Michiel Verbeek

18 nov

Veel Amerikanen hebben niet zozeer gekozen voor Donald Trump, maar gegokt op een beter leven door op Trump te stemmen. Van doorgaan met hetzelfde wordt het leven voor velen niet beter. Hillary Clinton was de verpersoonlijking van de status quo en heeft de jonge kiezers, Latino’s en zwarte Amerikanen niet kunnen inspireren.

 

Dinsdag 8 november 2016 ging ik met een gerust hart naar bed en woensdagochtend stond ik op met een bijna overwinning van Donald Trump. Na het ontbijt kon de hoop op een wonder mij niet meer redden. Nog wat later bleek dat Hillary Clinton de meeste stemmen had behaald, maar Donald Trump de meeste kiesmannen en dus het presidentschap. Wie had dat verwacht? In de commentaren die volgden bleken er plotseling meer mensen dan gedacht de Trump overwinning logisch te vinden. De narcist heeft de buit binnen. De man met een gedrag dat wordt gekenmerkt door een obsessie met de eigen persoonlijkheid, egoïsme, dominantie, ambitie en gebrek aan inlevingsgevoel. Daar hebben we veel van gezien en gehoord tijdens de campagne. Na de overwinning werd de toon anders. We hadden zo’n metamorfose al een keer gezien toen Trump een persconferentie gaf naast de president van Mexico. Opeens redelijk en voorkomend. De dag na de uitslag ging hij op bezoek bij Barack Obama. Dat was tijdens de campagne de slechtste president ooit. Nu vond Trump het een grote eer om uitgebreid met Obama te spreken. Drie weken voor de uitslag leek Clinton af te stevenen op een ‘landslide’ overwinning, maar na de verkiezingen heeft Donald Trump het presidentschap, de meerderheid in de Senaat, de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de kans om het Gerechtshof voor decennia te voorzien van rechtse rechters.

Het lijkt erop dat veel Amerikanen iets nieuws willen uitproberen. In de hoop dat hun leven beter wordt. Tijdens de ongekend felle campagne zei Trump in de richting van de Latino’s: ‘wat hebben jullie te verliezen als jullie op mij stemmen?’ Misschien was dat een slim duwtje in de rug.


 

Analyse van het verlies van de Republikeinen in 2012

In 2012 was ik in Washington met een NRC-reis onder leiding van Maarten van Rossem tijdens de verkiezingsstrijd tussen Barack Obama en Mitt Romney. Maarten van Rossem analyseerde de dag na de verkiezingen dat de Democraten hadden gewonnen door ingrijpende demografische veranderingen. 70% van de blanke mannen hebben op Romney gestemd, maar bij de vrouwen, bij de zwarte mannen, bij de jongeren en bij de Latino’s heeft Obama gewonnen. Als de Republikeinen onverdroten doorgaan op het pad waarop ze in 2012 zaten, zal de aanhang vanzelf steeds kleiner worden, luidde de analyse van Maarten van Rossem. Ze hebben twee keuzes: of verder radicaliseren of meer rekening houden met de nieuwe groepen. Maarten van Rossem sloot verdere radicalisering niet uit in 2012. Juleanne Glover, oud-persvoorlichter van Dick Cheney en groot kenner van de Republikeinse partij, verwachtte in 2012 dat de Republikeinen een meer pro-vrouw beleid zouden gaan voeren en minder radicaal zouden worden op gebieden als belastingen en immigratiepolitiek. Volgens Glover zou de Republikeinse partij een beetje liberaler moeten worden op een aantal dossiers als ze weer aan de macht willen komen. In 2016 heeft de omslag bij de Republikeinen nog niet plaatsgevonden. Maar dat hoefde ook niet, omdat Hillary Clinton te weinig kiezers kon inspireren.


 

Cijfers verkiezingen in 2012 en 2016


Uit de cijfers blijkt dat Hillary Clinton meer stemmen heeft behaald dan Donald Trump, maar in de Verenigde Staten kent men niet het systeem van evenredige vertegenwoordiging op basis van one man one vote, maar een vorm van districtenstelsel. Trump heeft de meeste kiesmannen binnengesleept en krap aan de zege. Voor de overwinning heb je 270 kiesmannen nodig. Trump heeft die net gehaald.

Uit de cijfers zie je ook dat er veel minder Amerikanen hebben gestemd. Meer dan 8 miljoen minder stemmers dan in 2012. Daaronder zitten veel nieuwe stemmers. Die heeft Clinton gemist en die wist Obama in 2012 wel aan te spreken.  

 

Een nieuwe dimensie in de campagne 2016

Donald Trump heeft een nieuwe dimensie in politieke campagnes geïntroduceerd. Alles voor het gewenste effect is goed. Het effect was steun krijgen voor het aanschoppen tegen de zittende macht, de status quo, het establishment. Hij werd door de eigen aanhangers niet afgerekend op leugens en onwaarheden. De factcheckers maakten overuren, maar het maakte voor de aanhang van Trump niet uit. Wat hij ook zei of deed, het werd geaccepteerd. Veel stemmers op Trump waren misschien niet enthousiast over zijn soms botte uitspraken, maar het was geen reden om af te haken. De woede tegen de huidige situatie was zo sterk, dat alles van Trump tegen ‘crooked’ Hillary erin ging als koek. Trump ging niet het land in om gesprekjes te voeren en vragen aan kiezers en potentiele kiezers wat ze belangrijk vinden, nee hij wist wat ze wilden horen. Hij kent de woede, heeft die woede uitvergroot en heeft er stem aan gegeven. Hij heeft een verhaal gehouden met verbeeldingskracht. Tegenpool Hillary Clinton kon praten wat ze wilde, maar zij bleef de vertegenwoordiger van de zittende macht en was daarmee de vleesgeworden status quo waarmee afgerekend moest worden. Heel veel kiezers in de zogenaamde Rust Belt-Staten (de traditionele industriestaten in het noordoosten en middenwesten) waar de economische neergang zwaar gevoeld wordt, hebben in 2012 hun heil gezocht bij Barack Obama, maar hebben in hun ogen te weinig gekregen en zijn op grote schaal overgestapt op Donald Trump. Deze kiezers smachten naar verandering. Van Hillary Clinton gaan ze het niet krijgen, dus proberen ze Trump. Een gokje op radicale verandering. Baat het niet, het kan niet veel meer schaden! Donald Trump heeft ook meer Latino’s aangesproken dan was verwacht. Mitt Romney haalde 4 jaar geleden 27% van de stemmen van de Latino’s, Trump 29%. Van de minderheden in de VS heeft 75% op Clinton gestemd, maar toch zo’n 20% op Trump. Van de witte kiezers wist Trump 67% aan zich te binden.

Wat hadden de Amerikanen voor keuze? Normaal gesproken toch zeker drie opties: doorgaan met hetzelfde, terug naar betere tijden of hoop voor de toekomst. Hillary Clinton stond voor het eerste, Trump voor het tweede en de derde was er niet. En daar scoorde Barack Obama nu juist in 2008 en 2012.

 

Een nadere analyse van de overwinning van Donald Trump of beter het verlies van Hillary Clinton

Uit de verkiezingen van 2012 wisten de Democraten dat de jonge kiezers ook nu weer heel belangrijk zouden zijn. Die andere Democraat, Bernie Sanders, wist die groep, nogal linkse kiezers, te inspireren. Het bleek voor Hillary Clinton blijkbaar niet te doen om die groep te bedienen. Misschien ook niet zo gek als je bedenkt dat Hillary na nine eleven voor de oorlog in Irak stemde en acht jaar na de financiële crisis warme banden heeft met Wall Streetbankiers als Goldman Sachs. Voor bijna 70% van de stemmers was Hillary Clinton onbetrouwbaar en niet eerlijk. Een verbijsterend hoog percentage! De onvrede onder jongeren, maar ook bij veel andere Amerikanen is begrijpelijk als grote groepen niet of nauwelijks profiteren van economische voorspoed. 1 op de 6 Amerikanen (bijna 50 miljoen) leeft op of onder de armoedegrens (krap 500 dollars in de maand). 45 miljoen Amerikanen zijn afhankelijk van voedselbonnen. 1 op de 100 volwassen Amerikanen zit in de gevangenis. Dat is een wereldrecord voor de VS. 46 van de 50 Staten staan er financieel slecht voor. Het land heeft de duurste zorg ter wereld. En de VS telt de meeste wapens per hoofd van de bevolking (112 wapens per 100 inwoners). Het is een wonder dat er niet veel meer oproer is in de VS. De sociale mobiliteit is veel lager dan Amerikanen wordt voorgehouden in kranten, schoolboeken en films. De American dream is helemaal niet voor iedereen weggelegd! Alleen nog maar voor de happy few.

Het vermogen van de Democraten om kiezers systematisch, met behulp van talloze vrijwilligers en de nieuwste technologie tot achter hun voordeur en in hun smartphone te achtervolgen, heeft het afgelegd tegen de massabijeenkomsten van Trump. Onder Obama waren de Democraten hier heel goed in. De jongeren, de Afro-Amerikanen en de vrouwen kwamen voor Hillary Clinton onvoldoende de deur uit.

Documentairemaker Michael Moore voorspelde ruim voor de verkiezingen dat Donald Trump zou gaan winnen. Vooral vanwege de verbittering van mensen die in het globaliseringsproces hun baan zijn verloren en de laatste stuiptrekkingen van de boze witte man. Hij verwees ook naar de analyses van de historicus Allan Lichtman. Die voorspelde telkenmale de Amerikaanse verkiezingen juist aan de hand van 13 kernpunten. Als 6 of meer negatief uitpakken voor de partij aan de macht, dan zal de zittende macht worden weggestemd. Het gaat om punten als: economische vooruitzichten, schandalen, militaire of buitenlandse successen, charisma zittende president, charisma uitdagende partij. Lichtman zei in September dat Trump zou gaan winnen.


De scheve welvaartsverdeling in de VS levert steeds meer slachtoffers op en zal steeds bepalender worden in de uitkomsten van verkiezingen. In De Correspondent kwam ik de volgende grafiek tegen. Die illustreert mooi hoe de rijkste 20% het grootste deel van deel koek opeist en dat de middenklasse nog maar weinig van de welvaartskoek krijgt. Voor de armsten blijft al helemaal niks over! Het is niet vreemd dat zo’n welvaartsverdeling een effect heeft op de machtsverdeling.


 

Gevolgen en lessen

Donald Trump probeerde zich na de overwinning presidentieel te gedragen. Tijdens de campagne hebben we dat al even gezien toen hij een persconferentie gaf samen met de president van Mexico. De Mexicanen waren plotseling hardwerkende mensen en nu even niet over de muur! Tijdens de campagne konden we horen dat Barack Obama de slechtste president van de VS was, na de eerste ontmoeting van anderhalf uur was Obama ‘terrific, smart, nice and with a great sense of humor’. Tijdens de campagne worden de verschillen uitvergroot, nu wordt het tijd voor verzoening en samenwerking. En meneer Trump, gaat u Hillary Clinton vervolgen, zoals u tijdens de campagne heeft gezegd? ‘Ga ik over nadenken, zei Trump bij 60 Minutes. Hij vervolgde met ‘het zijn fatsoenlijke mensen. Ik wil ze geen kwaad doen’. In hetzelfde programma zei hij nog veel meer. De muur kan ook wel een deel hek worden. Fijn dat er al een groot deel is. De criminele immigranten gaan we aanpakken. Van Obamacare blijft een groot deel overeind. Kinderen tot 26 jaar blijven meeverzekerd en het zal verzekeraars verboden worden om mensen met bestaande gezondheidsklachten te weigeren. ‘We gaan het systeem verbeteren’. Het homohuwelijk wordt niet teruggedraaid. ‘That’s done’. De uitspraken tijdens de campagne moeten gezien worden als ‘openingsbiedingen’, verklaarde Trump. Je hebt nu eenmaal wat stevige retoriek nodig om mensen in beweging te krijgen! Trump wil aan de slag met infrastructuur. Nieuwe wegen, tunnels, bruggen, vliegvelden enz. Kan een probleempje opleveren met z’n politieke vrienden in de Senaat. Die houden niet van grote overheidstekorten. En die liggen in het verschiet met de combinatie van infrastructurele investeringen in combinatie met een flinke belastingverlaging. Maar misschien kan Trump wat minder geld besteden aan defensie als de NAVO-partners meer gaan betalen voor de NAVO. De baas van de NAVO, Jens Stoltenberg, heeft al aangekondigd dat hij de Europese landen zal gaan bewegen om meer voor defensie te gaan betalen. Nog veel landen halen de afspraak van 2% van het BBP (Bruto Binnenlands Product) niet en dat zal moeten. Zou dit een aanzet worden voor een Europese defensiemacht en -politiek? Zou een mooi gevolg zijn van een teleurstellende verkiezing. Donald Trump vertelde in 60 Minutes dat hij geen salaris hoeft te ontvangen. Hij zal pro-life rechters benoemen, maar gaat niet ingrijpen in de abortuswetgeving. Dat is aan de 50 Staten. We moeten vrezen voor het openhouden van Guantanamo Bay, het proberen van het terugdraaien van de afspraken met Iran en het intrekken van het klimaatakkoord van Parijs. Het bijna failliete kolenbedrijf Peabody is uit de as herrezen. Vrijdag 11 november 2016 ging de prijs van de aandelen met 70% omhoog. Klimaatscepticus Trump gaat waarschijnlijk ruim baan geven aan kolen en schaliegas. Het is te hopen dat hij groene energie niet enorm gaat frustreren. De versnelling richting duurzaamheid onder Obama zal zeer waarschijnlijk een stuk vertraagd worden.

Immigranten zullen zich steeds meer unheimisch gaan voelen. Trump zal streng zijn tegen immigranten die iets op hun kerfstok hebben. Tegen goede immigranten zal Trump een verzoenende toon aanslaan.

Tijdens de campagne heeft Trump Clinton beschimpt om haar contacten met Wall Street. Via zijn transitieteam heeft hij laten doorschemeren dat hij de zogenaamde Dodd-Frank-wetgeving wil versoepelen. Deze wetgeving is ingevoerd door Obama om de bankensector aan banden te leggen. Om te voorkomen dat banken te veel risico’s nemen en te veel voor eigen bate beleggen. Een uitermate belangrijke wet als les uit de financiële crisis van 2008.


Tegelijkertijd met de verkiezing van de president waren er volksraadplegingen in zes Staten over medisch- en recreatief gebruik van marihuana. Het aantal Amerikanen dat in een staat woont met legale wiet is gestegen van 5% naar 20%. En in vier Staten is er een volksinitiatief aangenomen voor het verhogen van het minimumloon. Daar zal Trump zich niet tegen verzetten.


 

Het is te hopen dat Donald Trump een paar verstandige, deskundige mensen om zich heen gaat verzamelen. De keuze van Steve Bannon van Breitbart News in de staf is niet hoopgevend. Echt geruststellend zijn ook niet namen van Newt Gingrich en al helemaal niet Sarah Palin. Wel leuk voor de Saterday Night Live. Kunnen ze de prachtige satire van Sarah Palin weer doen herleven!

Lessen voor Nederland

In Nederland staat de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer op uitbreken. Wat kunnen we verwachten? Onze verkiezingscampagne zal ongetwijfeld harder en lelijker worden. Krachttermen zullen niet geschuwd worden. Van de Amerikaanse journalist Erza Klein kunnen we leren dat als er meer gepraat wordt over ras en identiteitsvragen, dat er verschuiving naar rechts zal plaatsvinden. We hebben een verhaal nodig van hoop. We hebben een radicaal verhaal nodig dat het beste in ons boven haalt. We weten al een aantal jaren dat er vaak bij verkiezingen afgerekend wordt. En dat er behoefte is aan nieuwkomers met een nieuw geluid. Ook in Nederland is een groot deel van het electoraat (al jaren zo’n 30%) ontevreden over de zittende macht en willen verandering. Daar zal Geert Wilders van profiteren. Wilders is ondanks dat hij al heel lang in de Tweede Kamer zit nog steeds een outsider. Maar ook al haalt hij een derde van het electoraat het zal nog steeds onvoldoende zijn om te regeren. Andere partijen willen gewoon niet met de PVV in een kabinet. Nieuwkomers hebben kansen. Als de PvdA een deel van het onontkoombare verlies wil beperken zullen ze met iets nieuws moeten komen. Daarom zal Lodewijk Asscher het winnen van Diederik Samsom. De SP laat een grote verkiezingsoverwinning aan z’n neus voorbijgaan. Nu kiezen voor Ron Meijer als politiek leider zou weleens heel veel extra stemmen kunnen opleveren. Emile Roemer gaat niet voor grote verschuivingen zorgen.  Jesse Klaver voelt de nieuwe tijd goed aan. Kan een effect veroorzaken zoals Bernie Sanders. Kiest voor een eigen en eigenzinnige koers. Dat zal mensen aanspreken en het is aan mensen zelf om te volgen.


D66 is nog steeds een redelijk alternatief, maar een grote doorbraak zal D66 niet maken onder Alexander Pechtold. Het verkiezingsprogramma is onvoldoende radicaal door het midden. D66 mist een aansprekend verhaal van hoop en toekomstgerichtheid. Er is behoefte aan een partij die hoop predikt. Een aanpak zoals Rutger Bregman van De Correspondent wil.


‘We roeien de armoede uit. We organiseren onze economie op basis van vakmanschap en vertrouwen in plaats van concurrentie en bureaucratie. We zetten de schoonmakers, verplegers, leraren, vuilnismannen, agenten en taxichauffeurs weer centraal. We maken de Nederlandse economie de duurzaamste van de wereld. En we bedenken een nationaal plan voor ontmoeting, waardoor hoog- en laagopgeleid, zwart en wit elkaar veel vaker tegenkomen’. Ik wil daaraan toevoegen: ‘We gaan aan de slag met het Basisinkomen en we faciliteren nieuwe onderwijsconcepten om nieuwe generaties de kans te geven een mooie nieuwe wereld te maken!’

 

Michiel Verbeek, 18 november 2016

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *