Michiel Verbeek

26 dec

Op 15 maart 2017 mogen we naar de stembus. Zal de verkiezingsstrijd bij ons net zo smerig worden als in de Verenigde Staten of Oostenrijk? En welke invloed mogen we verwachten van de Brexit, de anti-globaliseringstrend, het Trumpisme, Oostenrijk en de afhandeling van het Oekraïne referendum? Er zal een verhaal moeten komen van hoop, perspectief en concrete voorstellen.

 

Als je wilt weten hoe het werkelijk toegaat in de wereld moet je niet naar het nieuws kijken, heb ik van Rob Wijnberg geleerd. Daar is de focus op de uitzondering. Dat is geen goede beschrijving van wat er in het dagelijkse bestaan gebeurt. Maar de uitzondering in het nieuws kan de brede stroom wel beïnvloeden. En voor de inschatting van verkiezingsresultaten zullen we wel moeten kijken naar het nieuws. Wat zal het effect zijn van globalisering, migratie, de Brexit, het nieuwe buitenlandbeleid van Rusland, de overwinning van Donald Trump, het Trumpisme, de opmars van Marine Le Pen en de peiling voor de PVV?

Oud-D66 voorman Jan Terlouw heeft na zijn pleidooi in De Wereld Draait Door links Nederland opgeroepen om een centrumlinks kabinet te vormen. Veel deskundigen zien een grote maatschappelijke verandering op komst. Het neoliberalisme heeft z’n langste tijd gehad, is de gedachte. Een samenwerking van PvdA, D66, CDA, Groen Links en SP zou volgens Terlouw goed passen bij de nieuwe tijd. Deze 5 partijen hebben in de peiling van Maurice de Hond van 4 december 2016 slechts 63 zetels. Daar moeten minimaal 17 bij voor een solide meerderheid. In de Eerste Kamer heeft deze centrumlinkse coalitie al wel een solide meerderheid. Als de PvdA een afstraffing krijgt richting 9 of 10 zetels, dan zal de partij waarschijnlijk in geen enkel kabinet willen zitten. Voor een centrumlinkse coalitie is het nodig dat de PvdA niet te ver wegzakt. Wat we ook nog niet eerder hebben meegemaakt is dat de SP niet profiteert van de duikeling van de PvdA. De SP staat ook op verlies. Misschien kan wethouder Arjan Vliegenthart uit Amsterdam na zijn bijdrage in de prachtige documentaire Schuldig van Human, de partij nog wat extra zetels opleveren.

 

Afrekenen met het establishment en het verlangen naar ‘nieuw’

Zowel in Engeland als in de Verenigde Staten was een grote groep kiezers helemaal klaar met de zittende macht. De nieuwkomers met een anti-de-zittende-macht verhaal raakten de kiezers op het gevoel van onvrede. De afschuw van de zittende macht levert een afrekening op en een gokje voor iets heel anders. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland wordt steevast een partij afgestraft (10 zetels of meer verlies). Vanaf 1994 was het CDA de eerste. Met nog een naschok in 1998. D66 was de grote verliezer in 1998, maar dat was niet echt een afrekening. De Democraten werden toen vermorzeld tussen PvdA en VVD. Het Paarse kabinet zou sowieso een tweede termijn doorgaan, maar de vraag was een beetje blauwer of een beetje roder. D66 heeft toen verzuimd te strijden voor Paars, maar dan een beetje groener. In 2002 waren VVD en de PvdA aan de beurt. In 2003 de LPF (Lijst Pim Fortuyn). In 2006 werd de PvdA weer afgerekend na een enorme overwinning in 2003. In 2010 kregen het CDA en de SP forse klappen. In 2012 was de beurt aan de VVD. Naast de afrekening is een nieuw charismatisch gezicht bepalend voor grote verschuivingen. Pim Fortuyn heeft dat laten zien, maar ook Geert Wilders, Wouter Bos en Diederik Samsom. Opmerkelijk is dat het ‘nieuw’ effect maar een houdbaarheidsdatum heeft van 1 verkiezing, behalve bij Geert Wilders. Die blijft ‘nieuw’, omdat hij buitenstaander blijft. Hij wordt geen onderdeel van het establishment. De SP heeft het bijna aangedurfd de wetmatigheid van het succes van ‘nieuw’ een kans te geven door Emile Roemer te vervangen door Ron Meyer. Je kunt de alternatieve geschiedenis niet bewijzen, maar de SP had op die manier veel meer kans gehad de verlieszetels van de PvdA over te nemen. Voor Roemer wordt het knokken voor behoud van het huidige aantal zetels en als het meezit, een bonus voor de ondersteuning van het Nationaal Zorgfonds en misschien voor Arjan Vliegenthart. De enige linkse partij, die vernieuwing in de peilingen lijkt te verzilveren is Groen Links met Jesse Klaver.

 

Het Trumpisme slaat aan

Met de komst van het Trumpisme zijn de factcheckers overbodig geworden. Voor de achterban van Donald Trump is het helemaal niet erg als hij zo nu en dan een loopje neemt met de waarheid. De aanhang van Trump en de Trumpachtigen wil korte metten maken met het establishment, omdat die niets positiefs voor hun gebracht hebben. Laten we maar een gokje wagen op degenen die flink tegen het establishment aanbeuken. Misschien kunnen die het leven beter maken. Blijven bij het oude levert zeker geen verbetering op! Historicus Eelco Runia analyseert dat weldenkenden Trump ‘letterlijk nemen, maar niet serieus’ en dat de aanhangers van Trump hem ‘serieus nemen, maar niet letterlijk’. Een linkse politicus kan zich niet permitteren om een loopje te nemen met de waarheid. Die zal onmiddellijk een kopje kleiner gemaakt worden. De linkse politicus wordt letterlijk en serieus genomen. Dat maakt de strijd voor links een stuk lastiger. Donald Trump heeft in zijn campagne laten zien dat alle middelen geoorloofd zijn. Na verkiezing zien we wel weer verder. En de kiezers die willen breken met het establishment begrijpen heel goed dat je na een verkiezing niet alles kunt realiseren wat je tijdens de campagne hebt geroepen. Daar kunnen de kiezers wel mee leven, tenzij de nieuwkomer direct op het establishment gaat lijken. Dan zal de achterban wel gaan klagen! Veel kiezers hebben een blind verlangen naar verandering. Desnoods via een ramp! 

Een andere vuile verkiezingscampagne hebben we al gezien bij de Brexit en het presidentschap in Oostenrijk. De campagne voor het Oekraïne referendum was al wel behoorlijk factfree, maar haalde nog niet de vuilgraad van de VS en Oostenrijk. In 2017 krijgen we behalve in Nederland, ook in Duitsland en Frankrijk verkiezingen. Als die verkiezingen sterke rechts populistische overwinningen opleveren en daarna regeringsmacht voor de winnaars, dan gaat het hart van de Europese Gemeenschap ingrijpend veranderen. Met ongetwijfeld grote gevolgen.

 

Het antwoord van links

Wat is het antwoord van links? Hoe gaat links het perspectief van rechts-populistische regeringsmacht weten te voorkomen? Door het bestrijden van het rechts-populisme of door een inspirerend alternatief te bieden? Bernie Sanders in de VS heeft laten zien dat de aanpak van hoop en concrete alternatieven kan werken. De vraag naar het antwoord van links is inmiddels doorgedrongen in veel krantenkolommen en in praatprogramma’s op radio, televisie en internet. De eerste uitgave van Vrij Nederland als maandblad besteed er 7 pagina’s tekst aan en een paar artistieke foto’s.


Verrassend eensgezind pleitten de geïnterviewden voor een strijdbaar programma waar we trots op kunnen zijn. Zo staat het in de aankondiging van het artikel. Een paar opvallende punten uit het artikel. De belangrijkste oorzaak van de rechts-populistische revolte is de angst voor het onbekende. De vluchtelingenstromen en de vrees voor aanslagen zorgen voor een groot gevoel van onzekerheid. Er wordt op veel plekken in de wereld een massale middelvinger opgestoken naar het establishment. De Paarse kabinetten hebben in de jaren negentig te weinig oog gehad voor de onderkant van de samenleving. Dat hoor je vaker, maar daar klopt niet veel van. Denk aan het ‘Grote Stedenbeleid’ en modern inburgeringsbeleid van Roger van Boxtel en de bestrijding van armoede van Ad Melkert en natuurlijk de Melkertbanen. De lijst gaat verder met het gedachteloos omarmen van het marktdenken. Links heeft geen verhaal. Wat links in elk geval niet moet doen, is zich nog nederiger opstellen om de boze burger te behagen. Rechten en plichten ging altijd over rechten en plichten, maar is synoniem geworden met nieuwe producten uit het bedrijfsleven. Het gaat gewoon over een klassenstrijd. Immers bijna iedereen wil hetzelfde: een gezin onderhouden en trots zijn op je werk. De sociaaldemocraten moeten terugkeren naar hun oude waarden zoals verheffing en bestaanszekerheid. De zeggenschap van de burger moet radicaal worden vernieuwd. Stel een radicaal plan op met doelen als: in 2015 is de kinderarmoede in Nederland uitgebannen of in 2030 is de hele economie duurzaam!

Bij veel punten kon ik wel meevoelen, maar veel energie kreeg ik er niet van. Dat geldt ook voor de roep om meer linkse aandacht te besteden aan de Nederlandse identiteit, discriminatie, racisme, ongelijkwaardigheid en onze onvolprezen waarden en normen. Een pleidooi voor links patriotisme heb ik al langs zien komen. De nieuwe leider van de PvdA, Lodewijk Asscher, lijkt de moraliteit op het schild te willen hijsen.

De vergaande doelstellingen over duurzaamheid en armoedebestrijding uit het artikel van Vrij Nederland kwamen van Rutger Bregman van De Correspondent. Die biedt een kansrijke uitweg voor links Nederland. Met discussies over identiteit en de echte Nederlandse waarden gaat links niet winnen. Rechts voert die indringender en authentieker. Als je mandekking in het voetbal niet werkt, omdat de aanvaller zich steeds uit je dekking weet te ontworstelen, dan moet je geen mandekking meer toepassen. Dat leert Johan Cruyff ons. De aanvaller raakt in de war en moet andere oplossingen bedenken. Dus links, ga niet het spel spelen waar rechts beter in is. Maar wat dan wel? Een analyse van de grote vraagstukken (klimaatbeleid, voedselvraagstuk, armoede, technologische ontwikkeling) en een aantal hele concrete maatregelen waar mensen enthousiast van kunnen worden en zich voor in willen gaan zetten. Als links dat voor elkaar krijgt, zou het fantastisch zijn. Wat zou het pakket van maatregelen kunnen zijn? Ik krijg energie van de volgende punten:

1. Iedereen van 18 jaar of ouder heeft recht op een basisinkomen. Met een basisinkomen garanderen we dat iedereen een behoorlijk inkomen heeft. Het biedt keuzevrijheid voor het aantal uren dat je gaat werken. Met het basisinkomen kunnen we rondpompen van toeslagen afschaffen of fors reduceren. Het vervelende van het basisinkomen is dat we het niet in een kleine overzichtelijke pilot kunnen uitproberen. We moeten kiezen voor het idee en dan stapsgewijs uitrollen. Deze structurele omslag is nodig, omdat er steeds meer mensen dreigen buiten de boot te vallen van de rat race van onze economie. Met een basisinkomen als basiszekerheid kan iedereen makkelijker naar vermogen een bijdrage leveren aan de samenleving.

2. Een massieve inzet op duurzaamheid. De energievoorziening wordt planmatig omgezet van fossiel naar duurzame bronnen. Investeerders krijgen zekerheid over de koers met passende wet- en regelgeving. Het is goed voor nieuwe industrie en banen. Het is goed voor de aarde en het is goed voor de volgende generaties.

3. Alle kinderen krijgen een jaarlijks ontwikkelbudget vanaf geboorte tot hun 27ste jaar. De budgetten kunnen uitsluitend ingezet worden bij gecertificeerde instellingen van kinderopvang, basisschool, voortgezet onderwijs en hoger onderwijs. De budgetten die overgebleven zijn na een afgeronde studie blijven in de persoonlijke pot voor ‘levenslang leren’. Van alle landelijke opleidingen komt een landelijke eindtoets. Scholen kunnen eigen toetsing bepalen.

5. De Nederlandse regering zal zich inspannen voor een adequate bewaking van de Europese grenzen. Dat wordt niet op het bordje van Italië en Griekenland gedropt, maar geregeld en betaald vanuit Europa. Er komen aan de randen van Europa Migratie Meldings Instituten (MMI’s). De Europese Gemeenschap bepaald hoeveel migranten moeten worden opgenomen. De MMI’s screenen alle aanmeldingen en verdelen over de Europese landen en verzorgen de overtocht. Ieder Europees land kan de eigen opnamecapaciteit beïnvloeden. Solidariteit en de spankracht van de opnamecapaciteit zijn bepalend voor het aantal migranten dat er jaarlijks opgenomen kunnen worden.  

6. De landen in de Europese Gemeenschap maken afspraken over een traject van maatschappelijke oriëntatie en inburgering. Gemeenten voeren het uit.

7. De defensiemachten worden efficiënter en effectiever gemaakt door de oprichting van een Europese defensiemacht.

8. De norm van 3% BBP aan begrotingstekort en 60% BBP als maximale staatsschuld wordt vervangen door nieuwe Europese financieel-economische afspraken, die een meer adequate oplossing biedt bij economische teruggang.

9. Nieuw economisch beleid. Na de kredietcrisis zei iedereen in koor: dit niet weer. Wat zien we 8 jaar later gebeuren? De financiële sector is zichzelf weer aardig aan het oppompen en wat veel erger is, de reële economie is niet de motor van de nieuwe welvaart, maar lijkt weer voortgetrokken te worden door de sleepboot van de financiële sector.

10. Voor de bestrijding van kinderarmoede zal het basisinkomen een belangrijke bijdrage leveren, maar er is meer nodig. Iedere gemeente krijgt de financiële middelen van het Rijk om voor alle kinderen die opgroeien in een gezin met een inkomen van 120% van het sociaal minimum of minder een kindpakket aan te bieden dat bestaat uit: persoonlijke ondersteuning om schulden te saneren in het gezin en middelen voor: vakantie, deelname aan sport- en cultuuractiviteiten, een computer en een jaarlijks kledingbudget.

 

Strategische samenwerking en een spilpositie voor D66

Ik hoop dat een aantal politieke partijen voor de verkiezingen afspraken gaan maken over een concreet inhoudelijk progressief toekomstgericht programma. Als dat voorafgaand aan de verkiezingen gebeurt, dan is de kans groot dat we daar de weerslag van terugzien in een kabinetsprogramma. Als de Nederlandse identiteit, normen en waarden, racisme, discriminatie en ongelijkwaardigheid de hoofdthema’s worden in de verkiezingsstrijd, zal Nederland steeds rechtser worden!  Voor een inhoudelijk, progressief en toekomstgericht programma zie ik een spilfunctie voor D66. Niet om compromissen tot ideaal te verheffen, maar omdat D66 het in het DNA heeft om ruimte voor ondernemerschap te verbinden aan zekerheid en uitdaging voor degenen die niet met de economische rat race mee kunnen, om ruimte voor ondernemerschap te verbinden aan strenge milieudoelstellingen, om onderwijs te positioneren als basis voor kennis en vaardigheden, maar ook voor persoonlijke ontwikkeling en sociaal burgerschap en om Europa te zien als beste bescherming van vrede en om nieuw vooruitgangsgeloof vorm te geven.  

Michiel Verbeek, 26 december 2016

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *