissievergadering werd of de kroeg of het huis van Olga Scheltema aangedaan om onze woede en grappen over de gevestigde orde te delen. Mijn huidige collega wethouder, en toen jong aanstormend PvdA raadslid, kon de nazit van de vergaderingen goed waarderen en was een regelmatige gast van ons. In 1980 stond ik op een derde plek, maar dat bleek niet voldoende voor een raadszetel. De jaren daarna ben ik vanwege mijn studie verhuisd naar Groningen en heb de Harense politiek op een laag pitje gezet. Eind 1984 werd ik gebeld door Olga Scheltema met de vraag of ik haar rond april 1985 wilde opvolgen. Dat leek mij wel wat. Haar fractiegenoot Peter Danz gaf direct aan niet meer beschikbaar te zijn voor een volgende periode, dus ik kon mij direct voorbereiden op het lijsttrekkerschap en het fractievoorzitterschap. Ik heb in die beginperiode erg veel geleerd van Olga Scheltema en Peter Danz. Ik heb vooral nog hele heldere herinneringen aan de voorbereiding van de schriftelijke vragen over de begroting. Een weekeinde lang werd met een ploeg van 7 à 8 man de begroting doorgespit. Aan het eind van het weekeinde hadden we altijd een bewonderenswaardige lijst van vragen. En we kenden de begroting van haver tot gort. Mijn affiniteit voor financiën en begrotingen stamt uit die tijd. Mijn broer was één van de mensen van de begintijd, maar vooral ook gedurende mijn hele wethoudersperiode iemand bij wie ik graag mijn ideeën en oplossingen toetste.
Met warme gevoelens kijk ik terug op de samenwerking met Elleke Entzinger en Beo Dusink in de periode 1986-1994. Kwaliteit, doorzettingsvermogen en investeren in samenwerking met andere fracties legde een basis voor twee periodes paars. In 1994 beleefde D66 gouden tijden. In Haren hoopten wij op 4 zetels, hetgeen coalitiedeelname in zicht zou brengen. Het werden er drie. Wij vreesden op basis van het verleden dat de zittende coalitie van VVD, PvdA en CDA zonder problemen verder zou gaan. De verhoudingen waren trouwens buitengewoon interessant: VVD 5 en PvdA, CDA en D66 ieder 3 zetels. Dat waren nog eens mooie tijden! Enigszins tot onze verbazing werden wij een serieuze potentiële coalitiekandidaat. Het CDA hielp een beetje door veel te hoge eisen te stellen en door één van de coalitiepartners pijnlijk in een zenuw te raken. Niet helemaal bedoeld, maar toch gebeurd. Voor D66 was de strategie duidelijk: als we aan tafel zitten hebben we kansen om het beleid en vooral de stijl van politiek bedrijven ingrijpend te veranderen. Met drie nieuwe wethouders hadden we geen last van een oud-gediende die wel even zou vertellen hoe het moet. Erg prettig. Met een ambtelijke organisatie die ook smachtte naar verandering. De wethouders waren weliswaar alle drie nieuw, maar we kenden de Harense politiek heel goed en de gemeentesecretaris en burgemeester Klaas Weide zorgden voor de link naar het verleden. Ik vond de samenwerking met Klaas Weide wel spannend. Er is een periode geweest waar wij behoorlijk tegenover elkaar hebben gestaan. Maar op de één of andere manier was er over en weer respect. Van het begin af aan gaf hij zijn nieuwe ploeg de volledige ruimte en zorgde voor sfeer binnen de burgemeesterskamer en vooral ook buiten het gemeentehuis. Hij kreeg het zelfs voor elkaar om de vrouw van Fijke en mijn vrouw regelmatig mee te krijgen naar diverse evenementen.
Dames en heren, ik kijk met een zeer goed gevoel terug op 8 jaar wethouderschap. In zeer goede samenwerking in het college en met de gemeenteraad is er erg veel gebeurd in Haren. Waar ik in mijn begintijd in de Harense politiek als raadslid tegen heb moeten knokken kon ik het omgekeerde van in praktijk brengen als wethouder. Niet alleen de stemmen van de coalitiepartijen tellen en de oordopjes indoen als de oppositie spreekt, maar net zo goed in de richting van de niet-collegepartijen je stinkende best doen om te argumenteren en goede voorstellen van overnemen. En met plezier gebruik maken van kennis, kunde en creativiteit in de samenleving buiten de politieke arena.
Ik kan het niet laten een paar punten te noemen waarvan ik het gevoel heb dat daarmee iets zeer fundamenteels is veranderd. Diftar, de gemeentewinkel, de systematiek van wegenonderhoud, de rioleringsinfrastructuur, de publieke verantwoording. Het jaarverslag van Haren is vanaf 1997 illustratief voor de ontwikkeling van de organisatie. De pro-actieve opstelling in de regio, de energievisie (die deze week een internationale nominatie heeft gekregen), duurzaam bouwen, het begrotings- en financieringsbeleid, de ontwikkeling van de website. Ik heb gisteren de proefversie gezien van het digitale jaarverslag. Dat ziet er prachtig uit. De aandacht voor kwaliteitszorg of te wel systematisch werken aan klantgerichtheid, burgerparticipatie en het ontwikkelen van innovatief vermogen. De burgerhandvesten en als één van de hoogtepunten wil ik noemen het Uitloopgebied en de ecologische zorgboerderij. Dat prachtige project waarbij een burgerwerkgroep de oorspronkelijke plannen onder de bezielende leiding van Hanneke Swart heeft gemaakt en waar de politiek in Haren warme steun aan gegeven heeft. Helaas staat de boerderij er nog niet. Ik hoop dat het binnenkort bekend wordt of er een aannemer is die het prachtige ontwerp van Onix Architecten kan en wil bouwen binnen het beschikbare budget. Als penningmeester van de stichting zal ik nog weleens in uw midden verschijnen.
Voorzitter, dames en heren, er zijn ook een aantal punten die helaas niet gerealiseerd zijn in de afgelopen 8 jaar. Bijvoorbeeld de toneelzaal op het sociaal cultureel centrum 't Clockhuys. Wat had dat voor een verrijking kunnen zorgen van het culturele aanbod in Haren. Wat had het nieuwe Centrum voor Kunst en Cultuur die er graag bij gehad! Ook vind ik het spijtig dat Haren geen kostendekkend rioolrecht meer heeft. Jammer vind ik het dat ik de herijking van het plantsoenbeheer niet meer als wethouder kan verdedigen en dat ik het slotakkoord van de realisering van het Komplan niet meer heb meegemaakt. Gelukkig zullen deze laatste twee punten uiteindelijk wel goed komen. Wat me het meest dwars zit is dat het niet gelukt is om de Hortus te behouden voor Haren en er een kenniscentrum voor duurzame ontwikkeling aan toe te voegen. Of zou er toch nog een wonder gebeuren?
Dames en heren, de twee afgelopen colleges hebben mijn inziens goed gefunctioneerd. Soms met stevige debatten, met wisselde coalities, maar mede door de regelmatige trainingen, altijd resultaatgericht en met respect voor elkaar. Als je soms van collega's in den lande hoort hoe de samenwerking in colleges soms gaat dan realiseer je dat je in Haren bevoorrecht bent. Geen last van elkaar onderuit halen of ongegeneerd vliegen afvangen. Dat bestuurt een stuk rustiger! Mijn mooiste ervaringen heb ik gehad bij klussen waar de samenwerking tussen bestuur en ambtelijke organisatie optimaal en stimulerend was en waar sterke betrokkenheid van burgers in het geding was. Het is niet vanzelfsprekend dat bestuur en ambtelijke organisatie optimaal functioneert. Daar moet wel in geïnvesteerd worden!
Dames en heren, ik vind het jammer dat ik de dualisering niet meer zal meemaken. Het is een huzarenstukje van het Tweede kabinet Kok dat de vitalisering van de lokale democratie van idee tot wet is gebracht in één regeerperiode. De dualisering biedt kansen. De loyaliteit van de wethouders komt meer bij het collegeteam te liggen. Een uitgelezen kans voor de burgemeester om daar in te investeren naast de nieuwe rol van bewaker van goede burgerparticipatie. De raad gaat veel meer z'n eigen agenda bepalen. Niet meer hijgend achter de agenda van de wethouders aanhollen. Raadsleden krijgen de kans om voorstellen te doen om een bepaald thema eens goed uit te diepen door het college opdracht te geven gegevens te verzamelen en door bijvoorbeeld hoorzittingen te organiseren met betrokkenen en deskundigen. Daarna kan de raad een debat voeren over de kaderstelling. En daarna kan het college de opdracht uitvoeren. Er gaat iets veranderen als wethouders aan de raad moeten vragen of hun onderwerp geagendeerd mag worden! Kleine fracties krijgen mogelijkheden om initiatiefvoorstellen voor te leggen met behulp van de griffier. Dat zal op z'n minst publiciteit opleveren. En als dat goed gaat zullen andere partijen heel snel een 'me-too' strategie gaan volgen. De partijen die iets willen en initiatief tonen krijgen in het nieuwe systeem volop kansen. Ik hoop dat de Raad snel beslist over de griffier. En dat de griffier een behoorlijk takenpakket krijgt. Voor de werving van de griffier moet de Raad zelf de sollicitatieprocedure ter hand nemen. Het wordt druk voor de sollicitatiecommissie van de Raad: eerst de griffier, daarna de burgemeester.
Dames en heren, ik ga, als alles meezit, de lokale politiek inruilen voor de landelijke politiek. Ik wilde vanmiddag 'De puinhopen van 8 jaar paars' kopen, maar helaas pas volgende week weer beschikbaar. Komende dagen moeten we het doen met berichten uit de media. Het is trouwens ongelooflijk hoe in een kort tijdsbestek de waardering voor paars landelijk van een ruime voldoende is omgeslagen naar een dikke onvoldoende. Het is tevens vreemd dat er zo weinig een poging gedaan wordt om in beeld te brengen wat Paars in 1998 heeft beloofd en wat daar in 2002 van terecht is gekomen. Hier in Haren proberen we dat nu juist steeds beter te worden in het formuleren van concrete meetbare doelen en daarover verantwoording afleggen. De paarse partijen in Den Haag moeten nu verantwoording afleggen over dingen die ze niet hadden beloofd, maar wel mis gegaan zijn. Voor de bereikte doelen schijnt niemand interesse te hebben, laat staan waardering. Afgelopen weekeinde heb ik een aantal voornemens van Paars beoordeeld op de resultaten. Als u het boek van Fortuyn gaat lezen leg dat lijstje er dan even naast. Te vinden op mijn site.
Hoe je het ook wendt of keert, Pim Fortuyn heeft wel de politiek interessant gemaakt voor een groot publiek. Ik ga mij tot 15 mei heel intensief bezig houden met campagne voeren. Ik verheug me op een debat met Pim Fortuyn in de Kamer. In de campagne zal het er niet van komen, want Pim wil alleen in debat met Ad en Hans. Wij zullen als D66 Fortuyn aan de hand van het boek doorvragen over hoe hij een aantal van zijn plannen op het gebied van zorg, het onderwijs, veiligheid en het integratiebeleid wil realiseren. We zullen intensief met burgers en maatschappelijke organisaties in gesprek gaan over hun boosheid en wensen. We zullen mensen oproepen om Pim Fortuyn en de Fortunisten meer door te vragen over de consequenties en haalbaarheid van hun oplossingen. En we zullen onze analyses en oplossingen er naast zetten en dan op 15 mei kijken wat er gebeurt.
Dames en heren, het wordt hier in Haren nog spannend of er een beetje ander college komt of een behoorlijk ander college. Ik hoop dat de VVD en het CDA hun nieuwe rol in de raad met verve durven te spelen. Het gegeven dat 2 partijen in de Raad de meerderheid hebben kan snel tot arrogantie leiden. Ik roep die partijen op om voort te gaan om de manier zoals ze zich afgelopen jaren hebben ontwikkeld en niet terugvallen in de stijl van voor paars. Ik dank de raad voor de plezierige samenwerking en de constructieve reacties op de vernieuwing van de afgelopen jaren. Ik wens de nieuwe raad en het nieuwe college een interessante duale tijd toe met veel communicatie met individuele burgers, maatschappelijke organisaties en bedrijven. En ik wens de organisatie en de burgers van Haren een inspirerend bestuur toe.
