Michiel Verbeek

03 aug

Er is een akkoord over Griekenland, maar het grootste probleem van de Griekse economie is niet aangepakt. En dat is het op gang brengen van de economische kringloop.  

Op 12 juli 2015 zijn de Eurozonelanden unaniem akkoord gegaan met een nieuw steunpakket voor Griekenland. Dat betekent 7 miljard euro op de korte termijn, oplopend naar een nieuwe lening van ruim 85 miljard. Tegenover de lening staan zware voorwaarden voor Griekenland.

Na het akkoord met de Eurozonelanden is op 15 juli 2015 een meerderheid in het Griekse parlement akkoord gegaan. Een kwart van Syriza, de partij van Alexis Tsipras, stemde tegen het akkoord.

De kern van de afspraken:

  • Stroomlijning btw-stelsel en innen van meer belastinginkomsten
  • Hervorming van het pensioenstelsel.
  • Wetgeving die de onafhankelijkheid van het Griekse statistiekbureau Elstat garandeert. Dit is nodig, omdat in het verleden onjuiste cijfers hebben geleid tot verkeerde beslissingen.
  • Liberalisering van de markten, uitbreiding van koopzondagen
  • Modernisering van de arbeidsmarkt
  • Versnelde privatisering van staatseigendommen
  • Extra bezuinigingen als het begrotingsdoel niet wordt gehaald

De Grieken moeten heel snel een plan overleggen om het justitiële apparaat te reorganiseren en een nationaal fonds op te zetten om zwakke banken te liquideren. Ook moet er een plan komen over de aanpak van vriendjespolitiek bij overheidsinstellingen. Athene moet bovendien alle nieuwe wetgeving eerst met ‘de instituties’ (EU, ECB en IMF) bespreken voordat het aan het Griekse parlement wordt voorgelegd.

De overheidsbezittingen worden overgeheveld naar een speciaal fonds, dat ervoor moet zorgen dat de verkoop en exploitatie ervan 50 miljard euro oplevert. Dit fonds noemde bondskanselier Merkel essentieel voor het akkoord. De helft van de 50 miljard wordt gebruikt voor de herkapitalisatie van banken. Van de overige 25 miljard gaat de helft naar schuldaflossing, de rest wordt geïnvesteerd in de Griekse economie.

Er zijn ook afspraken gemaakt over de financieringsbehoefte op de korte termijn. Griekenland heeft voor 20 juli 7 miljard euro ontvangen en krijgt 5 miljard euro voor medio augustus.

Pablo Iglesias over het akkoord

Met het oog op de verkiezingen dit najaar in Spanje is het wel interessant om te weten hoe de grote kanshebber voor de overwinning, Pablo Iglesias van Podemos, aankijkt tegen de deal. Hij zei dit: ‘I’ll be frank: I do not like the agreement signed between the Eurogroup and Greece. I am sure that Syriza and Alexis Tsipras do not like it either. But one thing is certain, Angela Merkel and the troika hawks have failed in their objectives. And what were they? The overthrow of the Greek government so that (German finance minister Wolfgang) Schaüble could claim Tsipras’s head as a trophy. That has not happened.’


Relevante cijfers over Griekenland

Hier een aantal relevante cijfers over Griekenland. Ze komen van de website: www.tradingeconomics.com

Aantal inwoners: 10,81 miljoen

BBP: 217 miljard euro (december 2014)

Begrotingstekort: -3,5%. Dat betekent: 3,5% x 217 = 7,6 miljard euro

Staatsschuld: 177%. Dat is 177% x 217 = 384 miljard euro

Handelsbalans: export – import = 2,28 – 3,58 = -1,30 miljard euro.

Werkloosheid: 25,6%. Aan het werk: 3,589 miljoen. Werkloos: 1,231 miljoen Grieken. Jeugdwerkloosheid: 53,2%

Binnen de Eurozone gelden twee belangrijke afspraken. Het begrotingstekort mag niet meer bedragen dan -3% van het BBP. En de staatsschuld niet meer dan 60% van het BBP. Door de kredietcrisis moest Europa een aantal jaren wat soepeler met de afspraken omgaan, maar ze zijn aldoor leidend geweest. Griekenland heeft een fantastische presentatie geleverd ten aanzien het begrotingstekort. Op het dieptepunt van de nasleep van de crisis in 2010 was het begrotingstekort van Griekenland 15,7%. Dat hebben ze weten terug te brengen naar een tekort van 3,5%. Zie onderstaande grafiek:

Pensioen in Griekenland

Er zijn veel misverstanden over de pensioenregeling in Griekenland. Tot 2010 was de pensioengerechtigde leeftijd 57 jaar. In 2011 is het 65 geworden. In 2015 is het 66 jaar geworden en vanaf 2016 wordt het 67 jaar. Een 57 jarige Griek zonder werk komt vanwege leeftijd niet snel meer aan werk. Bijstand of een werkloosheidsuitkering is er niet. Dan blijft er alleen een pensioenaanvraag over. In Griekenland is 90% van de pensioenuitkering een staatspensioen. 45% van de Grieken krijgt momenteel een pensioen van beneden het bestaansminimum van €669 per maand. Voor de pensioengerechtigde leeftijd zijn er pré-pensioenregelingen met een veel lagere uitkering. In Nederland bedraagt het sociaal minimum als bijstandsuitkering: €963 per maand. Voor een pensioengerechtigde geldt een minimum van €1.080 per maand. De Trojka (Europese Commissie, Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetaire Fonds) maken zich zorgen over de betaalbaar van het Griekse pensioensysteem. Daarom zijn ze bij de eerste steunpakketten aan Griekenland al begonnen met de hervorming van het pensioenstelsel. In 2013 bedroeg de totale omvang aan pensioenuitkeringen in Griekenland zo’n 16,2% van het BBP (Bruto Binnenlands Product). Daar stond 10,2% van het BBP aan premiegelden tegenover. Een verschil van 6% van het BBP dat door de Staat wordt betaald. In Nederland was de omvang van de AOW uitkeringen 6,9% van het Nederlandse BBP. Met daar tegenover 6,5% van het BBP aan premies. Dat lijkt een enorm verschil, maar dan moet je je even realiseren dat er geen bijstand is in Griekenland en geen arbeidsongeschiktheidsregelingen en geen wachtgeld. Als je daar het overheidsdeel van meeneemt dan is het verschil niet meer zo groot.

Bij de hoge werkloosheid in Griekenland moeten vooral jonge mensen noodgedwongen meeprofiteren van het pensioen van ouders. Het pensioen is de enige inkomstenbron als je geen betaald werk hebt. Is het dan gek dat Tsipras en Syriza tot het uiterste gaan om de koopkracht van de pensioenen overeind te houden?  

De concurrentiekracht van Griekenland is laag

Een probleem van Griekenland is de beperkte concurrentiekracht van de Griekse economie. In onderstaande grafiek kun je zien dat vanaf de toetreding van Griekenland in de Europese Gemeenschap in 2001 er een negatieve handelsbalans is. En dat is een extra nijpend probleem in een tijd van crisis. Het sluit een van de mogelijkheden uit om de economische kringloop weer aan de gang te krijgen.

Economische kringloop

De kredietcrisis van 2008 heeft de groei van de wereldeconomie vanaf 2009/2010 fors gestagneerd. Een groot stuk welvaart is weggevallen. De vicieuze cirkel naar beneden werd wereldwijd in 2009 ingezet. In Griekenland heel hard. En hoe krijg je de spiraal weer naar boven? De kringloop hieronder laat vier grote groepen zien die van belang zijn om de economische kringloop aan de loop te krijgen: Consumenten, Producenten, Overheid en het Buitenland. Als de consumenten meer geld hebben om te besteden, dan gaan ze meer spullen kopen. Als er meer vraag is naar spullen gaan de producenten meer producten maken. Daarvoor hebben ze ook mensen nodig. Die mensen krijgen salaris en die kunnen weer meer kopen. Op die manier kan de kringloop weer gaan draaien. In Griekenland hebben de consumenten steeds minder te besteden en kunnen dus minder kopen. Dat leidt tot minder afzet en dus tot minder productie enz. De kringloop moet buiten de consumenten en producenten een zetje krijgen. Dat kan vanuit het buitenland. Als een land meer exporteert dan importeert, dan kan de productie aangezwengeld worden met inkomsten uit het buitenland. Bedrijven gaan meer produceren. Hebben daar weer mensen voor nodig. Die krijgen weer koopkracht en kunnen weer meer kopen. Griekenland heeft een negatieve handelsbalans. Daarmee is deze optie op korte termijn ook geen haalbare zaak. Dan rest er toch maar één optie: de overheid. Die kan geld lenen en dat in de economie pompen. En op die manier kan de kringloop aan de loop raken. Maar in de Eurozone geldt de afspraak dat een regering niet meer dan 3% begrotingstekort mag hebben en geen hogere staatsschuld dan 60% van het BBP. Deze starre percentages werden ook in de jaren vlak na de crisis als leidraad gehanteerd. Dat is trouwens één van de oorzaken dat Europa zo veel later herstelde van de crisis dan bijvoorbeeld de Verenigde Staten.



Privatisering

In het vorige programma voor Griekenland stond privatisering van staatseigendommen ook al hoog op de lijst. Daar is echter nog niet veel vooruitgang op geboekt. De nieuwe ronde moet 50 miljard euro opbrengen. Het meest opmerkelijke onderdeel hierbij is de privatisering van het energienetwerk. Zelfs de grootste voorstanders van privatisering trekken daar vaak een grens, omdat de energievoorziening zo’n basis collectief goed is waar de overheid de baas over moet blijven. Eurogroepvoorzitter Financiën, Jeroen Dijsselbloem, is in Nederland faliekant tegen privatisering van het energienetwerk, maar voor Griekenland vindt hij dat een goed idee. Het privatiseringsprogramma gebeurt in een organisatie onder supervisie van Europese instituties. 50% (25 miljard) van de 50 miljard zal besteed worden aan herkapitalisatie van banken. 25% (12,5 miljard) voor reductie van de staatsschuld en 25% (12,5 miljard) voor investeringen in de Griekse economie. Behalve bedrijfsbelangen kan Griekenland ook grond verkopen. Er zijn al gegadigden voor eilanden.

Acteur Johnny Depp koopt het onbewoonde eiland Stroggilo aan de Egeïsche zee en acteursechtpaar Brad Pitt en Angelina Jolie denken na over het eiland Gaia in de Ionische zee. Het verhaal gaat dat miljardair, Warren Buffet, het eilandje Agio Thomas heeft gekocht.

Is de grote schuld van Griekenland te dragen?

In de week voor het akkoord kwam het IMF met een rapport over de schuldenlast van Griekenland. Er zou iets gedaan moeten worden aan die schuldenlast. Veel economen pleiten al weken voor het afschrijven van een deel van de schuld. Oud-minister van Financiën, Yanis Varoufakis, eiste zelfs ‘debt relief’. In het uiteindelijke akkoord is wel opgenomen: ‘There are serious concerns regarding the sustainability of Greek debt’, maar op dit moment geen schuldvermindering. De Eurozone landen zijn bang voor een domino-effect naar andere landen. Om de last van de schuld te verlagen zijn de rentes heel laag en de aflossingsverplichting begint laat.

De grote kenner op het gebied van schuldenlast, de econome Carmen Reinhardt, heeft zich over Griekenland uitgesproken. Grote schuldenlasten worden enkel werkbaar na grote afschrijvingen op de waarde van de schuld. In een bijdrage in een Amerikaanse krant zei ze: ‘The longer it takes for the debt to be cut, the bigger the necessary write-down will turn out to be. Softer forms of debt relief, such as maturity extentions and interest rate reductions are not generally followed bij higher economic growth of improved credit ratings’. Samen met Kenneth Rogoff heeft Reinhart studie gedaan naar het effect van de staatsschuld op de economische groei. De resultaten van de studie staan in hun boek: This time is different. Uit dat onderzoek komt dat wanneer de staatschuld boven de 90% van het BBP komt, dat er een negatief effect op de economische groei te verwachten is. Ik ben zelf terughoudend over het afschrijven van schuld. Een schuld is niet erg, ook een grote schuld niet, zolang de last van de schuld draagbaar is. Die last kan draaglijk gemaakt worden met hele lage rentes en bijvoorbeeld de eerste 10 jaar geen aflossingen. Dan is er voldoende tijd om na te gaan of de economie weer aan de praat gekregen kan worden.    

Beoordeling van het proces en de uitkomst

Een belangrijke lering kan er getrokken worden uit de Griekse crisis: hoe langer het proces duurt, hoe groter het risico van ontsporing. Op een gegeven moment ging het niet meer om een rationele bespreking over hoe krijgen we de Griekse economie op de beste manier weer aan de praat. Het ging er steeds meer om de Grieken te laten zien wie de baas is en het disciplineren van de Grieken door ze vast te pinnen op de regels van Europa. Het gevoel van vernedering bij de Grieken is zeer invoelbaar. De Griekse regering kocht tijd om nieuwe plannen te bedenken en om de achterban voor te bereiden op hele beroerde scenario’s. Het referendum over de voorstellen van Europa met een negatief advies van de regering was hoog spel van Tsipras cs, maar hij heeft het er toch goed afgebracht. Hij heeft laten zien te knokken voor z’n inwoners. Hij is ook na het akkoord van 12 juli nog steeds erg populair in Griekenland. Ik zie het gevecht van Alexis Tsipras eerst samen met Yanis Varoufakis en later met Euclid Tschalatos als een gevecht om een programma af te dwingen waarmee de Griekse economie een flinke oppepper zou krijgen. Het dominante bezuinigingsverhaal werkte niet en als je dat combineert met zware hervormingen dan is de kans groot dat je de economie verder in de prut drukt. Waarom kwam er niet tijdens de onderhandelingen een groep deskundigen van naam en faam die een plan zouden maken voor Griekenland? Het grote gemis in het akkoord van 12 juli is een overtuigend verhaal om de economische kringloop aan de praat te krijgen. Van alle gelden die naar Griekenland gaan zit geen budget voor investeringen in de Griekse economie. Alleen bij succesvolle privatiseringen kan misschien 12,5 miljard worden vrijgespeeld. En dat terwijl de economie nu investeringen nodig heeft. Daarmee zou de productie opgevoerd kunnen worden en kunnen consumenten weer meer besteedbaar budget verwerven. Dat zit allemaal niet in het pakket. Daarom heb ik grote twijfels over het succes van dit pakket. De consumenten en de producenten krijgen de economie alleen niet aan de praat. Er moet een impuls van buiten komen. Van het buitenland komt het niet. Griekenland heeft al jaren een handelstekort. De impuls van de overheid komt er niet, omdat die klein gehouden wordt door Europa. Er is eigenlijk maar een mogelijkheid over en dat is dat buitenlandse bedrijven het aandurven om iets te beginnen in Griekenland. Bedrijven die staatseigendommen overnemen en aanvullende investeringen gaan doen. En van bedrijven die fabrieken gaan bouwen en ondernemingen opzetten in Griekenland. De Grieken moeten meer populaire producten zelf gaan produceren voor binnenlands gebruik. Ze kunnen wat leren van de Russen. De boycot van het Westen zet de Russen aan om meer zelf te gaan produceren. Dat moeten de Grieken ook gaan doen.

 

Hun Mythos bier is minstens net zo lekker als Heineken, maar het is veel beter voor de Griekse economie. Ook voor andere importproducten moeten Griekse alternatieven te maken zijn. Maak van een nood een deugd! De regering moet zorgen dat er voor die eigen productie middelen komen! En wie weet maken ze sommige producten zo goed na dat ze het origineel kunnen overtreffen. Dan kunnen ze exporteren! Griekenland zou een bezuiniging kunnen doorvoeren op defensiegebied. En misschien moet Griekenland nog maar een paar eilanden verkopen!

Michiel Verbeek, 3 augustus 2015

Plaats een reactie

* Verplicht

Uw naam *
E-mailadres * (Uw gegevens worden met zorg bewaard en niet gepubliceerd of verstrekt aan derden)
Vertificatiesleutel
Captcha
Neem bovenstaande vertificatiesleutel over *
Bericht *