Michiel Verbeek

25 mrt

Het referendum was een groot succes. Er heeft een goede inhoudelijke discussie plaatsgevonden en het advies is duidelijk: pas de wet aan! De versnippering heeft zich doorgezet en de aanval van de traditionele middenpartijen op de lokale partijen laat zich raden.

 

Woensdag 21 maart is er in 335 van de 380 gemeenten gestemd voor een nieuwe gemeenteraad. De overige 45 gemeenten hebben of in november 2017 al verkiezingen (bijvoorbeeld Leeuwarden en Midden-Groningen) gehad of ze komen nog op 21 november 2018 (bijvoorbeeld Groningen en Haren). De opkomst was iets beter dan 4 jaar geleden, maar nog steeds aan de lage kant: 55%. Het referendum heeft een verrassende meerderheid gehaald tegen, of eigenlijk voor een aanpassing van de wet.

 

Hieronder staan de uitslagen van 21 maart 2018, maar ook de uitslagen van gemeenteraadsverkiezingen en Tweede Kamerverkiezingen vanaf 2002. De getallen zijn percentages.

 

De lokale partijen hebben heel goed gescoord. Vanaf de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 zie je in de cijfers een gestage groei. Veel kiezers zijn bereid om anders te stemmen op lokaal niveau dan op landelijk niveau. Lokale issues doen ertoe en veel lokale partijen zorgen voor een hechtere relatie met de eigen achterban. Maurice de Hond noemde de verkiezingen historisch. ‘Een steeds groter deel van het electoraat wijst de landelijke partijen lokaal af. Het referendum is een groot succes geworden en heeft de stemming beïnvloed’. Voor de Hond is het duidelijk dat partijen die de uitslag van het referendum niet serieus nemen, het zullen merken bij de volgende verkiezingen. Voor Maurice de Hond is de beweging naar beneden voor de PVV waarschijnlijk niet meer te stuiten en is Denk een ‘blijvertje’. Het lijken me redelijke conclusies van Maurice de Hond, maar of ze daarmee historisch zijn valt te bezien. Als je wat meer inzoomt en partijen clustert, dan zien we een paar harde onderdelen in het electoraat.

 

 

Verkiezingsuitslagen voor links en voor rechts

Het linkse blok is goed voor 30% tot 37% van het electoraat. Bij landelijke verkiezingen halen ze zo’n 7% uit de groep die bij gemeenteraadsverkiezingen lokaal stemt. Het vaste rechtste blok is iets kleiner dan het linkse blok, maar bindt landelijk veel meer van de lokale stemmers. Vooral bij de VVD is het verschil erg groot tussen gemeentelijk en landelijk. Bij het CDA lopen de verschillen tussen de gemeenteraadsverkiezingen en de Tweede Kamerverkiezingen veel minder uit elkaar. Alleen in 2012 had het CDA een dipje.

Als ik deze cijfers rustig tot me laat doordringen zijn voor mij dit de vijf belangrijkste conclusies uit de uitslagen van 21 maart 2018:

1.    Het raadgevend referendum heeft goed gewerkt. De beste inhoudelijke discussie in de aanloop naar 21 maart ging over de Wet op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv).

2.    De linkse partijen in Nederland hebben een vaste aanhang tussen de 30% en 37%, het rechtse blok tussen 30% en 35%. Het zwevende deel ligt tussen de 35% en 40%.

3.    De lokale partijen groeien gestaag, van 21,6% in 2006 naar 32,8% in 2018. De rechtse partijen verliezen meer aan lokale partijen dan de linkse partijen. De VVD heeft verreweg de meeste last van lokale partijen.

4.    De versnippering zet zich voort.

5.    De traditionele middenpartijen zullen de aanval gaan inzetten op de lokale partijen.

De opkomst van Denk zal geen grote verschuivingen tot gevolg hebben. Het is duidelijk de toevlucht haven geworden voor een duidelijk aanwijsbaar deel van teleurgestelde oud-PvdA-stemmers gecombineerd met voorheen niet-stemmers. Maurice de Hond heeft vast gelijk dat Denk een blijvertje is, maar het ligt niet voor de hand dat ze heel groot worden. Forum voor Democratie heeft gezien de peilingen bij Maurice de Hond zeker het potentieel om vooral veel kiezers weg te halen bij de VVD. Dat betekent dat de VVD beducht moet zijn bij Tweede Kamerverkiezingen voor Baudet en bij de gemeenteraadsverkiezingen voor lokale partijen. De PVV heeft voor de zoveelste keer aangetoond geen goede lokale vertegenwoordigers aan zich te kunnen binden. Als Wilders wegvalt zal er niet veel overblijven. Zeker niet als de alternatieven al warmgedraaid zijn.  

 

 

Versnippering is vervelend voor colleges, maar een uitdaging voor gemeenteraden

In veel gemeenten zal er een college samengesteld worden uit 5, soms 6 partijen, vanwege de versnippering in de raad. Wellicht moeten er meer collegeleden komen dan nodig, of er komen meer parttime collegeleden. Dat maakt het dagelijkse werk er niet makkelijker op. Voor gemeenteraden wordt het alleen maar leuker. Spreek niet teveel af in een coalitieakkoord en zoek wethouders die bewezen hebben goed te zijn in samenwerken en die het interessant vinden om in scenario’s te denken. Ze kunnen bij grote kwesties alle bouwstenen voor een keuze in beeld brengen en de gemeenteraad in stelling brengen om keuzes te maken. En dat met wisselende meerderheden. In het ene geval is de ene partij doorslaggevend, in het andere geval een andere partij. Iedereen doet ertoe! Bij dichtgetimmerde coalitieakkoorden en een stevige meerderheid in de raad is het voor oppositiepartijen vaak heel lastig om ertussen te komen. Het kan leuker worden in de raad!

 

 

Wat gaan de landelijke partijen doen aan de opmars van de lokale partijen?

Ik denk dat ze twee wapens gaan inzetten:

1.    Vergaande herindeling. Maar er zijn toch ook grote gemeenten met lokale partijen? Ja, maar die zijn ontstaan door de afwezigheid van de traditionele partijen en de verwaarlozing van grote groepen kiezers. Voor samengevoegde kleinere gemeenten zal het lastig worden om actieve inwoners voor een bepaalde kleine gemeenschap ook enthousiast te krijgen voor een grote nieuwe gemeenschap. En daar is winst uit te halen voor traditionele partijen.

2.    Ombudsmanpolitiek (zoals Richard de Mos in Den Haag dat noemt) kopiëren van de lokale partijen. Daarmee moet een hechte nieuwe relatie opgebouwd kunnen worden. De traditionele partijen hebben vrijwel allemaal de ervaring dat sommige afdelingen het tegen de verdrukking in heel goed doen. Kortom de aanval op de lokale partijen kan succesvol worden!

 

Tot slot nog deze vraag: zouden de linkse partijen er wel of niet verstandig aan doen om een links blok te vormen?

 

Michiel Verbeek, 25 maart 2018

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *