Michiel Verbeek

30 dec

Gedeputeerde Staten heeft een duidelijke visie op de gemeentelijke indeling van de provincie Groningen, maar voldoet niet geheel aan het herindelingskader en is soms ondemocratisch, is sterk in factfree framen en bedient zich hier en daar van merkwaardige redeneringen en povere onderbouwingen. En de meerderheid van Haren wil graag zelfstandig blijven.


Het Herindelingsadvies voor Groningen, Haren en Ten Boer is op 20 december 2016 door Gedeputeerde Staten (GS) van Groningen openbaar gemaakt. In januari 2017 zal Provinciale Staten (PS) er een debat over voeren. De uitkomst zal naar de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ronald Plasterk, worden gestuurd met het verzoek een wetsvoorstel voor te bereiden voor de Tweede Kamer. Eind 2017 of begin 2018 zal de nieuwe Tweede Kamer een besluit nemen. Tegelijkertijd met de presentatie van het herindelingsadvies hebben de gemeenten Groningen en Ten Boer hun personeelsconvenant gepubliceerd.

 

Kern redenering provincie Groningen

Voor de provincie Groningen is het rapport Grenzeloos Günnen nog steeds de leidraad voor de herindeling van de hele provincie Groningen. Daarin waren grote maatschappelijke opgaven en de nieuwe taken op het gebied van het sociaal domein zeer bepalend voor opschaling. Dat het sociaal domein een totaal ander beeld heeft gekregen dan in 2013 werd verwacht, is voor de provincie geen reden tot heroverweging. De provincie vindt voorts dat de financiën van Haren kwetsbaar zijn en dat Haren niet bestuurskrachtig genoeg is om zelfstandig te blijven. De provincie had graag gezien dat Haren de knelpunten uit eerste rapport van B&A samen met Groningen had proberen op te lossen. Toen Haren daar niet voor koos, wilde de provincie het momentum van herindelen niet voorbij laten gaan en koos voor een gedwongen fusie. De provincie beweert in het Herindelingsadvies dat de bezuinigingen en lastenverhogingen, die nodig zijn om de algemene reserve (advies van Deloitte en COELO) te versterken zullen leiden tot onomkeerbare aantasting van voorzieningen. Wat niet in het Herindelingsadvies staat, maar wat zeer waarschijnlijk een belangrijke rol speelt voor de provincie is dat als Haren zelfstandig mag blijven dat andere gemeenten in de provincie voor dezelfde koers gaan kiezen. Dan raakt de doelstelling van het rapport Jansen steeds verder uit zicht.  

 

Kern redenering gemeente Haren

De gemeente Haren was volop bereid om de gemeente volledig door te lichten. Dat is een teken van bestuurskracht! Het eerste rapport van B&A en de rapporten van Deloitte en het COELO geven scherpe analyses van de situatie Haren, die de gemeente zeer serieus neemt. De knelpunten waren niet onbekend en zijn niet urgent, maar er moet wel een aanvalsplan op geformuleerd worden. In het rapport Beterr Haren heeft de gemeente helder aangegeven hoe de knelpunten aangepakt en opgelost zullen worden. Daar heeft Haren vervolgens de begroting 2017 en een meerjarenbegroting 2017-2020 aan toegevoegd, waaruit blijkt hoe de financiën in een kort tijdsbestek weer zeer solide gemaakt worden en waaruit blijkt dat er geen sprake is van een aantasting van primaire voorzieningen. Waarom krijgt Haren niet de kans om het plan Beterr Haren uit te voeren? Alleen omdat de provincie geen afvallers accepteert voor het heilige doel van grootschalige herindeling? Of dat de provincie Groningen een langgekoesterde wens van de belangrijkste gemeente in de provincie eindelijk in vervulling wil laten gaan?

 

Wat moet de Tweede Kamer beoordelen?

Er is sprake van een conflict tussen de provincie Groningen en de gemeente Haren. De Tweede Kamer moet als scheidsrechter optreden. De Tweede Kamer moet de afweging maken tussen een gemeente, die met draagvlak van 75% van de inwoners graag zelfstandig wil blijven, voldoet aan alle wettelijke taken op een meer dan gemiddelde wijze en met een doortimmerd plan voor de toekomst en een provincie die een grootschalige herindeling voor de hele provincie Groningen wil doordrukken. Is het verstandig om de huidige compacte stad van Groningen en het verstedelijkte dorp Haren onder een bestuur te brengen of vormen de afzonderlijke delen in goede samenwerking een grotere aantrekkingskracht voor de regio?

 

Provincie beoordeelt de herindelingscriteria in onderlinge samenhang

In het Herindelingsadvies staat te lezen dat Gedeputeerde Staten (GS) niet kiest voor herindeling van Haren alleen vanwege financiën. Nee, het gaat om de onderlinge samenhang van de herindelingscriteria: draagvlak, interne samenhang, bestuurskracht, duurzaamheid, evenwichtige regionale verhoudingen en financiën. Er is weliswaar een burgerraadpleging geweest in 2014 met een duidelijke uitkomst, maar er is daarna zoveel gebeurd dat die uitkomst niet meer doorslaggevend mag zijn, volgens de provincie. En er is ook nog een grote minderheid vóór herindeling. De provincie probeert het draagvlak in Haren voor zelfstandigheid klein te maken door in het Herindelingsadvies op te nemen dat de groep tegenstanders uit Haren tegen herindeling heel klein is als je dat afzet tegen alle inwoners van Groningen, Haren en Ten Boer. Ik vind dit een zeer onzuivere manier van redeneren!  

GS geeft aan dat herindeling van onderop het uitgangspunt is, maar dat er in het geval van Haren toch moest worden ingegrepen. GS heeft onvoldoende vertrouwen in de verbeterplannen van Haren. Als het Haren niet lukt om op tijd alle verbeterplannen te realiseren, dan is er geen mogelijkheid meer voor herindeling. Althans, niet op korte termijn. Alle mogelijke opties zijn verkeken. Hoogezand-Sappemeer en Slochteren vormen een nieuwe gemeente met Menterwolde en Tynaarlo heeft de boot afgehouden. Nu doet zich de kans voor om Haren nog in te schuiven in het traject van Groningen en Ten Boer. GS wil die kans niet laten lopen. GS vindt de bestuurskracht van Haren onvoldoende en is bang dat het programma van bezuinigingen en lastenverhogingen tot onomkeerbare schade zal leiden in de komende 4 jaar. Daar komt bij dat met een herindeling de ‘parels’ van Haren (uitgebreid beschreven in de zienswijze van Haren zelf) goed geborgd zijn en er ontstaan evenwichtige regionale verhoudingen. Een overblijvende kleine gemeente doet afbreuk aan de regionale verhoudingen. GS vindt dat een zelfstandig Haren dan te veel moet leunen op burgerkracht en intergemeentelijke samenwerking.

 

Strijdigheid met het kader van minister Plasterk

Na het lezen van het Herindelingsadvies (HA) weten we zeker dat een wetsontwerp met een lichte samenvoeging anders is dan een wetsontwerp voor een normale procedure. In de reactie van de provincie op de zienswijze van de gemeente Haren staat de volgende zin: ‘Los daarvan, komt het ons echter voor dat de beslissing met betrekking tot toepassing van de lichte samenvoeging reeds aan de orde is in het kader van de voorbereiding van de herindelingsregeling (wetsvoorstel)’. Het wordt nog interessant hoe minister Plasterk omgaat met de toetsing van zijn criteria voor een lichte samenvoeging. Elders op deze site heb ik de worsteling van Plasterk geschetst. Via twitter heeft de minister aangegeven dat hij mijn bijdrage ‘leuk vindt’.

Foto: Ronald Plasterk twitter

Om te weten of de gemeente Haren akkoord is met een lichte samenvoeging, kun je het beste de gemeente daarnaar te vragen. Het antwoord luidt dan: nee. Zie de brief van 21 september 2016. Het is toch raar dat de provincie zich in het Herindelingsadvies in allerlei bochten wringt om aan te tonen dat Haren voorstander is van een lichte samenvoeging, terwijl het tegendeel blijkt uit een officiële brief. De provincie probeerde dat eerst te doen met het verslag van het bestuurlijke overleg van 5 september in combinatie met het collegeverslag van Haren van 6 september en het appverkeer tussen gedeputeerde Brouns en burgemeester van Veen van 28 november 2016. Uiteindelijk is gekozen voor het verslag van het open overleg van 19 juli 2016. De brief van 21 september wordt in het Herindelingsadvies gemakshalve onder het tapijt gehouden!

      

Provincie is ondemocratisch

De eerste eis van de lichte samenvoeging is dat alle drie gemeenten akkoord moet zijn. De tweede eis is een personeelsconvenant opgesteld door alle betrokken gemeenten. De provincie denkt te voldoen aan die eis van de minister met goedkeuring van twee gemeentebesturen en de mening van de Ondernemingsraad van Haren. Dit is een rechtstreekse ondermijning van fatsoenlijke democratische waarden en zal door de minister hard afgestraft dienen te worden. In het Herindelingsadvies staat: ‘Over de rechtspositie van het personeel van de op te heffen gemeenten Haren en Ten Boer zijn op hoofdlijnen afspraken vastgelegd in het Personeelsconvenant in het kader van de herindeling tussen de gemeenten Groningen, Haren en Ten Boer, tussen de colleges van Groningen en Ten Boer. De vaststelling daarvan is voorzien op 20 december 2016. De verbindingspersoon voor Haren, Marga Kool, alsmede de Ondernemingsraad van de gemeente Haren zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het convenant’. Het kan toch niet zo zijn dat in dit land de vertegenwoordiging van de gemeente Haren uitgeoefend kan worden door een verbindingspersoon, woonachtig in een andere provincie en een vertegenwoordiging van het personeel van Haren. Ik heb heel veel respect voor het personeel van de gemeente Haren, maar die kunnen niet optreden als vertegenwoordiger van 19.000 Harenaars. Het moet niet gekker worden!

Er is nog een andere kwestie waaruit blijkt dat de provincie de democratie als het slechts uitkomt niet zo serieus neemt. Het betreft de interpretatie van de burgerraadpleging uit 2014. De provincie probeert de uitslag van 75% tegen een samenvoeging van Haren bij Groningen te bagatelliseren door te stellen dat er tussen die raadpleging en december 2016 heel veel gebeurd is. Dat is helemaal waar, maar betekent dat automatisch dat we de uitslag van de burgerraadpleging naast ons neer kunnen leggen? Dat lijkt me niet. Zeker niet als je bedenkt dat tegelijk met de burgerraadpleging de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen hetzelfde beeld opleverde en daarna een traject van burgerparticipatie weer hetzelfde beeld. En warempel, de verhouding van de zienswijzen op het Herindelingsadvies levert weer een vergelijkbaar beeld op: 2/3 voor zelfstandigheid en 1/3 voor herindeling. De provincie gaat wat betreft democratische principes over de scheef met de suggestie dat de groep van tegenstanders van herindeling eigenlijk maar heel klein is als je de groep afzet tegen alle inwoners van Groningen, Haren en Ten Boer samen. Een overgrote meerderheid is dan voor herindeling. Er is dan plotseling een enorm draagvlak voor de gedwongen fusie volgens de provincie. Als je op deze manier politiek wenst te bedrijven moet je niet raar staan te kijken dat burgers heel boos worden en ieder vertrouwen in de overheid verliezen. Volgens mij bedoelde de commissaris van de Koning, René Paas, dat in zijn interview met de NRC over hoe de overheid zelf ‘boze burgers’ creëert.

 

Factfree framen en povere onderbouwingen

In de afgelopen maanden heeft de verantwoordelijk gedeputeerde, Patrick Brouns, niet geschroomd om vergaande uitspraken te doen over de financiële positie van Haren. Tot twee keer toe heeft hij mij persoonlijk excuses aangeboden en heeft hij gerectificeerd. De gedeputeerde heeft lange tijd de financiële kwetsbaarheid als belangrijkste reden voor herindeling genoemd. Na het verschijnen van het COELO-rapport moest er ook uit een ander vaatje worden getapt. De gedeputeerde stapte over op een bredere onderbouwing. In het Herindelingsadvies worden nieuwe argumenten ingebracht, die nog niet eerder zijn genoemd door de provincie en ook helemaal geen belangrijke rol hebben gespeeld in de onderzoeksrapporten. Het gaat om de onderwerpen: archief, huisvesting van statushouders en onderwijshuisvesting. Je moet als provincie maar durven om Haren de les te lezen over de opvang van asielzoekers en statushouders. Haren heeft in 2014 als eerste gemeente in de provincie opvang voor asielzoekers gerealiseerd. Het Onner model wordt tot ver buiten Haren als goed voorbeeld van de opvang van asielzoekers gezien. Maar dat is nog iets anders dan de opvang van statushouders, zal de provincie dan zeggen. Haren is bezig met een innovatief project waarin beschermd wonen, statushouders, studenten en kleine bedrijven gecombineerd worden. Met dit project en de woningen van de woningcorporatie Woonborg voldoet Haren volledig aan de taakstelling. En dan hebben we het nog niet over de mogelijkheid van tijdelijke opvang van statushouders op het terrein van het huidige asielzoekerscentrum. De provincie moet zich schamen om zo met de gemeente Haren om te gaan. Dan het archief. Het is opmerkelijk dat daar niet inhoudelijk op ingegaan wordt. Misschien is er niet zo veel aan de hand! De provincie probeert gebrekkige bestuurskracht te framen in het kader van de onderwijshuisvesting. Een beetje doorzichtig, maar ook wel weer begrijpelijk als de achtergrondkennis mist. Het is een provincie onwaardig om dit soort beschuldigingen te uiten als je geen idee hebt waar het over gaat. Het verwijt is dat Haren geen rekening heeft gehouden met veel jonge gezinnen in Haren-Noord en dat daardoor veel basisscholen met ruimteproblemen zitten. Natuurlijk heeft de gemeente Haren rekening gehouden met veel jonge gezinnen in Haren Noord, maar de gemeente Haren heeft ook te maken met leegstand, een vrijgekomen schoolgebouw en nog een vrij te komen ander schoolgebouw, nieuwbouw, geobjectiveerde langjarige leerlingenprognoses, een lopend IHP (Integraal Huisvestingsplan) en heldere criteria voor nieuwbouw. Alle scholen zijn momenteel goed bediend door de gemeente. De hele huisvestingssituatie heeft er nog een paar nieuwe elementen bij gekregen. In het eerste halfjaar van 2017 zullen alle elementen op elkaar betrokken worden en zal er een soort masterplan onderwijshuisvesting opgesteld worden. Dat uiteindelijk de basis zal worden van een nieuw IHP.  

In de reactie van de provincie op de zienswijze van Haren zit nog een mooi voorbeeld van factfree framen en onjuiste onderbouwingen. GS geeft aan dat de keuze voor gedwongen fusie niet alleen gebaseerd is op een oordeel over de zes knelpunten uit het eerste rapport van B&A. GS schrijft: ‘Ons besluit en handelen is gebaseerd op een integrale afweging, waarbij de urgentie mede is ontstaan door uw besluit (bedoeld wordt de gemeente Haren, MV) om alleen verder te gaan met het traject Beterr Haren (spoor 1) en niet in gesprek te gaan met de gemeenten Groningen en Ten Boer (spoor 2). Daardoor ontstond er een nieuwe situatie’. Dit klopt niet in de tijd. GS heeft eind juni 2016 voor de gedwongen fusie gekozen. Pas op 5 september 2016 kiest de gemeente Haren voor het stopzetten van spoor 2. Het is een beetje lastig om een besluit in september 2016 al in juni 2016 te betrekken!

 

Is een gelijkaardiger Groningen beter voor de regio?

Een nieuwe gemeente Groningen zal groter zijn dan de huidige gemeente Groningen en dus zal de verhouding tot de andere nieuwe (grotere) gemeenten niet veel veranderen. Toch verandert er wel iets belangrijks volgens de provincie. Er ontstaan evenwichtige regionale verhoudingen doordat de nieuwe gemeente Groningen gelijkaardiger wordt. Interessant nieuw woord voor het binnen de gemeentegrenzen brengen van stad en landelijk gebied. Kracht en tegenkracht komen meer in balans, volgens de provincie. Maar is dat wel zo nuttig? Het landelijk gebied zal beter beschermd worden als er een krachtig zelfstandig bestuur over gaat, die niet bijvoorbeeld natuur-landschappelijke waarden voortdurend moet afwegen tegen sociaaleconomische belangen. Zelfstandige ontwikkeling en constructieve samenwerking zou weleens samen meer kunnen opleveren voor de regio dan verwatering onder een gemeentebestuur.

 

De financiële cijfers


In het herindelingsadvies is bovenstaand overzicht opgenomen. Aan welke gemeente zou je een lening willen verstrekken van 1 miljoen euro? Waar ga je dan naar kijken? Naar het vermogen van de gemeente om de last van de lening te dragen en het vermogen om aflossingen te doen. Als bankier zou ik vooral naar de solvabiliteit kijken. Die geeft de verhouding aan tussen eigen vermogen en vreemd vermogen. Hoe hoger het percentage, hoe beter de verhouding, hoe safer het is om geld uit te lenen door een financier. De gemeente Ten Boer zou ik mijden als de pest. De kans op terugbetalingsproblemen is groot. De gemeente Groningen leeft op grote voet met veel schuld. Natuurlijk is dat voor een grote gemeente makkelijker dan voor een kleine, maar een financiering van investeringen met 90% vreemd vermogen ten opzichte van 10% eigen vermogen, is niet bijzonder geruststellend. De gemeente Haren heeft een redelijk solvabiliteitsratio en heeft als voordeel dat de situatie beter wordt. Bij Groningen is sprake van een stabiele kwetsbare situatie. Dat beeld wordt scherper in beeld gebracht door onderstaande werkelijk gerealiseerde cijfers uit 2015 en begrote cijfers voor 2020. Mijn collega van Financiën, Mathilde Stiekema, bereidt nog een nadere analyse voor van de financiële cijfers van Groningen en Haren.


 

Wel of geen ingrijpende maatregelen?

GS wil doen geloven dat de gemeente Haren als antwoord op de knelpunten van het eerste rapport van B&A, de rapporten van Deloitte en de adviezen van COELO gekozen heeft voor ingrijpende maatregelen. GS vreest onomkeerbare schade in de komende 4 jaar. Toegegeven de OZB-verhoging is procentueel (ca. 10%) hoog. Voor een woning ter waarde van 260.000 euro en een gemiddeld gezin gaan de totale gemeentelijke lasten in 2017 (OZB, rioolrecht en afvalstoffenheffing) met ca. 45 euro per jaar omhoog). De bezuinigingen zijn als geheel niet heel erg ingrijpend. Ik zou zeggen: oordeel zelf!


De provincie verwijt de gemeente dat ze bezuinigen en de lasten fors verhogen, maar niet meer voorzieningen krijgen. Dat is wel een vreemd verwijt als diezelfde provincie vindt dat Haren de kwetsbaarheid van de financiën moet terugdringen. Dat doe je door de spaarpot van de gemeente te vergroten. En dat doet de gemeente Haren. Iedereen moet zich goed realiseren dat de extra middelen voor de gemeente door de belastingverhoging en bezuinigingen niet direct worden besteed, maar in de spaarpot van de gemeente gestopt worden. Dat geld blijft beschikbaar voor voorzieningen, maar niet nu direct!

 

Wie beslist wanneer?

De provincie doet een voorstel aan de huidige minister van BZK, Ronald Plasterk. Plasterk moet vervolgens een wetsvoorstel maken en die voorleggen aan de nieuwe Tweede Kamer. Na de verkiezingen van 15 maart 2017 wordt die nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd.  Het conflict tussen de provincie Groningen en de gemeente Haren wordt door die nieuwe Tweede Kamer beslecht. Als de Tweede Kamer kiest voor zelfstandigheid van Haren, dan gaan Groningen en Ten Boer met z’n tweeën verder in het herindelingsproces. Kiest de Tweede Kamer voor herindeling, dan zal de Eerste Kamer het laatste woord hebben. Het debat in de Tweede Kamer kunnen we verwachten eind 2017 of begin 2018. De opvolger van Ronald Plasterk zal het wetsvoorstel moeten verdedigen in de nieuwe Tweede Kamer. Het wordt nog spannend. De uitkomst staat of valt bij de bij de beoordeling van de Kamer en de Raad van State (moet de Kamer adviseren) over de procedure en het gegeven dat Haren niet wil. Maar de uitkomst kan ook beïnvloed worden thema’s tijdens de verkiezingen. Als er een trend ontstaat van stoppen met opschalen en meer organisatie in netwerkconstructies vanuit eigen kracht en regionale samenwerking, dan kan er zo maar een meerderheid ontstaan voor het handhaven van zelfstandige gemeenten als Haren. De coalitie van D66, Gezond Verstand Haren en het CDA in Haren zullen de strijd voeren richting Tweede Kamerfracties en nieuwe individuele Tweede Kamerleden.  Ondertussen zal de gemeente Haren de gemeente overtuigend moeten besturen. Ik zal daar mijn stinkende best voor doen. En als de Tweede Kamer heeft gesproken, dan moeten we de strijdbijl begraven en handelen in de lijn van het besluit!

 

Michiel Verbeek, 30 december 2016

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *