Michiel Verbeek

14 jan

Met ontzettend veel plezier heb ik de Donuteconomie van Kate Raworth gelezen. Met een uitgebreide onderbouwing legt ze de zwakke plekken van het heersende economische model bloot. En zet daar het donut model tegenover. Op weg naar de transitie van een degeneratief model naar regeneratief model.

 

De donut is een sterk beeld. Het pleidooi van Kate Raworth is de economie te laten bewegen binnen het eetbare deel van de donut. De economie moet zich ophouden tussen het sociaal bestaansminimum en de planetaire grenzen. Het systeem moet voorkomen dat mensen door de bodem van het bestaan zakken in het midden van de donut. En de economie mag niet uit de randen van de ecologische grenzen treden. Behalve een messcherpe analyse biedt Raworth 7 manieren om naar dat andere economische model te gaan:

1. Verander de doelstelling van het Bruto Binnenlands Product naar het beeld van de donut.

2. Vervang het kringloopmodel voor een ingebedde economie in de maatschappij en de natuur. De nieuwe karakterisering vraagt om nieuwe verhalen over de macht van de markt, de staat als partner, de centrale rol van het huishouden en de creativiteit van de gemeenschap.

3. Van de mens gericht op eigenbelang naar de sociale mens met veranderlijke waarden en afhankelijk van de levende planeet.

4. Van de eenvoudige vraag- en aanbodcurven van de markt naar systeemtheorie met terugkoppelingslussen (feedback loops) en het centraal stellen van inzichten in conjunctuurschommelingen van de financiële markten, economische ongelijkheid en het kantelpunt van de klimaatverandering.

5. Ongelijkheid is geen economische noodzakelijkheid, maar een ontwerpfout. We moeten naar een andere verdeling van inkomen.

6. Terugdringen van ecologische schade door een regeneratieve industriële productie te bewerkstelligen.  

7. Afscheid nemen van de noodzakelijkheid van groei. Leren leven met en zonder groei.

 

Afscheid van het bestaande economische model

Kate Raworth geeft in een historische schets messcherp aan waar het huidige economische model te kort komt, maar neemt de woorden van Buckminster Fuller serieus: Je verandert nooit iets door de bestaande werkelijkheid te bestrijden. Om iets te veranderen, moet je een nieuw model bouwen dat het bestaande model achterhaald maakt.’ Het nieuwe model is er, maar het zal nog knap lastig worden om het oude model te vervangen. Raworth schets de manco’s van het huidige systeem met cijfers en presenteert de donut als een kompas voor de eenentwintigste eeuw. Tussen het sociale fundament van menselijk welzijn en het ecologische plafond van planetaire grenzen bevindt zich de veilige en rechtvaardige ruimte voor de mensheid. De binnenring van de donut – het sociale fundament – wordt gevormd door de levensbehoeften waaraan niemand gebrek zou mogen hebben. Tot deze twaalf basisbehoeften behoren onder meer: voldoende voedsel; drinkwater en behoorlijke sanitaire voorzieningen; toegang tot energie en de mogelijkheid om hygiënisch te kunnen koken; toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, fatsoenlijke huisvesting; een minimuminkomen en behoorlijk werk; en toegang tot informatienetwerken en sociale ondersteuning.

Kate Raworth geeft een gedegen en behoorlijk complete schets van de geschiedenis van de economische geschiedenis. Alle bekende economen uit mijn studie passeren de revue. De onzichtbare hand van Adam Smith, de effectieve vraag theorie van John Maynard Keynes, David Ricardo’s theorie van het comparatief voordeel en ook de lofzang op de markt van Milton Friedman. Toen ik over Friedman las moest ik terugdenken aan de televisieserie Aan u de keus en het item van de markt en het potlood. Fijn dat zo’n filmpje nog te zien is op You Tube: de markt en het potlood.

Kate Raworth ziet aan de ene kant de lofzang op de vrije markt en de afwezigheid van de overheid, maar aan de andere kant de voorbeelden dat echte vrije marktvorming alleen kan plaatsvinden met de overheid als activistische marktmeester. Er zal geen einde komen aan de hulpbronnen van de aarde, beweerde de laisser-faire-econoom Julian Simon in de jaren tachtig, zolang de markten maar hun werk mogen doen. De economie van vandaag zorgt automatisch voor ongelijkheid en degeneratie. De economie van morgen moet zo worden ontworpen dat ze zorgt voor een eerlijke verdeling en regeneratie. Groei nu, ruim later op werkt niet echt. In plaats van erop te wachten dat economische groei de zaak op zal ruimen – want dat zal niet gebeuren – is het veel slimmer om economieën te bedenken die al in hun ontwerp regeneratief zijn.

 

 

Het wordt tijd voor de economische omdenkers

Nu wordt het tijd voor de enscenering van economische omdenkers: DE AARDE, die levenwekkend is, en wier grenzen dus gerespecteerd moeten worden, DE MAATSCHAPPIJ, die fundamenteel is, en wier connecties dus gekoesterd moeten worden. DE ECONOMIE, die divers is, en waarvan alle systemen dus gesteund moeten worden. HET HUISHOUDEN, dat de kern vormt, en dus gewaardeerd moet worden. DE MARKT, die machtig is, en die dus op een verstandige wijze ingebed moet worden. HET GEMEENSCHAPSBEZIT, dat creatief is, en waarvan het potentieel dus gebruikt moet worden. DE STAAT, die essentieel is, en die dus rekenschap moet afleggen. DE FINANCIËLE MARKTEN, die dienstbaar zijn, en die de maatschappij dus moeten dienen. HET BEDRIJFSLEVEN, dat innovatief is, en dus een doel moet hebben. HANDEL, die tweesnijdend is, en dus eerlijk moet worden. MACHT, die alomtegenwoordig is, en waarvan het misbruik dus voorkomen moet worden. We gaan van de rationele homo economicus naar sociaal aanpasbare mensen. In plaats van enghartig egoïstisch zijn we sociaal en geneigd tot wederzijdse hulp. In plaats van onveranderlijke voorkeuren beschikken we over vloeiende waarden. In plaats van geïsoleerd zijn we afhankelijk van elkaar. In plaats van te rekenen, maken we meestal een inschatting. En in plaats van de natuur te beheersen, zijn we heel sterk ingebed in het web van het leven. De opdracht voor de eenentwintigste eeuw is duidelijk: het creëren van economieën die menselijke voorspoed bevorderen in een florerend levensweb, zodat we evenwichtig kunnen gedijen in de veilige en rechtvaardige ruimte van de donut. En dit begint met de erkenning dat elke economie – van lokaal tot mondiaal – is ingebed in de samenleving en in de natuur. Het betekent ook de erkenning dat de huishoudens, het gemeenschapsbezit, de markt en de staat allemaal effectieve middelen kunnen zijn om in onze vele behoeften en verlangens te voorzien, en dat ze doorgaans het best functioneren als ze samenwerken.


 

Raworth ziet kansen in Blockchain en het Basisinkomen

Wacht niet op economische groei om ongelijkheid te reduceren – omdat dit niet zal gebeuren. Creëer in plaats daarvan een economie die ontworpen is voor herverdeling. Raworth analyseert uitgebreid de opkomende robotisering, de kansen van smartcontracts via blockchain, ethereum als valuta voor het moderne tijdperk en de mogelijkheden van het basisinkomen.  

De grote opdracht voor de eenentwintigste eeuw,’ schrijft de ecologische denker Peter Barnes, ‘is het creëren van een nieuwe en vitale sector van gemeenschapsbezit, die enclosure en externalisering door de markt kan tegengaan, de planeet kan beschermen en de vruchten van ons gemeenschappelijk erfgoed eerlijker kan verdelen dan nu het geval is. Eén manier om dit te verwezenlijken, is volgens hem het vormen van een verzameling commons trusts die de eigendomsrechten beheren die het mogelijk maken om een bepaald domein van het mondiale gemeenschapsbezit – of het nu gaat om een lokaal waterwingebied of de atmosfeer van de aarde – te beheren en te beschermen, dit ten bate van alle burgers en toekomstige generaties. 

 

 

Slot

Het boek van Kate Raworth is erg interessant voor economen die worstelen met de tekortkomingen in het huidige model en serieus nadenken over rethinking van de economie, maar het boek is ook uiterst interessant voor degenen zonder economische achtergrond en speciale belangstelling voor economie. Het boek biedt veel inspiratie om dingen anders te organiseren vanuit de gedachte dat niemand onder het sociaal minimum terecht mag komen en dat we massief moeten inzetten op duurzaam produceren.

Michiel Verbeek, 14 januari 2018

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *