Het Casthuisoverleg van de twee coalitiepartijen (VVD en CDA) en de gedoogpartner (PVV) werd dinsdag 20 maart wreed verstoord door de mededeling van Hero Brinkman dat hij de PVV fractie heeft verlaten. Dat betekent dat Wilders geen 24 zetels meer kan leveren. En dat betekent geen meerderheid. Voor de oppositie reden genoeg om een spoeddebat aan te vragen. Premier Mark Rutte zal niet blij zijn met de afvallige van de PVV, maar voor treuren is geen reden. Brinkman heeft onmiddellijk onvolwaardige steun toegezegd (het leek wel een sollicitatie voor aansluiting bij de VVD) aan de coalitie en Wilders zal een tikje minder veeleisend zijn.
Op de zetel van Brinkman mag gerekend worden en de twee van de SGP zijn met beperkte cadeautjes binnen te halen. Alle pogingen van de oppositie om een wig te drijven zijn kansloos. Als de drie er in het Catshuis uitkomen vinden ze een meerderheid in de Tweede Kamer!
Wat er op het spel staat
Het gevaar zal dus niet van buiten komen, maar hoogstens van binnen. In het geding is: het hoofd bieden aan de uitloop van de economische crisis van 2008, de afspraken in het eigen regeer- en gedoogakkoord en de harde afspraken in de Europese Gemeenschap. De premier heeft zo lang gehamerd op financiële discipline in Europa, dat hij met goed fatsoen geen uitzondering kan maken voor Nederland. Maar het Casthuisberaad moet drie partijen tevreden stellen. Het gaat om de geloofwaardigheid van de PVV. Het gaat om de financiële degelijkheid en de hervormingsgezondheid van de VVD. En het gaat om de bindingskracht in de samenleving voor het CDA. Voor het eerst krijgt het CDA een uitgelezen kans om te laten zien wat ze hebben bedoeld met een koers: radicaal door het midden. Het CDA probeert op die manier verbindingen te leggen tussen allerlei stromingen. Sybrand Buma zal zich op dit punt moeten kunnen profileren!
Bezuinigen, hervormen en investeren
Het pakket zal moeten bestaan uit een combinatie van bezuinigingen, hervormingen en als het even kan ook nog investeringen. Het pakket zal elementen moeten dragen waar iedere partij zich heel direct in kan herkennen. Er zal evenwicht moeten komen tussen de pijnpunten en er zullen elementen in kunnen zitten ter compensatie van pijn.
Pijn voor alle drie, maar noodzakelijk
Het eerste pakket maatregelen bestaat uit pijnpunten voor alle drie, maar onontkoombaar.
1. Vanaf 1 januari 2013 gaat de pensioensgerechtigde leeftijd omhoog met drie maanden per jaar tot de leeftijd van 67 jaar. De afspraak met de vakbeweging wordt hiermee teniet gedaan. Op zich vervelend voor het kabinet, maar de huidige afspraak levert te laat effecten op. Daar komt bij dat de vakbeweging op dit moment volledig intern verdeeld is en geen betrouwbare partner is.
2. De inperking van hypotheekrenteaftrek. Het plan van de 22 economen biedt een mooie start voor een geleidelijke vermindering. Geen afschaf!
3. Punt 2 kan gepaard gaan met het afschaffen van de WOZ (Waardering Onroerende Zaken) en het huurwaardeforfait. De gemeentelijke belasting kan gewoon via de Rijksbelastingen worden meegenomen. Een enorme verlichting van bureaucratie. Gemeenten krijgen op basis van een vaste sleutel een deel uit de Rijksbelastingen. Uiteraard worden eerst de belastingen daarvoor verhoogd. De Waterschappen kunnen hun inkomsten dan niet meer op de WOZ waarde van een huis baseren, maar kunnen een platte ingezettenbelasting heffen. Met de combinatie van 2 en 3 wordt er een belangrijke hervorming doorgevoerd en worden de lasten beperkt verhoogd.
Als de coalitie hier een evenwichtig pakket van maken dan laten ze zien dat ze zelf ook pijn nemen, dat ze luisteren naar maatschappelijke organisaties en bedrijven en ze maken het de oppositie lastig!
Zichtbaar winstpunt voor alle 3
In het tweede pakket zitten onderdelen die sterk gewenst zijn door één van de drie partijen.
1. Een bezuiniging van 1 miljard op Ontwikkelingssamenwerking en een verhogen van de periode waarna niet-Nederlanders gebruik kunnen maken van de rechten van de verzorgingsstaat. Voor de PVV.
2. Per 1 januari 2016 zal het kabinet het belastingsysteem hervormen naar een flattax. Voor het CDA.
3. Het ontslagrecht wordt versoepeld met een wettelijke verankering van de Kantonrechtersformule in combinatie met maximaal recht op 1 jaar salaris bij ontslag. En de duur van de WW (Werkloosheidswet) wordt beperkt tot maximaal 18 maanden (is nu: 38 maanden). Voor de VVD.
Concrete bezuinigingen
Voor het concrete pakket aan bezuinigingen moet gedacht worden aan:
1. De salarissen in de publieke sector worden tot 1 januari 2014 bevroren voor de salarissen boven €25.000 bruto per jaar. Dus geen compensatie voor loon- en prijsstijgingen.
2. Het inkoopbudget wordt taakstellend met 5% tot 10% gekort. Een grove maatregel om het inkoopbeleid bij de overheid efficiënter te maken. Prof. Arjan van Weele, hoogleraar inkoopbeleid, kan daarbij helpen.
3. Binnen de publieke omroep worden de televisiezenders teruggebracht van 3 naar 2 en de radiozenders van 6 naar 3.
4. Er gaat een stofkam door alle adviesraden.
5. De versnipperde subsidies van Economische Zaken worden eerst gekort en daarna omgezet in een nieuwe innovatieregeling.
Verrassende maatregelen
In dit pakket zit een combinatie van bezuinigingen, hervormingen en investeringen.
1. Het stelsel van woningcorporaties wordt opgeheven.
2. Het UWV wordt geprivatiseerd.
3. Schiphol wordt geprivatiseerd. Het ministerie van Infrastructuur is alleen nog maar uitvoerder van de milieuregelgeving.
4. De markt krijgt een herkans voor de bouw van de magneetzweeftrein tussen Groningen en Amsterdam. De overheden zullen bestemmingstechnisch bijdragen leveren, maar geen financiële.
5. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om een Gemeentelijk Werkbedrijf op te richten voor mensen die geen inkomsten hebben uit werk, maar wel een uitkering. Voorts krijgen de gemeenten meer vrijheid om een eigen 'loonbeleid' te voeren met bestaande uitkeringen. Niemand krijgt meer een uitkering, maar iedereen die zelf geen baan kan vinden kan werken naar vermogen bij het Gemeentelijk Werkbedrijf.
Michiel Verbeek, 21 maart 2012
